Có một thời, hộp sữa là món quà quý nhất mà người ta mang sang nhà hàng xóm khi có người đau ốm. Không phải vì nó đắt, mà vì nó hiếm. Đó là Việt Nam của những năm sau ngày thống nhất, khi tỷ lệ suy dinh dưỡng ở trẻ em lên tới 50-60%. Sữa – nguồn dinh dưỡng thiết yếu đối với trẻ nhỏ, người bệnh và người cao tuổi – khi ấy vẫn là mặt hàng xa xỉ với phần lớn gia đình Việt Nam.

Vinamilk ra đời trong chính hoàn cảnh ấy, với một nhiệm vụ cấp thiết: đưa nguồn dinh dưỡng chất lượng đến gần hơn với người dân và từng bước xây dựng một ngành sữa có thể đứng vững bằng năng lực trong nước. Tuy nhiên, điểm xuất phát của doanh nghiệp gần như là con số không: hai nhà máy sản xuất sữa đặc đã ngừng hoạt động, Nhà máy sữa bột Dielac còn xây dựng dang dở, thiết bị thiếu đồng bộ, nguyên liệu không ổn định và nguồn lực tài chính vô cùng hạn hẹp. Riêng phương án sửa chữa Nhà máy sữa bột Dielac do chuyên gia nước ngoài đề xuất có chi phí lên tới khoảng 3 triệu USD, con số vượt quá khả năng tài chính của doanh nghiệp và là gánh nặng lớn trong điều kiện ngân sách quốc gia còn hạn chế.

Không đủ nguồn lực để mua một lời giải có sẵn, đội ngũ kỹ sư Việt Nam đầu tiên của Vinamilk buộc phải tự tìm ra cách thức của chính mình. Hàng tháng ròng, họ tháo từng bộ phận, nghiên cứu từng vi mạch, dò tìm nguyên nhân của từng lỗi kỹ thuật. Hàng vạn lần thử, hàng đêm nghiên cứu đã làm nên kỳ tích. Đến năm 1988, nhà máy Dielac hoạt động trở lại với tổng chi phí khoảng 200.000 USD, chỉ bằng 1/15 phương án ban đầu.

Giá trị của thành quả ấy không chỉ nằm ở khoản kinh phí tiết kiệm được. Mỗi hộp sữa được đưa ra khỏi dây chuyền là nguồn dinh dưỡng quý giá cho người dân trong gian khó và là niềm hy vọng cho tương lai ngành sữa Việt. Quan trọng hơn, ngành sữa Việt Nam đã từng bước gây dựng một đội ngũ kỹ sư có khả năng giải quyết vấn đề kỹ thuật phức tạp, vận hành nhà máy và thoát khỏi sự phụ thuộc vào nhân sự nước ngoài.

Sau khi đi vào vận hành trở lại, tổng công suất của ba nhà máy mới đạt khoảng 8 triệu hộp sữa mỗi năm. Con số dẫu khiêm tốn, nhưng đó là những viên gạch đầu tiên đặt nền móng cho năng lực tự sản xuất của ngành sữa Việt Nam, qua đó phần nào giải quyết bài toán nguồn cung cho nội địa.

Năm 2007, Việt Nam chính thức gia nhập WTO, mở ra cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi thương mại toàn cầu. Nhưng cánh cửa hội nhập cũng đưa các doanh nghiệp trong nước vào một cuộc cạnh tranh khốc liệt hơn: hàng hóa quốc tế tràn vào thị trường nội địa, trong khi sản phẩm Việt muốn bước ra thế giới phải vượt qua những tiêu chuẩn kỹ thuật, chất lượng và an toàn ngày càng khắt khe. Khi ấy, bài toán không còn là sản xuất đủ hay làm chủ nguồn nguyên liệu, mà là liệu một thương hiệu Việt có thể tạo ra sản phẩm đủ sức đứng ngang hàng với những tên tuổi toàn cầu.

Trước thách thức mới, Vinamilk xác định khoa học công nghệ và R&D là chiến lược mũi nhọn để nâng chuẩn chất lượng. Từ dấu mốc tiên phong đưa vào vận hành dây chuyền tiệt trùng hiện đại năm 1991, doanh nghiệp tiếp tục dồn nguồn lực xây dựng Siêu nhà máy sữa nước tại Bình Dương năm 2013, một trong những nhà máy tự động và thông minh hàng đầu thế giới thời điểm đó. Cùng năm, Nhà máy sữa bột Việt Nam đi vào hoạt động với hệ thống tháp sấy quy mô lớn và dây chuyền tự động hóa hiện đại, tạo nền tảng để kiểm soát chất lượng ở quy mô công nghiệp.

Song hành với hạ tầng là năng lực nghiên cứu ngày càng chuyên sâu. Vinamilk phát triển công thức dinh dưỡng theo từng độ tuổi, nhu cầu và đặc thù tiêu dùng tại mỗi thị trường. Năm 2023, doanh nghiệp mở rộng hợp tác cùng các tập đoàn dinh dưỡng và công nghệ sinh học như DSM, Chr. Hansen, Beneo và AAK, đưa những thành tựu khoa học tiên tiến vào sản phẩm. Đây là bước đi quan trọng để sản phẩm Việt vượt qua các rào cản kỹ thuật và đáp ứng những chuẩn mực vốn được định hình bởi các thị trường phát triển.

Đến nay, Vinamilk sở hữu danh mục hơn 250 sản phẩm đạt chuẩn quốc tế và hiện diện tại 65 quốc gia, vùng lãnh thổ. Doanh nghiệp cũng tiên phong tại khu vực khi ứng dụng thành công sáu loại HMO vào công thức sữa bột trẻ em, từng bước rút ngắn khoảng cách về khoa học dinh dưỡng giữa Việt Nam và thế giới.

Bước sang kỷ nguyên mới, thách thức lớn nhất của nền kinh tế toàn cầu lẫn Việt Nam chính là đạt được các mục tiêu phát triển bền vững. Đứng trước xu thế chuyển đổi xanh, Vinamilk tiếp tục khẳng định vai trò "cánh chim đầu đàn" khi đưa ESG vào trung tâm chiến lược phát triển từ sớm.

Từ năm 2012, Vinamilk đã tiên phong công bố Báo cáo Phát triển bền vững độc lập được tham chiếu theo tiêu chuẩn GRI Standards, trước khi có quy định bắt buộc từ cơ quan quản lý. Mô hình trang trại xanh Vinamilk Green Farm ra đời, cùng việc tích hợp năng lượng tái tạo và công nghệ tuần hoàn tại các nhà máy đã giúp cắt giảm đáng kể lượng phát thải carbon.

Đến nay, năng lượng xanh đã chiếm khoảng 86% tổng năng lượng sử dụng trong hoạt động sản xuất của Vinamilk, với hệ thống điện mặt trời lắp đặt tại 11 nhà máy và 13 trang trại. Năm 2023, Vinamilk trở thành doanh nghiệp sữa đầu tiên tại Việt Nam công bố lộ trình hướng tới Net Zero 2050 với các mốc hành động rất cụ thể: cắt giảm 15% lượng phát thải khí nhà kính vào năm 2027, giảm và trung hòa 55% khí nhà kính vào năm 2035, chung tay thực hiện cam kết quốc gia tại Hội nghị COP26.