Hà Nội hoàn thiện nền tảng pháp lý, phát huy cơ chế đặc thù của Luật Thủ đô năm 2026

Ngay sau khi Quốc hội thông qua Luật Thủ đô năm 2026, Thành ủy, Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo triển khai thi hành Luật với tinh thần chủ động, khẩn trương và đồng bộ, bảo đảm các cơ chế, chính sách mới sớm đi vào cuộc sống. Bao gồm 9 chương 36 điều, Luật Thủ đô năm 2026 là không gian pháp lý với những đột phá có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với tiến trình xây dựng và phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới.

Đến nay, Hà Nội đã ban hành 60 nghị quyết và 10 quyết định quy phạm pháp luật để triển khai Luật Thủ đô năm 2026. Nhiều cơ chế, chính sách đặc thù về an sinh xã hội, hỗ trợ doanh nghiệp và phát triển đô thị, xử phạt vi phạm hành chính… được cụ thể hóa, tạo điều kiện để người dân, doanh nghiệp sớm thụ hưởng.

Thi hành Luật Thủ đô là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt

Ngày 4/5/2026, Ban Thường vụ Thành ủy đã ban hành Chỉ thị số 15-CT/TU về tổ chức triển khai thi hành Luật Thủ đô năm 2026. Chỉ thị bao quát toàn diện các nhiệm vụ trọng tâm, đặt ra yêu cầu cao đối với cả hệ thống chính trị trong tổ chức thực hiện luật.

Một trong những nội dung được nhấn mạnh là việc quán triệt đầy đủ, sâu sắc vị trí, vai trò và ý nghĩa của Luật Thủ đô năm 2026; xác định việc thi hành luật là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, xuyên suốt, có tính quyết định đối với việc thực hiện thắng lợi Nghị quyết 02-NQ/TW ngày 17/3/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Hà Nội trong kỷ nguyên mới.

Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Vũ Đại Thắng cho biết, Ban Thường vụ Thành ủy yêu cầu toàn hệ thống chính trị phải thống nhất nhận thức, xác định công tác tổ chức triển khai thi hành luật là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng trong giai đoạn hiện nay.

Đáng chú ý, việc triển khai thi hành Luật Thủ đô năm 2026 được yêu cầu đặt trong tổng thể gắn kết chặt chẽ của ba văn kiện lớn, gồm: Quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn 100 năm; Nghị quyết 02-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới và Luật Thủ đô năm 2026.

Đồng chí Vũ Đại Thắng, Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội phát biểu tại Kỳ họp thứ 4, Hội đồng nhân dân thành phố khóa XVII.

Đồng chí Vũ Đại Thắng, Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội phát biểu tại Kỳ họp thứ 4, Hội đồng nhân dân thành phố khóa XVII.

Theo Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng, đây là ba văn kiện có tính tương tác, đồng bộ, cần được triển khai thống nhất trong cùng một thời điểm để tạo nền tảng phát triển lâu dài cho Thủ đô.

Đối với công tác thực thi, các đơn vị thuộc thành phố được yêu cầu chủ động rà soát, chuẩn bị đầy đủ các điều kiện cần thiết; trong đó tập trung bố trí nguồn lực, nhân lực và các điều kiện bảo đảm khác để Luật Thủ đô được triển khai hiệu quả ngay từ đầu. Một nội dung được thành phố đặc biệt quan tâm là tăng cường phối hợp giữa Hà Nội với các địa phương trong vùng Thủ đô nhằm triển khai đồng bộ các nội dung liên quan đến liên kết vùng theo quy định của luật.

Bên cạnh việc xây dựng mới, thành phố chú trọng tính thống nhất của hệ thống pháp luật bằng cách rà soát kỹ lưỡng các văn bản hiện hành. Đáng chú ý, Hội đồng nhân dân thành phố đã ban hành nghị quyết kéo dài hiệu lực của 23 nghị quyết còn phù hợp để tránh tình trạng đứt gãy pháp lý trong giai đoạn chuyển tiếp. Tổ công tác chỉ đạo, theo dõi và đôn đốc đã được thiết lập để kiểm tra việc thực thi trên toàn phạm vi thành phố.

Ba nhóm đột phá lớn

Trên cơ sở các chính sách đặc thù, Luật Thủ đô năm 2026 đã tạo lập ba nhóm đột phá lớn cho Thủ đô Hà Nội, bao gồm:

* Đột phá về thể chế;

* Đột phá về tư duy phát triển;

* Đột phá về không gian phát triển.

Trong đó, về thể chế, Luật trao quyền cho Hà Nội xây dựng cơ chế, chính sách và tổ chức thực hiện phù hợp với yêu cầu phát triển của Thủ đô. Thành phố được quyết định tổ chức bộ máy, con người để tổ chức thi hành.

Về tư duy phát triển, Luật Thủ đô năm 2026 tập trung xây dựng mô hình phát triển mới cho Thủ đô, gắn với các mô hình kinh tế mới. Về không gian phát triển, Luật mở rộng cơ chế liên kết giữa Hà Nội với các địa phương trong và ngoài vùng, đồng thời tạo cơ chế phát triển không gian ngầm, không gian tầm thấp và định hướng cho không gian tầm cao trong tương lai.

Việc cải tạo chung cư cũ sẽ được thực hiện gắn với mục tiêu tái thiết đô thị. Ảnh: MINH THU

Việc cải tạo chung cư cũ sẽ được thực hiện gắn với mục tiêu tái thiết đô thị. Ảnh: MINH THU

Luật đã trao cho Hà Nội gần 200 nhóm thẩm quyền đặc thù, vượt trội trong nhiều lĩnh vực từ tổ chức bộ máy, chế độ công vụ; quy hoạch và quản lý không gian Thủ đô; phát triển đô thị theo mô hình TOD; chỉnh trang đô thị; bảo vệ môi trường; quản lý tài nguyên; bảo đảm trật tự, an toàn đô thị; quản lý di tích, du lịch, giáo dục, y tế và khoa học công nghệ; cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox).

Theo Đại biểu Quốc hội Nguyễn Phương Thủy, việc phân quyền mạnh hơn cho Hà Nội lần này thực chất là đưa quyền quyết định đến gần thực tiễn hơn, đáp ứng kịp thời yêu cầu phát triển đặc thù của một đô thị hiện đại, giúp chính quyền có thể ban hành chính sách nhanh hơn, thích ứng hơn và trực tiếp chịu trách nhiệm nhiều hơn, thật sự trở thành một chính quyền gần dân, sát dân và kịp thời hơn với yêu cầu của người dân.

Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng nhấn mạnh, điểm đột phá đầu tiên của các nghị quyết triển khai Luật Thủ đô là chuyển mạnh từ cơ chế quản lý sang cơ chế kiến tạo phát triển. Các nghị quyết được Ủy ban nhân dân thành phố trình Hội đồng nhân dân thành phố xem xét không chỉ giải quyết những vấn đề trước mắt, mà còn tạo nền tảng cho mô hình quản trị đô thị hiện đại, chủ động và linh hoạt trong thời gian tới.

Luật Thủ đô và các nghị quyết sẽ mở ra không gian phát triển mới cho Hà Nội thông qua hàng loạt cơ chế mang tính chiến lược. Trong đó có các chính sách phát triển đô thị theo mô hình đa tầng, đa lớp, đa trung tâm gắn với định hướng phát triển đô thị theo TOD; quản lý, khai thác hiệu quả đất đai, không gian phát triển, bao gồm cả không gian ngầm và các không gian đô thị mới.

Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia (NIC).

Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia (NIC).

Liên quan cơ chế huy động nguồn lực phát triển Thủ đô, Luật Thủ đô năm 2026 quy định Hà Nội được hưởng 100% khoản thưởng tăng thu ngân sách; phát hành trái phiếu Thủ đô, trái phiếu dự án, trái phiếu xanh. Vay từ ngân quỹ nhà nước; Quyết định chủ trương đầu tư các dự án lớn, quan trọng thuộc thẩm quyền Quốc hội và Thủ tướng Chính phủ.

Về khai thác kết cấu hạ tầng, Luật Thủ đô năm 2026 cho phép Hà Nội mở rộng phương thức khai thác, huy động nguồn lực ngoài ngân sách nhà nước nâng hiệu quả tài sản công. Thành phố được quyền cho thuê, nhượng quyền khai thác một số công trình để tạo thêm nguồn lực phát triển.

Đối với phát triển nguồn nhân lực, Luật quy định cơ chế thu hút, trọng dụng nhân lực chất lượng cao thông qua chính sách tiền lương, nhà ở, đãi ngộ và đầu tư cơ sở vật chất cho các cơ sở đào tạo. Hà Nội cũng được áp dụng chính sách nhà ở đối với cán bộ, công chức, viên chức của thành phố và cán bộ, công chức Trung ương làm việc tại Hà Nội; đồng thời được quyền thuê chuyên gia phục vụ xử lý các vấn đề phát triển của Thủ đô.

Đối với lĩnh vực y tế, giáo dục, văn hóa và các vấn đề xã hội, thành phố cũng xây dựng nhiều cơ chế, chính sách đặc thù nhằm thúc đẩy phát triển hệ thống y tế, giáo dục của Thủ đô, đồng thời bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa ngàn năm của Hà Nội.

Cơ sở dưỡng lão công lập đầu tiên của Hà Nội tại trạm y tế phường Long Biên.

Lấy người dân làm trung tâm, chú trọng an sinh xã hội

Đến thời điểm này, Hà Nội đã ban hành 60 nghị quyết và 10 quyết định quy phạm pháp luật để triển khai Luật Thủ đô năm 2026, tạo hành lang pháp lý cho nhiều cơ chế, chính sách mới trên các lĩnh vực của đời sống kinh tế-xã hội. Hệ thống văn bản này cụ thể hóa các nội dung của Luật và có hiệu lực đồng thời, tạo điều kiện để người dân và doanh nghiệp sớm được thụ hưởng các chính sách ưu đãi. Đặc biệt, lấy người dân làm trung tâm là điểm nhấn quan trọng xuyên suốt quá trình xây dựng Luật cũng như các văn bản chính sách dưới Luật.

Điểm nổi bật nhất trong đợt ban hành văn bản lần này chính là các chính sách tác động trực tiếp đến đời sống dân sinh.

Phó Giám đốc Sở Tư pháp Nguyễn Công Anh cho biết, nhiều quy định mới đã được ban hành nhằm gia tăng quyền lợi cho người dân Thủ đô.

Theo Nghị quyết số 14/2026/NQ-HĐND, Hà Nội thiết lập một tiêu chuẩn mới về chăm sóc sức khỏe. Người dân có hộ khẩu thường trú hoặc tạm trú từ đủ 12 tháng trở lên tại thành phố sẽ được hỗ trợ khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí hàng năm. Ngoài ra, ngân sách cũng hỗ trợ chi phí điều trị tật khúc xạ của mắt tại các cơ sở y tế công lập trực thuộc thành phố quản lý.

Người cao tuổi được khám sức khỏe miễn phí ít nhất một lần mỗi năm. Ảnh: ĐỖ THOA

Người cao tuổi được khám sức khỏe miễn phí ít nhất một lần mỗi năm. Ảnh: ĐỖ THOA

Đặc biệt, chính sách hỗ trợ dịch vụ cấp cứu ngoại viện được xem là bước tiến lớn trong mạng lưới an sinh. Ngân sách nhà nước sẽ hỗ trợ 100% chi phí cho các đối tượng như trẻ em dưới 6 tuổi, người bị tai nạn, thảm họa, hộ nghèo, hộ cận nghèo, người khuyết tật nặng và người cao tuổi cô đơn. Những đối tượng còn lại cũng nhận được mức hỗ trợ lên tới 80% chi phí dịch vụ này.

Ông Nguyễn Ngọc Huyến, Giám đốc Bảo hiểm xã hội thành phố Hà Nội cho biết, Luật Thủ đô năm 2026 không chỉ tạo thêm cơ chế, chính sách đặc thù cho Hà Nội, mà còn mở ra một tư duy phát triển mới: an sinh xã hội không chỉ dừng ở vai trò bảo vệ, mà còn là đầu tư cho phát triển.

Tại kỳ họp thứ 5, Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội khóa XVII đã thông qua Nghị quyết quy định một số chính sách phát triển dịch vụ chăm sóc người cao tuổi và khuyến khích sử dụng lao động là người cao tuổi nhằm cụ thể hóa điểm a, khoản 2, Điều 27 Luật Thủ đô năm 2026. Nghị quyết là bước chuyển quan trọng trong tư duy chính sách đối với người cao tuổi. Từ “chăm lo, bảo trợ” thụ động sang "phát huy nguồn lực và trí tuệ” của người cao tuổi. Các chính sách mới từng bước tạo ra giải pháp thích ứng để Hà Nội chủ động đón đầu và chuyển hóa áp lực của già hóa dân số thành động lực phát triển.

Khuôn khổ chính sách không chỉ tạo điều kiện cho phát triển các sản phẩm, dịch vụ phục vụ người cao tuổi, mà còn khuyến khích lực lượng lao động cao tuổi tiếp tục tham gia phát triển kinh tế, góp phần bù đắp thiếu hụt lao động và tăng cường liên kết giữa các thế hệ.

Quang cảnh kỳ họp thứ 5 Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội khóa XVII.

Tạo "đòn bẩy" cho khoa học công nghệ, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo

Trong số các thể chế mang tính vượt trội của Luật Thủ đô năm 2026, các chính sách dành cho khoa học công nghệ, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo được kỳ vọng rất lớn. Mục tiêu tăng trưởng hai con số đặt ra nhiều yêu cầu mới, Hà Nội đang tập trung tăng tốc các động lực tăng trưởng tạo đột phá cho nền kinh tế. Trong đó, khoa học công nghệ, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo được xác định là động lực quan trọng mà Hà Nội sẵn có tiềm năng, thế mạnh.

Hà Nội xác định khoa học công nghệ, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo phải trở thành động lực tăng trưởng chủ yếu. Đây cũng là tinh thần xuyên suốt của Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới.

Công nghệ AI đã được ứng dụng vào nhiều lĩnh vực tại Việt Nam. Ảnh: THÀNH ĐẠT

Công nghệ AI đã được ứng dụng vào nhiều lĩnh vực tại Việt Nam. Ảnh: THÀNH ĐẠT

Luật Thủ đô năm 2026 đã dành nhiều cơ chế đặc thù cho các lĩnh vực này để Hà Nội chủ động xây dựng các chính sách đột phá phù hợp với yêu cầu phát triển của một đô thị đặc biệt. Triển khai Luật Thủ đô năm 2026, Hà Nội đã quyết nghị 6 nghị quyết chuyên đề, tạo nền tảng thể chế cho mô hình tăng trưởng mới.

“Bộ lục nghị quyết” không chỉ mở đường về thể chế, tạo không gian thử nghiệm và thúc đẩy hoạt động nghiên cứu, chuyển giao công nghệ; mà còn góp phần quan trọng trong việc hoàn thiện hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Thủ đô.

Theo đại biểu Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội Vũ Gia Luyện, để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, Hà Nội không thể chỉ tăng vốn đầu tư mà phải tăng năng suất. Thành công của khoa học công nghệ, chuyển đổi số, không nằm ở số đề tài hay số nền tảng được xây dựng mà ở chỗ doanh nghiệp tạo ra nhiều giá trị hơn, người dân tiết kiệm được nhiều thời gian hơn và chính quyền đưa ra quyết định tốt hơn.

Các nghị quyết thi hành Luật Thủ đô năm 2026 về lĩnh vực khoa học công nghệ, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo

* Nghị quyết số 24/2026/NQ-HĐND quy định một số chính sách thúc đẩy nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và chuyển giao công nghệ của thành phố Hà Nội;

* Nghị quyết số 25/2026/NQ-HĐND về một số chính sách ưu đãi, hỗ trợ phát triển hạ tầng, tổ chức có hoạt động trong lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trên địa bàn thành phố Hà Nội;

* Nghị quyết số 26/2026/NQ-HĐND quy định về thử nghiệm có kiểm soát tại thành phố Hà Nội;

* Nghị quyết số 58/2026/NQ-HĐND quy định chính sách phát triển khởi nghiệp sáng tạo, đổi mới sáng tạo, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trên địa bàn thành phố Hà Nội;

* Nghị quyết số 59/2026/NQ-HĐND quy định chính sách thúc đẩy chuyển đổi số, phát triển sản phẩm, dịch vụ công nghệ số trên địa bàn thành phố Hà Nội;

* Nghị quyết số 60/2026/NQ-HĐND quy định việc thành lập, cơ chế tổ chức, hoạt động, quản lý Quỹ Phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của thành phố Hà Nội.

Thành phố đã hoàn thành khối lượng lớn nhiệm vụ triển khai Luật Thủ đô năm 2026. Hệ thống văn bản quy định chi tiết từng bước được hoàn thiện, đáp ứng yêu cầu tiến độ triển khai cụ thể hóa Luật. Việc hoàn thiện đồng bộ hệ thống văn bản quy định chi tiết thi hành Luật Thủ đô năm 2026 đã khẳng định năng lực kiến tạo thể chế của chính quyền Thủ đô, tạo dựng nền tảng pháp lý vững chắc để các cơ chế, chính sách đặc thù được vận hành hiệu quả.

Đây cũng là những bước đi có ý nghĩa chiến lược trong việc hiện thực hóa Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị và Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm; góp phần định hình mô hình quản trị đô thị hiện đại, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của Hà Nội trong kỷ nguyên mới.

Ngày xuất bản: Tháng 8/2026
Thực hiện: Kiều Hương, Lê Minh Thu
Trình bày: Ngô Hương

Trở về Trang chủ