Khi sản phẩm OCOP đã từng bước khẳng định được vị thế trên thị trường, yêu cầu đặt ra không còn dừng ở mở rộng đầu ra, mà chuyển sang một giai đoạn phát triển cao hơn: hoàn thiện chuỗi giá trị một cách thực chất, đồng thời nâng tầm giá trị sản phẩm, gắn sản xuất với du lịch và văn hóa. Trong xu thế đó, OCOP đang dịch chuyển từ mô hình sản xuất hàng hóa đơn thuần sang kinh tế đa giá trị, nơi mỗi sản phẩm không chỉ mang giá trị kinh tế, mà còn tích hợp giá trị văn hóa, du lịch và sinh kế cộng đồng.

Nếu như ở giai đoạn đầu, bài toán của nhiều chủ thể OCOP là tìm đầu ra cho sản phẩm, thì khi thị trường dần được mở rộng, thách thức lại chuyển sang một cấp độ cao hơn: Tổ chức sản xuất theo quy mô, ổn định chất lượng và hoàn thiện chuỗi giá trị. Thực tế tại một số cơ sở sản xuất các sản phẩm OCOP cho thấy, nhu cầu thị trường đã có lúc vượt quá năng lực cung ứng - một tín hiệu tích cực về sức hút sản phẩm, nhưng đồng thời cũng bộc lộ rõ những hạn chế nội tại của các chủ thể OCOP.

Trong giai đoạn 2021-2025, Chương trình OCOP tỉnh Tuyên Quang ghi nhận 456 sản phẩm của 298 chủ thể tham gia, bao gồm 195 hợp tác xã, 10 tổ hợp tác, 23 doanh nghiệp và 70 hộ sản xuất, kinh doanh. Trong bối cảnh mở rộng sang kinh tế đa giá trị, những hạn chế về quy mô sản xuất, công nghệ, quản trị và liên kết chuỗi càng bộc lộ rõ như những điểm nghẽn cần được tháo gỡ.

Theo đồng chí Ngô Văn Thương, điểm nghẽn thứ nhất là quy mô và nguồn lực. Nhiều chủ thể vẫn sản xuất nhỏ lẻ, năng lực tài chính hạn chế, khó tiếp cận tín dụng do thiếu tài sản thế chấp và phương án kinh doanh chưa được chuẩn hóa. Ở một số nơi vẫn tồn tại tâm lý trông chờ vào hỗ trợ của Nhà nước, chưa chủ động huy động nguồn lực để đầu tư hạ tầng sản xuất, chế biến và nâng cấp sản phẩm.

Cùng với đó là hạn chế về công nghệ và tiêu chuẩn chất lượng. Mức độ cơ giới hóa, ứng dụng khoa học kỹ thuật còn thấp, đặc biệt ở khâu bảo quản sau thu hoạch, khiến chất lượng sản phẩm thiếu đồng đều, khó đáp ứng các tiêu chuẩn cao của thị trường. Không ít chủ thể gặp khó khăn trong việc duy trì các chứng nhận như VietGAP, hữu cơ, HACCP, ISO khi không còn hỗ trợ, trong khi hệ thống kiểm soát chất lượng, bao bì, nhãn hiệu vẫn chưa thực sự chuyên nghiệp.

Bên cạnh đó, điểm yếu về quản trị và liên kết chuỗi cũng là rào cản lớn. Năng lực điều hành sản xuất-kinh doanh của một số chủ thể còn hạn chế; liên kết giữa các khâu từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ chưa chặt chẽ; hoạt động xây dựng thương hiệu, xúc tiến thương mại và mở rộng thị trường chưa tương xứng với tiềm năng sản phẩm.

Đặc thù của một tỉnh miền núi như Tuyên Quang với địa hình chia cắt, giao thông khó khăn, sản xuất phân tán và trình độ dân trí không đồng đều càng làm gia tăng những rào cản trong việc hình thành sản xuất hàng hóa quy mô lớn và kết nối thị trường.

Trước thực tế đó, tỉnh Tuyên Quang đã triển khai đồng bộ nhiều chính sách hỗ trợ, tập trung vào đúng các “điểm nghẽn” của chủ thể OCOP: từ hỗ trợ tín dụng, giống cây trồng-vật nuôi, đào tạo, chuyển giao khoa học kỹ thuật, đến hỗ trợ xây dựng sản phẩm OCOP, chứng nhận tiêu chuẩn chất lượng, thiết kế bao bì, truy xuất nguồn gốc, xúc tiến thương mại và phát triển hạ tầng nông thôn. Trọng tâm là thúc đẩy liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị, từng bước chuyển từ sản xuất phân tán sang sản xuất hàng hóa có tổ chức, nâng cao năng lực cạnh tranh và khả năng tiếp cận thị trường.

"Ở tầm dài hạn, sau khi hợp nhất, tỉnh Tuyên Quang tiếp tục tái định vị Chương trình OCOP theo hướng mở rộng không gian phát triển liên vùng, phát huy tối đa lợi thế địa hình, khí hậu, tri thức bản địa và sản vật đặc trưng để hình thành các sản phẩm gắn với vùng nguyên liệu bền vững. Trọng tâm là chuyển từ sản xuất đơn lẻ sang liên kết chuỗi giá trị giữa các địa phương; gắn sản phẩm OCOP với vùng nguyên liệu tập trung, du lịch và dịch vụ trải nghiệm; đồng thời quy hoạch lại các vùng sản xuất theo lợi thế từng khu vực, thúc đẩy liên kết giữa hợp tác xã, doanh nghiệp và người dân nhằm nâng cao quy mô, chất lượng và khả năng cạnh tranh của sản phẩm" - đồng chí Ngô Văn Thương cho biết.

Cùng với đó, Chương trình OCOP được định hướng gắn chặt với phát triển du lịch nông thôn, du lịch trải nghiệm, qua đó mở rộng thị trường tiêu thụ và quảng bá thương hiệu sản phẩm địa phương. Việc ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn hóa sản phẩm theo các chuẩn VietGAP, hữu cơ, HACCP, ISO 22000 cũng được đẩy mạnh từ vùng nguyên liệu đến chế biến, nhằm nâng cao chất lượng và tính minh bạch của sản phẩm.

Từ thực tiễn triển khai có thể thấy, Chương trình OCOP tại Tuyên Quang đang chuyển từ giai đoạn phát triển theo chiều rộng sang nâng cao chất lượng và tái cấu trúc theo chiều sâu, với trọng tâm là hoàn thiện chuỗi giá trị và mở rộng không gian giá trị của sản phẩm.

Trong bối cảnh đó, việc gắn sản phẩm OCOP với du lịch, dịch vụ trải nghiệm và không gian văn hóa bản địa không chỉ là hướng đi phù hợp, mà còn là yêu cầu cần thiết để nâng cao giá trị sản phẩm và năng lực cạnh tranh. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu này, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền, doanh nghiệp và các chủ thể sản xuất trong việc củng cố liên kết chuỗi, chuẩn hóa sản phẩm và nâng cao năng lực tổ chức sản xuất. Chỉ khi những “mắt xích” này được hoàn thiện một cách thực chất, OCOP Tuyên Quang mới có thể trở thành động lực bền vững thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn, đồng thời góp phần gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa các địa phương trong tiến trình phát triển.