Nhà báo, nhà văn Phan Quang, nguyên Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam gọi PGS, TS Nguyễn Hồng Vinh là “người giữ lửa”, nhưng không ít người muốn đặt cho ông danh hiệu “người phá băng” bởi những nỗ lực khơi thông bế tắc và xác lập nên lộ trình phát triển cho nhiều lĩnh vực, cơ quan mà ông đã tham gia, hoặc trực tiếp phụ trách. Trước thềm Lễ kỷ niệm 75 năm Ngày Báo Nhân Dân ra số đầu (11/3/1951-11/3/2026), ông dành thời gian trò chuyện với chúng tôi về những tâm huyết trong quá trình phát triển của Báo Nhân Dân và nghề báo.
Phóng viên: Thưa PGS, TS Nguyễn Hồng Vinh, dưới sự dẫn dắt của ông, trong các năm 1996-2001, Báo Nhân Dân đã có những bước phát triển đột phá, đi đầu trong hệ thống báo chí cả nước: Nhân Dân hằng ngày tăng từ 4 trang lên 8 trang, xuất bản Nhân Dân điện tử tiếng Việt rồi tiếng Anh, xuất bản Nhân Dân hằng tháng, đổi mới ấn phẩm Nhân Dân cuối tuần, tạo nền tảng vững chắc cho một hệ sinh thái Nhân Dân đa nền tảng sau này. Nhớ lại, ông có thể cho biết nguyên do và phương thức để tạo nên thành công của những bước đi táo bạo đó?
PGS, TS Nguyễn Hồng Vinh: Tại Đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng năm 1996, tôi được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương khóa VIII, được Bộ Chính trị cử làm Tổng Biên tập Báo Nhân Dân thay anh Hữu Thọ lên nhận cương vị Trưởng Ban Tư tưởng-Văn hóa Trung ương. Nói thật, cùng với niềm phấn chấn, tôi rất lo. Nhìn lại bề dày truyền thống vẻ vang của Báo Nhân Dân, nếu tôi không tiếp nối được là có lỗi lớn với các thế hệ đi trước. Tôi đã ngồi đọc lại Nghị quyết riêng của Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ II (3/1951) về việc xuất bản một tờ báo của Đảng mang tên “Nhân Dân”.
Theo đó, Tổng Bí thư Trường Chinh ký quyết định chỉ định Ban Biên tập Báo Nhân Dân, trong đó có nhiều đồng chí lãnh đạo cao cấp, đã từng hoạt động báo chí. Nghiên cứu những văn bản đó, tôi càng phải căng óc suy nghĩ về cách thức tổ chức quản lý, nhất là các bước để triển khai hoạt động nghiệp vụ, chuyên môn phù hợp thời kỳ đất nước đã đổi mới được 10 năm và từng bước hội nhập quốc tế. Đây là bài toán hóc búa, không hề giản đơn đối với tôi. Thực tiễn nhắc tôi, chỉ có thể bằng hành động trên cơ sở dựa vào trí tuệ tập thể Ban Biên tập, khơi dậy mạnh mẽ tiềm năng của đội ngũ cán bộ, phóng viên của Báo Nhân Dân!
Tổng Bí thư Tô Lâm cùng các nhà báo lão thành Hà Đăng (hàng đầu, thứ ba từ phải sang), nhà báo Hồng Vinh (hàng đầu, thứ ba từ trái sang), Tổng Biên tập Báo Nhân Dân Lê Quốc Minh và các đồng chí lãnh đạo Báo Nhân Dân hiện nay trong Lễ ra mắt trang thông tin điện tử “Đảng Cộng sản Việt Nam - Đại hội XIV” do Báo Nhân Dân xây dựng.
Tổng Bí thư Tô Lâm cùng các nhà báo lão thành Hà Đăng (hàng đầu, thứ ba từ phải sang), nhà báo Hồng Vinh (hàng đầu, thứ ba từ trái sang), Tổng Biên tập Báo Nhân Dân Lê Quốc Minh và các đồng chí lãnh đạo Báo Nhân Dân hiện nay trong Lễ ra mắt trang thông tin điện tử “Đảng Cộng sản Việt Nam - Đại hội XIV” do Báo Nhân Dân xây dựng.
Tại sao lại tăng trang Nhân Dân hằng ngày từ 4 lên 8 trang? Tôi nghĩ thế này: Đất nước đang đổi mới toàn diện và hội nhập ngày càng sâu rộng với thế giới, với 4 trang Báo Nhân Dân khó có thể chứa nổi thông tin về hiện thực lớn lao đó, nên tôi mạnh dạn đề nghị tăng gấp đôi số trang. Sau khi đưa ra bàn luận, Ban Biên tập Báo đã thống nhất trình đề án lộ trình đổi mới tờ báo lên cấp trên phê duyệt. Rất mừng là khi Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII họp phiên chuyên đề đầu tiên về giáo dục-khoa học, thì ở phần cuối Hội nghị, theo chỉ đạo của Tổng Bí thư Đỗ Mười, đồng chí Nguyễn Đức Bình, phụ trách công tác tư tưởng, thay mặt Bộ Chính trị thông báo về chủ trương cho phép Báo Nhân Dân tăng từ 4 trang lên 8 trang với măng-sét mới, ra thêm ấn phẩm Nhân Dân hằng tháng, tiếp tục đổi mới ấn phẩm Nhân Dân cuối tuần, cho phép Báo mở một số cơ quan thường trú ở nước ngoài; tích cực chuẩn bị ra báo điện tử tiếng Việt, rồi tiếng Anh để tăng cường thông tin đối ngoại…
Trong cuộc đời làm báo, một trong những dấu mốc thời gian đáng nhớ đối với tôi, đó là vào thời điểm 16 giờ ngày 27/12/1996, tôi cùng các anh Đinh Thế Huynh, Trưởng Ban Thư ký-Biên tập kiêm Thư ký tòa soạn và Chánh văn phòng Vũ Công Thạo lên phòng làm việc của Tổng Bí thư Đỗ Mười, trình măng-sét mới của báo Đảng 8 trang với 3 hàng chữ: “NHÂN DÂN, Cơ quan Trung ương của Đảng Cộng sản Việt Nam; Tiếng nói của Đảng, Nhà nước và nhân dân Việt Nam”. Sau khi ngắm và cân nhắc hồi lâu hai phương án makét, Tổng Bí thư Đỗ Mười cầm bút ký duyệt phương án 1. Vậy là măng-sét đó của Báo Nhân Dân 8 trang chính thức ra mắt bạn đọc cả nước và bạn bè quốc tế vào ngày đầu năm mới dương lịch, 1/1/1997, cho đến hôm nay! Hai ngày sau hôm ký duyệt măng-sét, Tổng Bí thư nhắc đồng chí Lê Khả Phiêu, Ủy viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư ký ban hành Chỉ thị số 11, ngày 29/12/1996 về “Tăng cường đọc, mua báo và tạp chí Đảng”, trong đó chỉ rõ, mỗi chi bộ Đảng phải có tờ Báo Nhân Dân hằng ngày và nhấn mạnh trách nhiệm của mỗi cán bộ, đảng viên phải đọc và làm theo báo.
Sau này nhìn lại, tôi và các anh trong Ban Biên tập rất mừng vì hầu như các nội dung, yêu cầu của Bộ Chính trị và Ban Bí thư về báo 8 trang đều đã được hiện thực hóa sinh động. Thành công ấy còn có sự quan tâm, gợi mở thiết thực về nội dung và hình thức của những “cây đa, cây đề” của Báo Nhân Dân, từ các anh Hoàng Tùng, Hồng Hà, Hà Đăng, Hữu Thọ… Còn tôi chỉ tự thấy đã làm được một điều là, khơi thông được cách thức làm báo 8 trang, bồi đắp dòng chảy nhiệt huyết của cả tập thể, xây dựng những cơ chế, chính sách thu hút ngày càng nhiều trí tuệ của những người làm báo trong tòa soạn và cả ngoài xã hội.
- Ông là một trong số rất ít người đã đi trọn một “hành trình Nhân Dân”, từ phóng viên đến lãnh đạo ban, đến vị trí đứng đầu cơ quan ngôn luận trung ương của Đảng Cộng sản Việt Nam; rồi đến vai trò chỉ đạo, định hướng hoạt động báo chí cả nước, trong đó có Báo Nhân Dân. Xin ông chia sẻ: Công việc nào ông thấy khó nhất? Ấn tượng nhất?
Tôi được Tổng Biên tập Hoàng Tùng chọn về Báo Nhân Dân ngay khi vừa tốt nghiệp đại học Tổng hợp. Theo lời đồng chí trưởng phòng Tổ chức của Báo thời đó kể lại, Tổng Biên tập Hoàng Tùng chọn tôi là do có thông tin tôi đã được kết nạp Đảng từ năm thứ ba và lý lịch, học bạ khá tốt. Đó là một bước ngoặt lớn trong cuộc đời tôi, vì tôi học chuyên ngành sử, chưa được đào tạo về báo chí. Tôi còn nhớ cuộc gặp mặt đầu tiên, khi được đồng chí Trưởng phòng Tổ chức dẫn lên chào Tổng Biên tập Hoàng Tùng, ông chỉ nói ngắn gọn: Phương châm đào tạo ở đây là không có giáo trình, giáo án gì đâu, mà chỉ bằng thực tiễn, “ném cậu xuống biển”, để tự bơi và rút ra cách thức làm thế nào để trở thành một phóng viên, một nhà báo thực thụ. Ông chỉ tay về phía Thư viện, nói: “Cậu chịu khó đọc ở đó, rồi ghi chép những điều cảm thấy thích thú cho nghề nghiệp. Đấy cũng chính là cách học làm báo có hiệu quả”. Cuộc gặp chỉ kéo dài mươi phút, ông chốt lại mấy ý ngắn gọn đó, tôi vừa mừng vừa lo. Sau này, mỗi khi ngẫm nghĩ về nghề báo, tôi càng thấm thía những điều ông dặn. Nhờ kinh qua thực tiễn, tôi đã từng bước trưởng thành. Đặc biệt, tôi đã học hỏi được rất nhiều từ những cây bút xuất sắc của Báo Nhân Dân lúc bấy giờ, những người được một số đồng nghiệp mệnh danh là “12 vị thánh tông đồ” của Báo Nhân Dân, chính là những tên tuổi gạo cội của báo chí cách mạng Việt Nam thời kỳ đó: từ Hoàng Tùng, Quang Đạm, Thép Mới, Hồng Hà đến Hà Đăng, Hữu Thọ, Phan Quang, Trần Kiên, Diệu Bình, Quang Thái...
PGS, TS Nguyễn Hồng Vinh.
PGS, TS Nguyễn Hồng Vinh.
Nghề báo, với những đặc thù riêng, theo tôi, là nghề khó, làm báo ở Báo Nhân Dân lại càng khó, khó nhất, bởi lẽ đây là tờ báo phải đi đầu trong việc định hướng chính trị, tư tưởng cả về đối nội và đối ngoại. Mặt khác, bạn đọc rộng lớn là cán bộ, đảng viên, nhân dân - mỗi đối tượng có yêu cầu riêng. Thông tin chúng ta đưa đến bạn đọc luôn bao hàm cả những điều tích cực và tiêu cực, do vậy, phải bảo đảm chuẩn xác, chọn đúng trọng tâm, trọng điểm. Sự tác động xã hội của Báo Nhân Dân rất lớn nên trong hoạt động tác nghiệp và tổ chức sản xuất nội dung phải cân nhắc nhiều yếu tố, đòi hỏi phải kiểm chứng cẩn trọng để tạo nên sức thuyết phục và sự tin tưởng của bạn đọc.
Sau Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX, tôi được tái cử vào Ban Chấp hành Trung ương. Tháng 6/2001, Bộ Chính trị điều động tôi lên làm Phó Trưởng Ban thường trực Ban Tư tưởng-Văn hóa Trung ương. Đồng chí Nguyễn Khoa Điềm, Ủy viên Bộ Chính trị, Trưởng Ban giao tôi làm Phó Ban thường trực, vừa lo công việc chung của Ban, vừa phải trực tiếp chỉ đạo lĩnh vực báo chí-xuất bản. Lúc đó, tôi rất lo. Đi đôi việc đôn đốc, kiểm tra các công việc hằng ngày của Ban, tôi phải suy nghĩ định hướng, chỉ đạo, khen-chê báo chí như thế nào cho chừng mực, khách quan và có sức thuyết phục đối với hàng trăm lãnh đạo các báo, tạp chí tại các cuộc giao ban báo chí sáng thứ ba hàng tuần. Rất mừng là trong cả quãng thời gian làm công tác chỉ đạo báo chí-xuất bản, không có đơn vị nào phản ánh tôi thiên vị hoặc nhận xét không có cơ sở trong cả biểu dương và nhắc nhở. Điều đó, với tôi, là nguồn khích lệ lớn lao. Tôi rất vui và thanh thản vì đến hôm nay, sau nhiều năm tôi đã nghỉ quản lý, vẫn còn rất nhiều bạn bè, đồng chí đến chơi, trò chuyện chân tình, cởi mở về nghề nghiệp làm báo...
- Những năm gần đây, khi phần nào nhẹ gánh những trách nhiệm chung, công chúng cả nước lại biết đến ông với một vai trò mới: nhà thơ Hồng Vinh. Từ kinh nghiệm của bản thân, theo ông, đó là sự ngẫu hứng cá nhân hay là điều nên có đối với những người cầm bút ở cơ quan ngôn luận của Đảng?
Về điều này thì mỗi người có một cách nghĩ, nhưng tôi rất tâm đắc lời của Giáo sư Hà Minh Đức. Trong một bài viết, thầy nhận xét một câu tinh tế và sâu sắc khiến tôi xúc động và mãi nhớ: Với Hồng Vinh thì thơ và báo đi song hành với nhau, báo đã dắt thơ và thơ đã bổ sung cho báo, làm nên “cái chất” của nhà báo - nhà thơ Hồng Vinh. Tôi thấm thía vì người làm báo, nếu có tâm hồn và chất thơ trong bài viết sẽ giúp thông tin đó dễ chạm trái tim bạn đọc, tạo sự thuyết phục hơn. Những năm tháng làm báo và làm công tác tư tưởng, công việc đã choán hết thời gian, tâm trí, cho nên khi đảm trách công tác ở Hội đồng Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật Trung ương, có cơ hội, tôi đã dành thời gian thể hiện những xúc cảm của tâm hồn mình trong nhiều khía cạnh đời sống xã hội. Đến nay, tôi đã có 13 tập thơ được xuất bản, được công chúng yêu thơ cho là đứng được trong dòng thơ Việt Nam hiện nay.
- Ở dấu mốc kỷ niệm 75 năm Ngày Báo Nhân Dân ra số đầu, ông có điều gì muốn nhắn gửi tới những người làm báo trẻ nói chung, các thế hệ tiếp nối của ngôi nhà Nhân Dân nói riêng?
Báo chí hiện đại đang phát triển mạnh mẽ với rất nhiều biến động trong nước và quốc tế. Mỗi giai đoạn xã hội có những đòi hỏi khác nhau, nhất là trong hơn một thập niên qua, sự phát triển ào ạt của mạng xã hội đang làm lu mờ dần vai trò báo chí chính thống. Nhưng theo tôi, dù thế nào thì giá trị cốt lõi làm nên danh hiệu Báo Nhân Dân vẫn là sự nhanh nhạy bám sát đời sống xã hội để thông tin và phân tích bản chất những sự kiện “nóng” mà dư luận xã hội quan tâm. Dù viết đề tài gì, theo cách thể hiện nào đều không được đi chệch đường lối, quan điểm của Đảng và pháp luật, chính sách của Nhà nước. Báo Đảng càng phải đi tiên phong trong việc góp sức tích cực xây dựng niềm tin của cán bộ, đảng viên và nhân dân vào cuộc hành trình trong kỷ nguyên xây dựng đất nước phồn vinh, hạnh phúc. Làm tốt những yêu cầu ấy, Báo Nhân Dân sẽ thật sự xứng đáng là ngọn cờ chính trị-tư tưởng trên mặt trận báo chí của Đảng!
- Xin trân trọng cảm ơn ông!
Trình bày: Nam Đông - Diệc Dương
Ảnh: Báo Nhân Dân
Built with Shorthand