Từ những vụ “bắt cóc online”; lừa đảo tình cảm, việc làm đến công kích, miệt thị trên mạng xã hội…các nguy cơ đối với người trẻ ngày càng đa dạng và khó nhận diện. Trước thực trạng đó, Thành phố Hồ Chí Minh đang triển khai nhiều giải pháp từ đấu tranh, ngăn chặn đến tuyên truyền, trang bị kỹ năng số, với sự phối hợp của lực lượng chức năng, gia đình và nhà trường.
Khi nạn nhân bị thao túng tâm lý từ xa
Một trong những thủ đoạn lừa đảo đáng lo ngại hiện nay là “bắt cóc online”. Các đối tượng không trực tiếp khống chế nạn nhân mà sử dụng điện thoại, mạng xã hội và các ứng dụng gọi video để thao túng tâm lý, điều khiển hành vi, buộc nạn nhân tự cô lập và làm theo yêu cầu.
Vụ việc của sinh viên T.A., sinh năm 2008, được Công an phường Bà Rịa kịp thời ngăn chặn mới đây là một thí dụ. Khoảng 14 giờ 30 phút ngày 13/10, Công an phường tiếp nhận tin báo từ nhà trường về việc T.A. rời khỏi ký túc xá từ sáng hôm trước với biểu hiện lo lắng, nhiều lần liên hệ gia đình, hối thúc chuyển gấp 1,2 tỷ đồng. Sau khi xác định vị trí của T.A., lực lượng công an nhanh chóng tiếp cận, giải tỏa tâm lý cho nạn nhân, ngăn chặn giao dịch chuyển tiền và đưa em trở về gia đình an toàn. Theo lời kể của T.A., các đối tượng gọi điện, tự xưng là cán bộ cơ quan điều tra, thông báo em có liên quan đến đường dây rửa tiền đặc biệt nghiêm trọng. Sau đó, chúng liên tục gây áp lực tâm lý, buộc em thuê phòng riêng, giữ bí mật và cắt đứt liên lạc với mọi người.
Công an làm việc với sinh viên bị "bắt cóc online". (Ảnh: Công an cung cấp)
Công an làm việc với sinh viên bị "bắt cóc online". (Ảnh: Công an cung cấp)
Một vụ việc tương tự xảy ra tại phường Dĩ An, nhưng hậu quả nghiêm trọng hơn khi nạn nhân đã thực hiện các giao dịch chuyển tài sản. Theo Công an phường, cơ quan chức năng tiếp nhận trình báo của em T.L.T.K. (18 tuổi) về việc bị các đối tượng giả danh công an lừa đảo, chiếm đoạt tổng số tiền gần 2 tỷ đồng.
Những lệnh bắt, thông báo giả do các đối tượng lừa đảo gửi để thao túng em T.L.T.K. (Ảnh: Công an cung cấp)
Những lệnh bắt, thông báo giả do các đối tượng lừa đảo gửi để thao túng em T.L.T.K. (Ảnh: Công an cung cấp)
Trước đó, K. nhận cuộc gọi từ người lạ tự xưng là công an, thông báo em có liên quan đến đường dây rửa tiền. Để chứng minh mình vô tội, K. được yêu cầu thực hiện các bước “xác minh tài sản” theo hướng dẫn. Do lo sợ và tin vào những thông tin do đối tượng đưa ra, K. cạy két sắt tại nhà, lấy tiền, vàng và tài sản mang đi bán, sau đó nhiều lần chuyển tiền vào tài khoản được chỉ định.
HAI VỤ VIỆC “BẮT CÓC ONLINE” TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
Vụ T.A.:
Sinh viên sinh năm 2008, bị các đối tượng giả danh cán bộ cơ quan điều tra, gây áp lực tâm lý, yêu cầu gia đình chuyển gấp 1,2 tỷ đồng.
Công an phường Bà Rịa kịp thời tiếp cận, ngăn chặn giao dịch và đưa em về nhà an toàn.
Vụ T.L.T.K.:
Nạn nhân 18 tuổi, bị các đối tượng giả danh công an lừa thực hiện các bước “xác minh tài sản”, chiếm đoạt gần 2 tỷ đồng.
Công an đang làm việc với cô gái bị "bắt cóc online" tại phường Bảy Hiền. (Ảnh: Công an cung cấp)
Công an đang làm việc với cô gái bị "bắt cóc online" tại phường Bảy Hiền. (Ảnh: Công an cung cấp)
Không gian mạng không chỉ tiềm ẩn nguy cơ lừa đảo, xâm hại tài sản mà còn có thể trở thành nơi bùng phát bạo lực ngôn từ, công kích cá nhân và tẩy chay trực tuyến. Những bình luận miệt thị, hình ảnh bị phát tán hoặc nội dung sai lệch có thể gây tổn thương tâm lý sâu sắc, nhất là đối với người trẻ. Câu chuyện của em T.H., học sinh lớp 12 Trường trung học phổ thông Mạc Đĩnh Chi, phường Phú Lâm, là một thí dụ. T.H. từng nhận những bình luận tiêu cực về ngoại hình dưới các bài đăng trên mạng xã hội. Ban đầu, em buồn, tự ti, ngại đăng hình ảnh hoặc chia sẻ vì sợ bị chê bai, chế giễu. Những lời bình luận chỉ xuất hiện trên màn hình điện thoại nhưng lại tạo áp lực tâm lý trong cuộc sống ngoài đời thực. Bảo vệ người trẻ trên môi trường số vì vậy không chỉ là giữ an toàn về thể chất, tài chính mà còn phải bảo vệ sức khỏe tinh thần, cảm xúc và quyền được tôn trọng.
Thủ đoạn "bắt cóc online" thao túng tâm lý từ xa khiến nhiều người trẻ hoảng loạn, làm theo yêu cầu chuyển tiền của kẻ gian.
Thủ đoạn "bắt cóc online" thao túng tâm lý từ xa khiến nhiều người trẻ hoảng loạn, làm theo yêu cầu chuyển tiền của kẻ gian.
Những lệnh bắt, thông báo giả do các đối tượng lừa đảo gửi để thao túng em T.L.T.K. (Ảnh: Công an cung cấp)
Những lệnh bắt, thông báo giả do các đối tượng lừa đảo gửi để thao túng em T.L.T.K. (Ảnh: Công an cung cấp)
Nhận diện thủ đoạn, chủ động phòng vệ
Tội phạm mạng ngày càng tận dụng các nền tảng số, mạng xã hội và công nghệ mới để tiếp cận, tạo lòng tin rồi thao túng nạn nhân. Các đối tượng có thể xuất hiện dưới nhiều “vỏ bọc” như bạn bè, người nổi tiếng, người có thẩm quyền hoặc người sẵn sàng giúp đỡ, tặng quà, hỗ trợ nạp tiền trò chơi. Sau khi tạo được quan hệ và lòng tin, chúng mới từng bước đưa ra những yêu cầu bất thường.
Hoạt động tương tác trực quan của Hiệp hội An ninh mạng quốc gia giúp người trẻ nâng cao phản xạ cảnh giác trước lừa đảo trực tuyến.
Hoạt động tương tác trực quan của Hiệp hội An ninh mạng quốc gia giúp người trẻ nâng cao phản xạ cảnh giác trước lừa đảo trực tuyến.
Theo Công an Thành phố Hồ Chí Minh, các đối tượng thường tiếp cận trẻ em, học sinh, sinh viên qua mạng xã hội, nhóm trò chuyện và trò chơi trực tuyến. Chúng có thể giả danh bạn cùng trang lứa, người nổi tiếng hoặc người có thẩm quyền; sử dụng lời khen, quà tặng, hỗ trợ nạp game để tạo sự gần gũi. Khi nạn nhân đã tin tưởng, các đối tượng chuyển sang khai thác thông tin cá nhân, gây áp lực, đe dọa hoặc yêu cầu gặp mặt bí mật. Đáng lo ngại, hành vi xâm hại, lừa đảo không chỉ dừng lại trên mạng. Khi đã tạo được lòng tin hoặc khống chế tâm lý, đối tượng có thể yêu cầu nạn nhân đến một địa điểm chỉ định, tự cách ly, dàn dựng tình huống “bắt cóc online”, thậm chí ép buộc lấy tiền của người thân để chuyển cho chúng.
BA NHÓM THỦ ĐOẠN LỪA ĐẢO PHỔ BIẾN NHẮM VÀO NGƯỜI TRẺ
“Bắt cóc online”, tống tiền:
Giả danh công an, viện kiểm sát, đe dọa nạn nhân liên quan đến vụ án hình sự, buộc cắt liên lạc với gia đình, thuê phòng riêng, bật camera liên tục và chuyển tiền.
Bẫy việc làm, học bổng, cuộc thi giả mạo:
Dùng lời mời chào “việc nhẹ lương cao”, tuyển người mẫu nhí hoặc đường dẫn bình chọn cuộc thi để đánh cắp tài khoản, thu phí đặt cọc.
Lừa đảo tình cảm:
Làm quen, tạo dựng quan hệ yêu đương qua mạng xã hội, sau đó dụ dỗ đầu tư tài chính, yêu cầu đóng phí nhận quà hoặc lợi dụng hình ảnh nhạy cảm để tống tiền.
Phía Công an Thành phố Hồ Chí Minh cũng lưu ý, tâm lý “thấy hình ảnh, nghe giọng nói là tin ngay” có thể khiến cả phụ huynh và học sinh mất cảnh giác. Trong khi đó, hình ảnh hoặc mẫu giọng nói được chia sẻ công khai có thể bị khai thác để tạo ra nội dung giả mạo. Do vậy, người dùng cần thận trọng khi đăng tải dữ liệu cá nhân, hình ảnh riêng tư, thông tin về lịch trình, trường học và các mối quan hệ lên mạng xã hội.
Công nghệ AI bị lợi dụng để giả mạo khuôn mặt, giọng nói (Deepfake) đang trở thành thủ đoạn lừa đảo tinh vi.
Công nghệ AI bị lợi dụng để giả mạo khuôn mặt, giọng nói (Deepfake) đang trở thành thủ đoạn lừa đảo tinh vi.
Theo Trung tâm An ninh mạng Athena, người dân cần hình thành kỹ năng phòng vệ thông tin qua các bước: không phản ứng vội khi nhận được thông tin lạ hoặc yêu cầu bất thường; bình tĩnh kiểm tra, xác minh; tuyệt đối không chuyển tiền hoặc gửi dữ liệu theo yêu cầu khi bị đe dọa; thông báo ngay cho người thân, đồng nghiệp hoặc cơ quan chức năng, tránh để bản thân rơi vào trạng thái bị cô lập. Khi vụ việc có dấu hiệu nghiêm trọng, cần liên hệ đơn vị chuyên trách hoặc chuyên gia an ninh mạng để được hỗ trợ.
Thiết lập "lá chắn số" đa lớp là giải pháp thiết yếu để bảo vệ dữ liệu cá nhân trước các cuộc tấn công mạng.
Thiết lập "lá chắn số" đa lớp là giải pháp thiết yếu để bảo vệ dữ liệu cá nhân trước các cuộc tấn công mạng.
Khi hiểu cách công nghệ vận hành, người học có thêm cơ sở nhận biết việc AI có thể bị lợi dụng để giả mạo khuôn mặt, giọng nói và chiếm đoạt thông tin cá nhân. Người dung nên hạn chế chia sẻ nội dung riêng tư, sử dụng xác thực đa lớp để bảo vệ tài khoản trực tuyến và cảnh giác với các cuộc gọi giả danh. Mỗi lượt thích, chia sẻ hay bình luận trên mạng xã hội đều có thể được thuật toán ghi nhận, khai thác để định hướng hành vi hoặc thao túng dư luận. Vì vậy, kiểm chứng trước khi chia sẻ thông tin không chỉ giúp bảo vệ bản thân mà còn hạn chế nguy cơ tiếp tay cho tin giả lan truyền.
Xây dựng môi trường số an toàn cho người trẻ
Trước diễn biến phức tạp của tội phạm trên không gian mạng, Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh xác định công tác phòng ngừa cần được triển khai đồng bộ. Đây không chỉ là nhiệm vụ nghiệp vụ của lực lượng công an mà còn đòi hỏi sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường, cơ quan quản lý và cộng đồng.
Hoạt động tương tác trực quan của Hiệp hội An ninh mạng quốc gia giúp người trẻ nâng cao phản xạ cảnh giác trước lừa đảo trực tuyến.
Hoạt động tương tác trực quan của Hiệp hội An ninh mạng quốc gia giúp người trẻ nâng cao phản xạ cảnh giác trước lừa đảo trực tuyến.
Chiến dịch “Không một mình” năm 2026 với thông điệp “Kết nối không tổn thương” tiếp nối những hoạt động đã triển khai trước đó, đồng thời mở rộng nội dung bảo vệ trẻ em trên không gian mạng. Nếu chiến dịch năm trước tập trung vào thông điệp “Không một mình-Cùng nhau an toàn trực tuyến”, năm nay nhấn mạnh thêm yêu cầu xây dựng môi trường tương tác lành mạnh, tôn trọng và không gây tổn thương về tinh thần. Công an Thành phố, Sở Giáo dục và Đào tạo cùng các tổ chức, đơn vị liên quan đã phối hợp triển khai những nội dung trọng tâm. Trong đó, phong trào “5 phút cùng em” khuyến khích người lớn dành thời gian quan tâm, lắng nghe và chia sẻ với trẻ về những tình huống các em gặp phải trên mạng.
KẾT QUẢ CHIẾN DỊCH
“KHÔNG MỘT MÌNH” NĂM 2025
Hơn 200 buổi tuyên truyền trực tiếp.
Hai chuyên đề livestream đến hơn 900 cơ sở giáo dục từ cấp trung học cơ sở trở lên.
Tiếp cận trực tiếp hơn 1,9 triệu lượt học sinh, học viên, sinh viên và phụ huynh.
Trên các nền tảng số, chiến dịch thu hút 48 triệu lượt xem và 12,6 triệu lượt người tiếp cận, tương tác.
Cùng với đó, kỹ năng an toàn số được định hướng đưa vào hoạt động giáo dục thường xuyên, xuyên suốt đến năm 2027. Thành phố đặt mục tiêu bồi dưỡng, tập huấn đội ngũ giảng viên, giáo viên về chuyên đề an toàn số, phấn đấu mỗi cơ sở giáo dục có ít nhất một người đã qua tập huấn và có thể tổ chức hoạt động giáo dục kỹ năng cho học sinh. Nội dung sử dụng mạng an toàn cũng được định hướng đưa vào chương trình giảng dạy hằng năm, sinh hoạt ngoại khóa và giáo dục kỹ năng mềm với tần suất thường xuyên hơn. Các cơ sở giáo dục được hướng dẫn thiết lập tổ tư vấn tâm lý học đường, gắn với việc tiếp nhận và hỗ trợ những vấn đề học sinh gặp phải trên mạng.
Đông đảo sinh viên Thành phố Hồ Chí Minh tham gia "Ngày hội Sinh viên An ninh mạng 2026", thực hành kỹ năng phòng vệ thông tin.
Đông đảo sinh viên Thành phố Hồ Chí Minh tham gia "Ngày hội Sinh viên An ninh mạng 2026", thực hành kỹ năng phòng vệ thông tin.
Ở góc độ gia đình, Công an Thành phố Hồ Chí Minh khuyến cáo phụ huynh cần thường xuyên trao đổi với con em về các thủ đoạn giả danh cơ quan chức năng để đe dọa, lừa đảo. Khi phát hiện con có biểu hiện lo lắng bất thường, đột ngột mất liên lạc, gia đình cần nhanh chóng liên hệ cơ quan công an để được hỗ trợ. Sự quan tâm và tin tưởng giữa cha mẹ với con cái có thể trở thành điểm tựa quan trọng, giúp người trẻ không rơi vào trạng thái đơn độc khi bị các đối tượng thao túng.
CÁC BƯỚC NHẬN DIỆN TIN GIẢ
Kiểm tra nguồn tin:
Xác định website hoặc tài khoản đăng tải có rõ ràng danh tính, địa chỉ, số điện thoại liên hệ hay không; kiểm tra tên miền và tính chính thống của website.
Đối chiếu nội dung:
Chú ý văn phong, lỗi chính tả, bố cục, hình ảnh và video có dấu hiệu bị cắt ghép, chỉnh sửa hay không.
Không tương tác khi chưa kiểm chứng:
Không thích, chia sẻ hoặc bình luận khi chưa có đủ căn cứ xác thực thông tin.
Người dùng không nên cho rằng xóa một bài đăng đồng nghĩa với việc thông tin đã biến mất hoàn toàn. Dữ liệu từng được đăng tải có thể để lại dấu vết số và được truy xuất. Việc đánh sập một trang giả mạo cũng chưa giải quyết tận gốc vấn đề, bởi các đối tượng có thể nhanh chóng lập trang mới. Do đó, giải pháp lâu dài phải tập trung vào nhận diện, cảnh báo sớm, kiểm chứng thông tin và nâng cao sức đề kháng của cộng đồng trước tin giả.
Trong bối cảnh mỗi người đều là một công dân số, việc trang bị kiến thức và kỹ năng tự bảo vệ trên không gian mạng là yêu cầu thiết yếu. Mỗi người cần chủ động bảo vệ dữ liệu cá nhân, kiểm chứng thông tin, cảnh giác trước các nguy cơ lừa đảo và kịp thời cảnh báo người thân, bạn bè khi phát hiện dấu hiệu bất thường. Mỗi sinh viên có kỹ năng là một lá chắn, mỗi hành động đúng được lan tỏa sẽ góp phần xây dựng môi trường mạng an toàn hơn.
Cuộc chiến phòng, chống tội phạm trên không gian mạng không chỉ là nhiệm vụ của lực lượng công an mà cần sự tham gia của gia đình, nhà trường, chuyên gia, doanh nghiệp công nghệ và mỗi người dân. Bên cạnh các biện pháp đấu tranh, ngăn chặn, việc trang bị kỹ năng nhận diện, kiểm chứng thông tin và tạo dựng niềm tin trong gia đình, nhà trường có ý nghĩa quan trọng để người trẻ biết tìm kiếm sự trợ giúp khi gặp nguy hiểm.
Xây dựng môi trường số an toàn vì vậy không chỉ là ngăn chặn những vụ lừa đảo hay xâm hại, mà còn là bảo vệ sự an toàn, niềm tin và sức khỏe tinh thần của thế hệ trẻ, góp phần hình thành một cộng đồng số lành mạnh tại Thành phố Hồ Chí Minh.
Chỉ đạo sản xuất: Lê Nam Tư
Tổ chức sản xuất: Tùng Quang
Nội dung: Quang Quý, Tất Đạt
Ảnh: Tùng Anh, Thế Anh
Trình bày: Tùng Anh
(Bài có sử dụng hình ảnh AI trong thiết kế)