80 năm qua, tinh thần “Nhà nước của dân, do dân, vì dân” tiếp tục soi đường cho công cuộc xây dựng và hoàn thiện bộ máy nhà nước, đặc biệt là trong cải cách hành chính và tổ chức chính quyền địa phương hiện nay, mà mô hình chính quyền địa phương hai cấp là một biểu hiện sống động.

Gần dân, nỗ lực phục vụ tốt hơn

Mục tiêu cốt lõi của mô hình chính quyền địa phương hai cấp không chỉ dừng lại ở tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị, mà còn hướng tới xây dựng một chính quyền “gần dân, sâu sát dân, phục vụ nhân dân tốt hơn”. Đây chính là sự cụ thể hóa tư tưởng “công bộc của dân” của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong bối cảnh hiện đại. Việc loại bỏ cấp huyện trung gian nhằm rút ngắn khoảng cách giữa chính quyền và người dân, giúp chính quyền cơ sở tiếp cận và giải quyết các nhu cầu của người dân một cách trực tiếp, nhanh chóng và thuận tiện hơn.

Các nỗ lực cải cách hành chính và chuyển đổi số, với mục tiêu “một lần đến là xong” và ứng dụng công nghệ để minh bạch hóa quy trình, cũng là những minh chứng rõ nét cho việc hiện thực hóa tinh thần “vì dân”. Khi chính quyền đặt sự hài lòng của người dân làm trung tâm phục vụ, mỗi thủ tục hành chính đều trở thành một trải nghiệm thuận tiện và đáng tin cậy. Điều này không chỉ là sự điều chỉnh về mặt tổ chức mà còn là một sự chuyển đổi sâu sắc về triết lý quản trị, bảo đảm rằng mọi hoạt động của Nhà nước đều hướng tới lợi ích và sự hài lòng của nhân dân, đúng như bản chất của chính quyền cách mạng được xác lập từ Cách mạng Tháng Tám.

Kể từ khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp vận hành, hơn một tháng nay, ông Nguyễn Tài Diện, Phó Chủ tịch UBND xã Sơn Lâm, tỉnh Nghệ An căng sức hoàn thành công việc. Giờ đây, mọi thủ tục hành chính của người dân đều thực hiện ở cấp xã, không phải “chạy” lên cấp trên, cán bộ cũng chẳng thể tìm cớ “đẩy” sang cơ quan khác. Xã cũng được trao nhiều thẩm quyền hơn để giải quyết các thủ tục hành chính, nhưng khi sáp nhập, dân số tăng lên nhiều lần, khối lượng công việc vì thế cũng nhiều hơn, yêu cầu cao hơn nhưng gần dân hơn.

Ông Nguyễn Văn Minh mang hồ sơ đất đai đến UBND xã Sơn Lâm làm thủ tục cũng thuận tiện hơn. Ngày trước, việc chuyển nhượng mảnh đất cho con trai là cả hành trình tốn nhiều công sức: chạy xe máy hơn 20 km đến huyện, ngồi chờ mỏi lưng, rồi nhận lời hẹn “tuần sau quay lại”. Nay, ông chỉ cần rẽ qua trụ sở xã, nơi cán bộ đã quen mặt, thuộc tên, biết rõ nhà ông ở xóm nào. Chưa đầy 20 phút, hồ sơ được tiếp nhận, mọi thắc mắc được giải thích rành rọt, ông Minh ra về khi nắng chưa kịp gắt.

Ông Nguyễn Tài Diện chia sẻ: “Mô hình chính quyền địa phương hai cấp bộ máy gọn, trách nhiệm rõ. Trước đây, những thủ tục đơn giản như xác nhận đất đai, đăng ký kinh doanh hộ cá thể… vẫn phải qua huyện - vừa xa về địa lý, vừa cách biệt về thông tin. Người dân ít có cơ hội gặp trực tiếp người ký quyết định cuối cùng. Bỏ cấp huyện, quyền hạn phân cấp sâu hơn: xã, phường được trao thẩm quyền giải quyết nhiều hồ sơ thay vì chỉ tiếp nhận rồi chuyển đi; trách nhiệm cá nhân rõ hơn: cán bộ xã không thể “đá quả bóng” mà phải xử lý và chịu trách nhiệm trước dân”.

Tại Thanh Hóa, từ ngày 1/7/2025, phường Hạc Thành chính thức ra đời sau khi sáp nhập nhiều phường của thành phố Thanh Hóa (cũ). Phường có quy mô dân số đông bậc nhất tỉnh và khối lượng thủ tục hành chính mỗi ngày gia tăng mạnh.
Trung tâm Phục vụ Hành chính công phường Hạc Thành sáng nào cũng tấp nập. Trên bảng điện tử, số thứ tự liên tục nhấp nháy; loa đều đặn gọi tên người tiếp theo; tiếng máy in rì rì xen lẫn tiếng bàn phím lách cách. Bên quầy tiếp nhận, cán bộ nhanh tay rà soát hồ sơ, scan giấy tờ; ở góc nhỏ, một cán bộ trẻ đang kiên nhẫn hướng dẫn cụ ông tra cứu mã số hồ sơ bằng điện thoại. Nhịp làm việc gọn gàng, trật tự, nhưng không hề khô cứng.

Tháng đầu tiên vận hành, Trung tâm tiếp nhận 3.747 hồ sơ, trong đó 2.947 hồ sơ trực tuyến và 800 hồ sơ trực tiếp. 3.280 hồ sơ đã được giải quyết, phần lớn trước thời hạn. Với một “siêu phường” mới thành lập, đây là con số biết nói - minh chứng rằng bộ máy mới hoàn toàn có thể vận hành trơn tru ngay từ ngày đầu nếu được chuẩn bị bài bản.

Theo lãnh đạo phường, chìa khóa nằm ở ba yếu tố: hoàn thiện tổ chức và phân công nhân sự ngay trước khi vận hành; đầu tư đồng bộ hạ tầng số - từ máy xếp số tự động, màn hình tra cứu cảm ứng tới hệ thống xử lý hồ sơ điện tử; và duy trì cơ chế phối hợp chặt chẽ với cấp trên để tháo gỡ ngay các vướng mắc. “Không để có khoảng trống giữa sáp nhập và phục vụ” - đó là nguyên tắc được nhắc đi nhắc lại trong các cuộc họp chuẩn bị.

Từ câu chuyện Hạc Thành có thể thấy rõ tinh thần của chính quyền địa phương hai cấp: rút ngắn khoảng cách từ công dân đến cơ quan công quyền không chỉ bằng cây số đường, mà bằng cả những phút chờ đợi, những lần đi lại bổ sung giấy tờ, những nỗi băn khoăn vốn tồn tại nhiều năm. Và khi bộ máy được tổ chức hợp lý, công nghệ được khai thác tối đa, điều tưởng chừng xa xỉ - “hồ sơ xong trước hẹn” - lại trở thành chuyện thường ngày.

Công ty TNHH Minh Quang ở Thanh Hóa vừa đăng ký mở rộng sản xuất. Trước kia, ông Lê Văn Thái, Giám đốc công ty phải hai lần đi huyện, rồi chờ cả tuần để bổ sung hồ sơ. Lần này, ông thử nộp qua dịch vụ công trực tuyến cấp xã. “Hôm trước tôi gửi hồ sơ, hôm sau đã có phản hồi yêu cầu bổ sung một giấy tờ, tôi gửi ngay file scan. Chỉ ba ngày là nhận giấy phép. Tiết kiệm cả tuần, lại không tốn chi phí đi lại,” ông Thái kể.

Cải cách và chuyển đổi số - sức mạnh song hành

Trước khi khởi động bộ máy mới, nhiều địa phương đã coi cải cách hành chính và chuyển đổi số là “đường ray” để con tàu hai cấp chạy nhanh và êm. Hình ảnh quen thuộc trước đây - những chồng hồ sơ giấy cao ngang tầm mắt, luân chuyển lòng vòng từ bàn này sang bàn khác, mỗi bàn lại thêm một dấu đỏ, một chữ ký - đang dần được thay thế. Ở nhiều xã, phường, cán bộ giờ ngồi trước màn hình máy tính, tiếp nhận và xử lý hồ sơ trên phần mềm, quét tài liệu thay vì photocopy, ký số thay vì ký tay, gửi thông báo kết quả qua điện thoại thay vì hẹn gặp lại.
Tại một buổi sáng ở phường Đông Sơn (Thanh Hóa), chỉ mất chưa đầy 20 phút để một người dân hoàn tất thủ tục xin cấp bản sao giấy khai sinh - thứ trước đây có khi mất nửa buổi, nếu không thiếu giấy tờ thì cũng phải “lên lại” hôm sau. Ở Hải Phòng, nhiều doanh nghiệp đăng ký kinh doanh hoặc xin giấy phép xây dựng hoàn toàn trực tuyến, không một lần đặt chân đến trụ sở chính quyền.

Tổ chức lại bộ máy chỉ là “thay áo”; cải cách hành chính và chuyển đổi số mới là “thay da đổi thịt”. Trước đây, hồ sơ giấy tờ chạy lòng vòng giữa các bàn, mỗi bàn thêm một chữ ký, thêm một con dấu. Nay, quy trình điện tử hóa giúp hồ sơ được tiếp nhận, xử lý, phê duyệt và trả kết quả nhanh gọn, tất cả đều giám sát trực tuyến.

Triển khai mô hình mới, nhiều địa phương cũng đẩy mạnh cải cách hành chính và chuyển đổi số. Tại Thái Nguyên, tháng 7 vừa qua đã tiếp nhận hơn 68 nghìn hồ sơ, 43,4% nộp trực tuyến; tỷ lệ xử lý đúng hạn đạt 98,54%.

Mô hình chính quyền địa phương hai cấp mới vận hành, con đường phía trước vẫn còn những đoạn gập ghềnh, như trình độ một bộ phận cán bộ chưa theo kịp yêu cầu, cơ chế giám sát quyền lực, phân công trách nhiệm cần rõ ràng, chặt chẽ hơn, cơ sở hạ tầng còn yếu, nhưng tinh thần vì nhân dân phục vụ vẫn luôn là động lực để mỗi cán bộ nỗ lực cố gắng mỗi ngày.

Từ khi chính quyền non trẻ của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời đến nay, “quyền lợi của dân” luôn được lấy làm điểm xuất phát cho mọi quyết sách. Tinh thần ấy đang được tiếp nối. Thay vì cuốn sổ tay và đôi dép cao-su để đi khắp xóm làng vận động bình dân học vụ, diệt giặc đói, giặc dốt, hôm nay cán bộ xã, phường mang theo máy tính bảng, chiếc điện thoại thông minh, gõ cửa từng nhà để hướng dẫn làm dịch vụ công trực tuyến, xử lý hồ sơ ngay tại chỗ. Khoảng cách giờ không tính bằng cây số đường đất hay đường nhựa, mà đo bằng sự thuận tiện, niềm tin và mức độ hài lòng của người dân - thước đo giản dị nhưng cũng khắt khe nhất đối với một chính quyền muốn thật sự gần dân.

Tổ chức thực hiện :
Ban Nhân Dân hằng tháng
Nội dung :
TS Đinh Thắng-Mi Sol-Hồng Hạnh-Đại Đồng-Phùng Nguyên
Trình bày mỹ thuật :
Duy Thanh
Ảnh :
Tư liệu, Thành Đạt, Nguyễn Chung, nguồn internet.