Gia cố lá chắn thép

Hàng giả, hàng kém chất lượng đã, đang len lỏi vào các ngõ ngách của đời sống. Ai trong mỗi chúng ta cũng có thể là “nạn nhân” nếu không có kỹ năng lựa chọn, mua hàng trên môi trường mạng xã hội, hay thương mại điện tử. Và ngay cả lực lượng chức năng, nếu không tập trung xây dựng đạo đức công vụ thì cũng có thể bị hàng giả “tấn công”, làm tổn thất cán bộ.

Cuộc chiến chống hàng giả đã, đang hết sức cam go và vô cùng phức tạp, đòi hỏi không chỉ lực lượng chức năng, công vụ phải chính quy, tinh nhuệ, có đạo đức..., mà yếu tố quan trọng chính là hệ thống pháp luật cần được bổ sung, hoàn thiện, đủ nghiêm minh và mang tính răn đe.

Thương mại điện tử, hết thời thả lỏng

Dịch Covid đã làm cho hình thức mua bán trực tiếp bị hạn chế, thay vào đó giao dịch thương mại điện tử, mua hàng trực tuyến phát triển một cách ồ ạt nhờ sự tiện lợi, kết nối người mua và người bán nhanh chóng... Tuy nhiên, đây được xem là mảnh đất “màu mỡ” để các đối tượng dùng thủ đoạn tinh vi tuồn hàng giả, hàng nhái lên “chợ ảo”, gây thiệt hại cho Nhà nước, doanh nghiệp và khiến người tiêu dùng nhiều phen tiền mất, tật mang.

Theo thống kê của Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công thương), tỷ lệ doanh nghiệp tham gia kinh doanh trên nền tảng mạng xã hội, sàn giao dịch thương mại điện tử đang tăng trưởng mạnh. Trong đó, mạng xã hội là kênh tiếp thị phổ biến nhất với tỷ lệ đánh giá đạt hiệu quả cao đến 45%, bán hàng qua website tỷ lệ này là 32%, ứng dụng di động là 22%...

Trong vai người bán hàng muốn tham gia cung cấp hàng hóa lên sàn, lướt qua một số địa chỉ trên mạng, chúng tôi nhận được mời chào rất nhiệt tình của các chuyên gia tư vấn. Nào là khi tham gia, các nhà cung cấp không tốn chi phí mở gian hàng, không tốn chi phí marketing, tỷ lệ hàng hoàn (đơn hàng phát không thành công) có mức thấp nhất, chiết khấu chỉ 1% cho đơn hàng phát thành công, 20 nghìn đồng cho mỗi đơn hàng hoàn...

Khi tìm hiểu cách thức, điều kiện để đưa hàng lên bán trên một số sàn thương mại điện tử đang “hot”, phần lớn nhân viên tư vấn đều hướng dẫn thủ tục khá đơn giản, thí dụ nếu là doanh nghiệp thì chỉ cần chuẩn bị giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh (tên giấy phép, tên công ty, địa chỉ công ty, mã số đăng ký kinh doanh). Còn là hộ kinh doanh thì cần có giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh hoặc giấy chứng nhận đăng ký mã số thuế. Ngoài các giấy tờ trên, thì chỉ cần khai trong bảng đăng ký về số lượng hàng hóa khác nhau, thương hiệu đang kinh doanh..., còn việc bán hàng trên sàn có hiệu quả hay không thì tùy thuộc vào chất lượng sản phẩm của người bán.

Ngoài ra các sàn thương mại điện tử khi lựa chọn các đơn vị tham gia bán hàng thường yêu cầu phải có các loại giấy tờ liên quan đến sản phẩm, đến hoạt động kinh doanh, hoặc đến kiểm tra kho hàng của nhà cung cấp... Tuy nhiên, thời gian, năng lực… của nhân viên không thể kiểm tra được chất lượng thực tế của từng loại sản phẩm rao bán trên gian hàng của sàn thương mại điện tử. Đây chính là kẽ hở để các đối tượng lợi dụng bán hàng gian, hàng giả, kém chất lượng...

Mặc dù thời gian vừa qua, cơ quan chức năng trên cả nước mở các đợt "tổng tấn công" thu giữ hàng trăm nghìn sản phẩm, phần lớn các sản phẩm được kinh doanh trên nền tảng mạng xã hội... Hơn nữa một số sàn thương mại điện tử như Lazada, Sendo, Shopee, Tiki... cũng đã tham gia ký kết với Bộ Công thương cam kết “nói không với hàng giả trong thương mại điện tử” cũng như áp dụng hệ thống quản lý và giải quyết phản ảnh, khiếu nại, tranh chấp trong thương mại điện tử, nhưng dường như vẫn chưa ngăn chặn được tình trạng len lỏi tuồn hàng bán cho người tiêu dùng.

Trước tình hình gian lận thương mại ngày càng diễn biến phức tạp, đặc biệt trên mạng xã hội, và sàn thương mại điện tử, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 98/2020/NĐ-CP ngày 26/8/2020 (có hiệu lực thi hành kể từ ngày 15/10/2020) quy định xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động thương mại, sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng cấm và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Một trong những điểm nổi bật của nghị định là một số quy định mới về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thương mại điện tử (quy định từ Điều 62 đến Điều 66).

Tuy nhiên, luật sư Nguyễn Minh Thu, Công ty Luật YKVN nhận định, các mức phạt trong Nghị định 98 mặc dù đã tăng so trước đây, song chưa đủ sức răn đe nếu đặt bên cạnh lợi nhuận mà đối tượng vi phạm thu được. Nhìn chung, hệ thống văn bản pháp luật vẫn chưa theo kịp sự phát triển của công nghệ, mô hình, phương thức kinh doanh mới. “Với tính chất phức tạp, ảnh hưởng đến thị trường trong nước như vậy, nên chăng cần xem xét bổ sung tăng hình phạt, kể cả hình sự. Mặt khác cần tuyên truyền để người dân ý thức, chủ động tố giác hành vi buôn lậu và từ chối mua, bán hàng lậu, hàng giả trên mạng”, luật sư Nguyễn Minh Thu kiến nghị.

Để hoạt động kinh doanh thương mại điện tử luôn tuân thủ đúng quy định của pháp luật, mang lại lợi ích thiết thực trong hoạt động kinh doanh thương mại, góp phần phục vụ nhu cầu mua bán hàng hóa, dịch vụ của tổ chức, cá nhân…, Phó Chủ tịch Hiệp hội thương mại điện tử Việt Nam (Vecom) Nguyễn Ngọc Dũng kiến nghị, cần sớm hoàn thiện quy định pháp luật theo hướng tăng mức hình phạt, nâng cao tính răn đe. Mặt khác, nên khuyến khích thanh toán online khi mua hàng qua sàn thương mại điện tử, cũng như tăng cường trách nhiệm của chủ sở hữu các sàn giao dịch thương mại điện tử, thay vì buông lỏng như thời gian qua!

Dưới góc độ cơ quan quản lý, đại diện Tổng cục Quản lý thị trường cho biết, Bộ Công thương xây dựng nghị định trình Chính phủ thay thế Nghị định 52 về thương mại điện tử nhằm thiết lập cách thức quản lý mới. Điểm chính yếu, phải coi và đối xử với môi trường thương mại trên mạng chặt chẽ như là môi trường kinh doanh truyền thống. Các mô hình thương mại điện tử cũng sẽ được đưa vào quản lý và sẽ có quy định trách nhiệm của chủ thể tham gia các sàn giao dịch thương mại điện tử, chứ không chỉ người bán hàng...

Tăng chế tài, tăng tính răn đe

Thời gian gần đây, khi trên địa bàn Hà Nội và các địa phương đang thực hiện Chỉ thị 16 của Thủ tướng Chính phủ, một số nhóm đối tượng đã lén lút hình thành các đường dây sản xuất, buôn bán thuốc điều trị Covid-19 với những thủ đoạn tinh vi ngày đêm tuồn các mặt hàng y tế giả nhãn mác, nguy hiểm hơn là nhập lậu thuốc điều trị bệnh Covid-19 giả, không rõ nguồn gốc, không có hóa đơn và chưa qua kiểm định… đưa ra thị trường tiêu thụ để thu lợi bất chính, gây ảnh hưởng đến sức khỏe người dân.

Theo các chuyên gia y tế, sở dĩ có hiện tượng này do những thông tin thiếu chính xác trên mạng xã hội, cùng với sự lo lắng về dịch bệnh, hoặc tâm lý tích trữ của người dân để dự phòng khi dịch bùng phát... Qua đây, các chuyên gia cũng khuyến cáo, cần thận trọng với những thông tin sai lệnh, chưa được kiểm chứng liên quan dịch bệnh, nhất là các phương pháp điều trị, dùng thuốc mua trên các mạng xã hội sẽ gây nguy hiểm đến tính mạng cũng như gây khó khăn cho công tác phòng, chống dịch.

Luật sư Nguyễn Tiến Thủy, Văn phòng Luật sư Việt Lý (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) cho biết, theo quy định tại điểm a, khoản 5, điều 6 Luật Dược năm 2016, hành vi kinh doanh thuốc giả, nguyên liệu làm thuốc giả là hành vi bị nghiêm cấm. “Nhất là hành vi buôn bán hàng hóa không có hóa đơn, chứng từ sẽ bị coi là hàng hóa nhập lậu và bị xử phạt hành chính theo Nghị định 185/2013/NĐ-CP, mức phạt cao nhất 100 triệu đồng; nghiêm trọng hơn có thể bị xử lý hình sự về tội buôn bán hàng giả...”, ông Thủy thông tin.

Trong khi đó, chế tài xử phạt các hành vi trên sẽ tùy theo tính chất, mức độ nghiêm trọng mà hành vi sản xuất thuốc điều trị Covid-19 giả; kém chất lượng có thể bị xử phạt hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên, đối với tội danh này có quy định phần chế tài riêng cho cá nhân và pháp nhân...

Trao đổi về vấn đề này, thạc sĩ, luật sư Nguyễn Đức Hùng, Phó Giám đốc Công ty Luật TNHH TGS cho rằng, đối với cá nhân phạm tội tùy theo các tình tiết định tội, định khung như: có tổ chức; có tính chất chuyên nghiệp; tái phạm nguy hiểm; lợi dụng chức vụ, quyền hạn; tỷ lệ thương tật gây ra cho người khác nếu có; có gây ra chết người hay không,... thì có thể phải đối mặt mức án từ hai đến 20 năm tù giam, chung thân hoặc tử hình. Đối tượng phạm tội có thể bị phạt tiền từ một tỷ đồng cho đến 20 tỷ đồng, đình chỉ hoạt động có thời hạn hoặc đình chỉ vĩnh viễn…

Kiểm tra, tiêu hủy hàng giả, hàng vi phạm nhãn mác.

Kiểm tra, tiêu hủy hàng giả, hàng vi phạm nhãn mác.

“Nhưng theo quan điểm của tôi, các cơ quan chức năng cần mạnh tay xử lý triệt để, nhất là quy định luật pháp phải có chế tài đủ nghiêm để trừng phạt thích đáng, nhằm răn đe...”, luật sư Hùng nhấn mạnh.

A poster of Thurston. World's famous magician and wonder show of the earth

Lực lượng Quản lý thị trường kiểm tra hàng hóa không rõ nguồn gốc. Ảnh: TTXVN

An illustrated poster of Thurston levitating an Egyptian princess

Lực lượng quản lý thị trường tỉnh Gia Lai kiểm tra số bánh Trung thu bị tạm giữ. Ảnh: TTXVN

Lực lượng chức năng TP Hồ Chí Minh kiểm tra hàng hóa. Ảnh: Anh Tuấn

Theo Tổng Cục trưởng Quản lý thị trường (Bộ Công thương) Trần Hữu Linh, trong thời gian tới Tổng cục sẽ tập trung triển khai một số giải pháp, cụ thể đó là: Thứ nhất, tăng cường chấn chỉnh kỷ luật, kỷ cương, đạo đức công vụ đối với toàn thể công chức và người lao động trong lực lượng. Ngoài ra, chúng tôi sẽ tăng cường hoạt động kiểm tra, thanh tra công vụ đột xuất đối với công chức, từng đơn vị trực thuộc Tổng cục, đặc biệt sẽ xử lý kỷ luật những công chức có hành vi bảo kê, tiếp tay cho buôn lậu...

Thứ hai, đề cao vai trò, trách nhiệm của cấp ủy, tổ chức đảng và người đứng đầu trong thực hiện hoạt động của cơ quan quản lý thị trường các cấp.

Thứ ba, nâng cao trình độ chuyên môn của công chức bằng việc tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn. Đặc biệt, trong năm nay, Tổng cục bắt đầu tổ chức kiểm tra sát hạch chuyên môn toàn lực lượng, công khai kết quả; lấy kết quả làm tiêu chí xem xét luân chuyển, điều động và đánh giá thi đua.

Thứ tư, xây dựng Đề án luân chuyển, điều động cán bộ, trong đó sẽ thực hiện luân chuyển công chức theo đúng quy định, đặc biệt tại các vị trí “nhạy cảm”, dễ phát sinh tiêu cực, tham nhũng.

Thứ năm, tăng cường công tác kiểm tra kiểm soát thị trường, nhất là tăng cường kiểm tra việc niêm yết giá, bán hàng theo giá niêm yết, chống đầu cơ, găm hàng, tăng giá bất hợp lý trong các dịp lễ tết hoặc dịch bệnh…

Thứ sáu, phát triển số hóa, ứng dụng mạnh mẽ công nghệ thông tin vào công tác quản lý điều hành và kiểm tra, xử lý vi phạm hành chính.

Thứ bảy, đẩy mạnh công tác thông tin, truyền thông bằng việc tiếp tục triển khai kế hoạch tuyên truyền, vận động các tổ chức, cá nhân hoạt động thương mại trên thị trường tham gia đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả bằng các hình thức đa dạng, thiết thực…

Thứ tám, tăng cường phối hợp với các lực lượng chức năng và các cơ quan thanh tra chuyên ngành, đặc biệt là tập trung chỉ đạo, phối hợp triển khai kịp thời các nhiệm vụ do Ban Chỉ đạo 389 quốc gia và địa phương giao nhằm bảo đảm sự đồng bộ, tạo được sức mạnh tổng hợp từ Trung ương đến địa phương trong công tác đấu tranh phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả…

Tổng Cục trưởng Quản lý thị trường (Bộ Công thương) Trần Hữu Linh.

Cục Quản lý thị trường thành phố Đà Nẵng đã kiểm tra, tạm giữ tổng cộng 43.463 đơn vị sản phẩm sản phẩm là bánh, kẹo do nước ngoài sản xuất nhưng không có hóa đơn. Ảnh: Quyên Quyên

Lực lượng QLTT Lào Cai thu giữ hàng giả. Ảnh: Quốc Hồng

Lực lượng Quản lý thị trường vẫn chưa thể hiện được sự khác biệt, chưa cho thấy sự thay đổi thật sự về chất. Do đó tôi đề nghị lực lượng Quản lý thị trường cần quan tâm hơn nữa đến đạo đức công vụ. Coi đây là nhiệm vụ đầu tiên và quan trọng nhất. Đồng thời cần nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ; phối hợp chặt chẽ với các lực lượng chức năng khác. Đặc biệt là tinh thần đoàn kết trong toàn lực lượng và quan tâm đến sức khỏe của cán bộ Quản lý thị trường ở tuyến đầu trong công tác phòng chống dịch

Thứ trưởng Công thương Đỗ Thắng Hải

Trong thời gian tới cần tập trung xây dựng lực lượng quản lý thị trường trong sạch, vững mạnh, chính quy, hiện đại, là “thanh bảo kiếm sắc bén, lá chắn vững chắc” trên mặt trận phòng, chống buôn lậu, hàng giả. Đồng thời các cơ quan chức năng soạn thảo văn bản pháp luật cần sớm ngồi lại nghiên cứu, bổ sung, hoàn thiện cơ chế và chế tài quản lý, nhằm từng bước đẩy lùi hàng giả, hàng hóa không rõ nguồn gốc, góp phần để công tác phòng, chống hàng giả ngày càng đạt hiệu quả cao hơn.

Trở về Nhân Dân cuối tuần

Tổ chức sản xuất: VŨ MAI HOÀNG, NGỌC THANH
Thực hiện: LƯU HƯƠNG GIANG, LÊ ĐỨC NGHĨA, BẢO LÂM, THANH HIỀN, QUỐC HỒNG, LAM THANH, BÁO LÀO CAI, ĐẠT LÊ, TTXVN, HOÀNG TRIỀU, ANH TUẤN
Trình bày: PHAN ANH, DUY LONG