NHÂN LỰC ĐI TRƯỚC MỘT BƯỚC

Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã mở ra một giai đoạn phát triển mới. Trong đó xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là động lực then chốt. Việc công nghệ lượng tử được đưa vào danh mục công nghệ chiến lược cho thấy đây là một nhiệm vụ cần được chuẩn bị có tổ chức, có lộ trình.

Nếu AI đang thay đổi cách xử lý dữ liệu, nhận diện mô hình và tối ưu hóa quyết định, thì công nghệ lượng tử được kỳ vọng sẽ mở ra một lớp năng lực hoàn toàn mới về tính toán, mô phỏng, bảo mật, truyền thông, cảm biến và đo lường chính xác. Đây không chỉ là một hướng nghiên cứu mới, mà có thể trở thành một năng lực công nghệ chiến lược, tác động sâu sắc đến an ninh, kinh tế, khoa học và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Thành phố Hồ Chí Minh đang trong giai đoạn thúc đẩy chuyển đổi số mạnh mẽ, nơi công nghệ lõi không ngừng định hình lại năng lực cạnh tranh của các quốc gia và đô thị. Trong bối cảnh đó, Thành phố xác định những công nghệ chiến lược mới phải được tiếp cận sớm, hiểu đúng và chuẩn bị một cách có hệ thống, thay vì chờ đến khi công nghệ đã trở thành xu thế phổ biến mới bắt đầu hành động.

Thành phố không đứng ngoài hay chờ đợi công nghệ hoàn thiện mới hành động. Thành phố chủ động đi trước một bước: kết nối hệ sinh thái nhà nước-đại học-doanh nghiệp, chuẩn bị nguồn nhân lực, rà soát các yêu cầu an toàn dữ liệu và nhận diện sớm các bài toán đô thị, tài chính, logistics, y tế, giáo dục mà công nghệ lượng tử có thể đóng góp trong tương lai. Đây là cách Thành phố đóng góp vào các mục tiêu phát triển quốc gia trong giai đoạn tới bằng những việc cụ thể, có lộ trình và có khả năng triển khai.

Rào cản lớn nhất của ngành công nghệ lượng tử chính là nhân lực. Lượng tử là một ngành khoa học cực khó, đòi hỏi sự giao thoa sâu sắc giữa rất nhiều ngành khoa học cơ bản. Không có nhân lực đủ sâu, đủ liên ngành sẽ khó biến một định hướng chiến lược thành năng lực thật sự.

Thành phố Hồ Chí Minh không đặt mục tiêu sở hữu máy tính lượng tử bằng mọi giá, mà thay vào đó, mục tiêu cốt lõi là chuẩn bị sẵn sàng năng lực tiếp nhận công nghệ lượng tử để phục vụ phát triển kinh tế-xã hội. Năng lực này không nằm ở các thiết bị đắt tiền, mà cốt lõi nằm ở việc xây dựng nguồn nhân lực lượng tử.

Công nghệ lượng tử nằm ở giao điểm của vật lý, toán học, khoa học máy tính, kỹ thuật và ứng dụng thực tiễn. Hợp tác liên ngành trong đào tạo nguồn nhân lực là chìa khóa tạo ra đột phá. Ngoài ra, bài toán thực tiễn từ doanh nghiệp là động lực quan trọng nhất để đào tạo đúng, nghiên cứu đúng và tạo ra giá trị thật. Doanh nghiệp tham gia từ đầu để đi nhanh và đi đúng. Cùng với đó, Thành phố Hồ Chí Minh đóng vai trò chính sách, kết nối nguồn lực và dẫn dắt hệ sinh thái: nhà nước-đại học-doanh nghiệp-viện nghiên cứu-cộng đồng cần đi cùng nhau.

LƯỢNG TỬ, CUỘC ĐUA MỚI CỦA THẾ GIỚI

Trong những năm qua, công nghệ lượng tử nổi lên như một trong những hướng công nghệ chiến lược, có khả năng tạo ra những thay đổi căn bản trong nhiều lĩnh vực: tính toán, truyền thông, cảm biến, đo lường, vật liệu, an toàn thông tin, quốc phòng, an ninh, y sinh và các ngành công nghệ cao khác.

Công nghệ lượng tử đã và đang đi ra khỏi phạm vi phòng thí nghiệm, hình thành ba trụ cột lớn: tính toán lượng tử; truyền thông và bảo mật lượng tử; cảm biến lượng tử. Đây không còn là câu chuyện của riêng các nhà vật lý mà là câu chuyện về năng lực cạnh tranh, chủ quyền công nghệ, an toàn dữ liệu, an ninh quốc gia và vị thế của mỗi quốc gia trong kỷ nguyên số.

Vì sao phải xây dựng chiến lược công nghệ lượng tử ngay từ bây giờ mà không thể chậm hơn. Có ba lý do: bảo đảm an toàn thông tin; công nghệ lượng tử có ý nghĩa chiến lược; thế giới đã bước vào giai đoạn cạnh tranh mới về công nghệ lượng tử.

Công nghệ lượng tử là công nghệ lưỡng dụng, có ý nghĩa chiến lược đối với quốc phòng, an ninh, kinh tế số và năng lực cạnh tranh quốc gia. Một quốc gia có thể mua một số thiết bị, có thể nhập khẩu một số hệ thống trong ngắn hạn, nhưng không thể mua được năng lực an ninh công nghệ từ bên ngoài. Năng lực đó chỉ có thể được xây dựng bằng đội ngũ của chính mình, bằng hạ tầng của chính mình, bằng quá trình học hỏi, tiếp nhận, làm chủ và sáng tạo của chính mình.

Ngoài ra, thế giới đã bước vào giai đoạn cạnh tranh mới về công nghệ lượng tử. Hoa Kỳ, Trung Quốc, Liên minh châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore, Ấn Độ, Liên bang Nga và nhiều quốc gia, vùng lãnh thổ khác đều đã có chương trình, chiến lược, sáng kiến hoặc kế hoạch đầu tư dài hạn cho công nghệ lượng tử. Nhiều nguồn lực công và tư đang được huy động cho lĩnh vực này. Điều này cho thấy, công nghệ lượng tử không còn chỉ là một hướng nghiên cứu tiền khả thi, mà đang trở thành một cấu phần của cạnh tranh công nghệ, cạnh tranh thể chế và cạnh tranh năng lực quốc gia.

Điểm chung trong cách tiếp cận của các quốc gia đi trước là: phát triển công nghệ lượng tử không thể làm theo tư duy ngắn hạn; không thể chỉ dựa vào một nhóm nghiên cứu đơn lẻ; càng không thể chờ đến khi công nghệ chín muồi mới bắt đầu chuẩn bị. Công nghệ lượng tử đòi hỏi một hệ sinh thái đầy đủ: nghiên cứu cơ bản mạnh; đội ngũ nhân lực chất lượng cao; hạ tầng phòng thí nghiệm, thiết bị, bệ thử nghiệm dùng chung; doanh nghiệp công nghệ tham gia từ sớm; tiêu chuẩn, đo lường và an toàn hậu lượng tử; cơ chế hợp tác quốc tế.