Từ lệnh cấm săn bắt

Theo những người dân sống lâu năm ở Côn Đảo, trước đây rùa biển, hay còn gọi là vích, cùng đồi mồi thường xuyên lên các bãi cát để đẻ trứng. Khi ấy, việc săn bắt chưa được kiểm soát chặt chẽ như hiện nay. Rùa bị bắt lấy thịt, trứng bị thu gom, còn đồi mồi bị khai thác để làm đồ thủ công mỹ nghệ.

Chứng kiến cảnh rùa biển bị bắt, lấy trứng và mổ thịt, cố Giáo sư Võ Quý cùng một nhà báo quốc tế của tổ chức Hòa Bình Xanh đã kiến nghị chính quyền có biện pháp bảo vệ loài động vật quý hiếm này. Từ đó, Vườn Quốc gia Côn Đảo tham mưu chính quyền ban hành chỉ thị cấm đánh bắt vích, thu gom trứng vích và khai thác đồi mồi trong Vườn và vùng đệm do Vườn quản lý. Công tác nghiên cứu, theo dõi rùa biển cũng từng bước được triển khai.

Những ngày đầu, việc theo dõi rùa được thực hiện bằng những vật dụng rất đơn sơ. Những mảnh nhựa trắng, đoạn dây cước cùng ký hiệu nhận diện được gắn lên mai rùa để ghi nhận hành trình của chúng. Sau đó, việc Việt Nam tham gia Công ước CITES tiếp tục tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho công tác bảo vệ động vật, thực vật hoang dã, trong đó có rùa biển.

Từ những cách làm còn thô sơ ban đầu, hành trình bảo tồn rùa biển ở Côn Đảo từng bước được xây dựng bài bản hơn. Đằng sau những quy định, thiết bị theo dõi hay chương trình nghiên cứu là một sự thay đổi đáng kể trong cách con người nhìn nhận và ứng xử với thiên nhiên: từ khai thác đến bảo vệ, từ săn bắt đến gìn giữ sự sống giữa biển khơi.

Khi cộng đồng cùng giữ rùa biển

Một trong những thay đổi đáng chú ý của hành trình bảo tồn là ngày càng có nhiều người cùng tham gia. Vườn Quốc gia Côn Đảo đề xuất tuyển tình nguyện viên tham gia cứu hộ tổ trứng rùa biển. Từ công việc trực tiếp tìm và bảo vệ những tổ trứng, các tình nguyện viên còn dọn rác thải nguy hại tấp vào đảo, viết báo, quay phim, chụp ảnh và chia sẻ trên mạng xã hội để lan tỏa ý thức bảo vệ rùa biển.

Không chỉ cộng đồng, doanh nghiệp du lịch cũng được kéo vào câu chuyện bảo tồn. Vườn Quốc gia Côn Đảo có sáng kiến cho doanh nghiệp được tham gia cứu hộ trứng, ấp nở và thả rùa về tự nhiên dưới sự giám sát chặt chẽ của Vườn.

Tại bãi Đất Dốc, sinh cảnh được dọn dẹp, tạo điều kiện để rùa mẹ trở lại đẻ trứng. Việc rùa quay lại bãi biển này được xem là tín hiệu vui cho quá trình phục hồi rùa biển tại Côn Đảo. Nguyễn Tuấn Khanh, một tình nguyện viên từng nhiều lần trở lại hòn Bảy Cạnh, cho rằng giá trị của chương trình không chỉ nằm ở việc trực tiếp cứu hộ tổ trứng mà còn ở khả năng giáo dục, thay đổi nhận thức. Mỗi người sau khi trở về kể lại câu chuyện của mình cho gia đình, bạn bè và cộng đồng cũng là một cách lan tỏa ý thức bảo vệ rùa biển và động vật hoang dã.

Những dấu ấn của bảo tồn rùa biển

Gần 40 năm, câu chuyện bảo tồn rùa biển ở Côn Đảo đã đi qua nhiều giai đoạn. Từ những ngày đầu ngăn chặn săn bắt, những người làm công tác bảo tồn từng bước tạo sinh cảnh, cứu hộ tổ trứng, xây dựng khu ấp nở, nghiên cứu và thu hút cộng đồng cùng tham gia.

Côn Đảo cũng dần trở thành một điểm sinh sản quan trọng của rùa biển ở khu vực Ấn Độ Dương và Đông Nam Á. Những con rùa có nguồn gốc Malaysia, Philippines được ghi nhận quay trở lại hòn Bảy Cạnh để sinh sản cho thấy sự kết nối của các quần thể rùa biển và giá trị sinh học của vùng biển Côn Đảo.

Những danh hiệu và kỷ lục được ghi nhận sau đó không chỉ là sự ghi nhận đối với một chương trình bảo tồn. Đằng sau đó là công sức của nhiều thế hệ kiểm lâm, nhân viên, tình nguyện viên, doanh nghiệp, cộng đồng và các tổ chức đã cùng góp sức giữ lại một phần sự sống của đại dương.