Việc Việt Nam nằm trong số ít các quốc gia đạt kết quả ấn tượng trong giảm tỷ lệ trẻ không được đi học cho thấy những tín hiệu tích cực trong tiến trình xây dựng một nền giáo dục công bằng, bình đẳng. Tuy nhiên, trên thực tế vẫn còn những “khoảng trống” về khả năng, cơ hội tiếp cận giáo dục giữa các vùng, miền.

Hướng tới mục tiêu giảm chỉ số bất bình đẳng xuống dưới 10%

Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn cho rằng, một trong những điểm nghẽn, hạn chế lớn của ngành giáo dục giữa bối cảnh mới đã được chỉ ra trong các nghị quyết của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết 71-NQ/TW, là vấn đề mở rộng cơ hội học tập, bảo đảm tiếp cận giáo dục công bằng và có chất lượng cho mọi người dân.

Theo Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn, đây không chỉ là yêu cầu nâng cao dân trí mà còn là nền tảng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, hình thành thế hệ công dân mới, công dân toàn cầu. Do đó, cần tạo điều kiện tối đa để học sinh được học, tiến tới phổ cập giáo dục phổ thông và các trình độ tương đương như trung học nghề. Việc mở rộng cơ hội học tập cũng sẽ góp phần giảm áp lực thi cử, dạy thêm, học thêm và từng bước giải quyết những vấn đề xã hội phát sinh từ cạnh tranh giáo dục.

Có thể thấy, việc đặt mục tiêu thu hẹp khoảng cách tiếp cận giáo dục của Nghị quyết 71-NQ/TW đã tạo động lực để ngành giáo dục đổi mới một cách thực chất, toàn diện. Theo đó, Việt Nam phấn đấu giảm chỉ số bất bình đẳng trong tiếp cận giáo dục xuống dưới mức 10% vào năm 2030. Thách thức không hề nhỏ, nhưng cũng là một cam kết mạnh mẽ để hướng tới một xã hội học tập bình đẳng.

Song song đó, mục tiêu phổ cập giáo dục tiếp tục được đẩy mạnh. Ngành giáo dục tập trung hoàn thành phổ cập cho trẻ em từ 3-5 tuổi ở bậc mầm non. Đồng thời duy trì và nâng cao chất lượng phổ cập tại bậc tiểu học và trung học cơ sở, đảm bảo nền tảng tri thức cho thế hệ trẻ dù ở bất cứ đâu.

Nghị quyết 71-NQ/TW nhấn mạnh vai trò chủ đạo của Nhà nước trong việc điều tiết ngân sách. Nguồn vốn đầu tư sẽ được ưu tiên tập trung cho vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo và vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Bên cạnh đó, chính sách hỗ trợ người học cũng được đổi mới toàn diện. Các chương trình học bổng, trợ cấp, miễn giảm học phí và hỗ trợ chi phí học tập sẽ được thực hiện hiệu quả hơn, đặc biệt dành sự quan tâm sâu sắc đến học sinh nghèo, người khuyết tật và người học tại các vùng đặc biệt khó khăn. Hệ thống các trường phổ thông dân tộc nội trú, bán trú và các trung tâm giáo dục khuyết tật sẽ tiếp tục được củng cố, đóng vai trò là "mái nhà chung" nâng cánh ước mơ cho những nhóm yếu thế.

Công bằng giáo dục không chỉ dừng lại ở bậc phổ thông mà còn mở rộng ra giáo dục nghề nghiệp và đại học. Thông qua các quỹ tín dụng đào tạo và chính sách đặt hàng của địa phương, người học ở vùng kinh tế khó khăn sẽ có nhiều cơ hội hơn để bước chân vào giảng đường. Hệ thống giáo dục sẽ được thiết kế theo hướng mở, linh hoạt và liên thông giữa các cấp học, trình độ đào tạo.

Từng bước xóa bỏ “khoảng cách số”

Giữa bối cảnh khoa học-công nghệ phát triển mạnh mẽ, việc thầy và trò được tiếp cận công nghệ với các phương pháp học tập, giảng dạy hiện đại cũng phản ảnh một khía cạnh của công bằng giáo dục. Nghị quyết 71-NQ/TW xem chuyển đổi số là công cụ then chốt để xóa bỏ khoảng cách địa lý. Việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin giúp người học ở mọi vùng, miền, dù là bản làng xa xôi hay vùng núi hiểm trở, bất cứ cá nhân nào cũng được tạo điều kiện để tiếp cận giáo dục một cách bình đẳng và toàn diện.

Về hạ tầng vật chất, mục tiêu kiên cố hóa trường lớp được đặt lên hàng đầu. Các phòng học tạm sẽ dần được xóa bỏ, thay thế bằng những công trình bền vững, đảm bảo điều kiện dạy và học tối thiểu, giúp học sinh vùng khó được đến trường trong môi trường an toàn và khang trang hơn.

Một nền giáo dục công bằng phải đảm bảo chất lượng giảng dạy đồng đều. Để thu hút và giữ chân những nhà giáo tâm huyết bám bản, bám làng, Nhà nước sẽ xây dựng chế độ tiền lương và phụ cấp ưu đãi nghề nghiệp vượt trội. Đáng chú ý là chính sách phụ cấp 100% đối với giáo viên công tác tại vùng đặc biệt khó khăn, biên giới, hải đảo.

Ngoài ra, chính sách cử tuyển và đào tạo theo địa chỉ sẽ được thực hiện bài bản nhằm xây dựng đội ngũ tri thức, giáo viên là người địa phương, hiểu rõ phong tục và ngôn ngữ của đồng bào, từ đó nâng cao hiệu quả truyền thụ tri thức.

Tại xã Thanh Nưa, tỉnh Điện Biên, thầy và trò Trường trung học cơ sở Thanh Luông không ngừng nỗ lực, vượt qua những khó khăn để tiếp cận tri thức, rèn luyện cả về văn, thể, mỹ. Trường có 11 lớp với 397 học sinh, song dãy phòng học mới lại đang trong quá trình xây dựng. Trước hoàn cảnh ấy, nhà trường đã chủ động mượn nhà văn hóa bản để tổ chức các hoạt động trải nghiệm, bảo đảm cho các học sinh không bị thiệt thòi về không gian học tập rèn luyện.

Xác định chuyển đổi số là nhiệm vụ trọng tâm trong giáo dục và đào tạo, Hiệu trưởng Trường trung học cơ sở Thanh Luông Nguyễn Đức Hồng chia sẻ: “Nhà trường đã nhanh chóng triển khai nhiệm vụ chuyển đổi số, phổ cập trí tuệ nhân tạo (AI) trong dạy và học. Bên cạnh đó, chú trọng phát triển các câu lạc bộ văn nghệ, ngoại ngữ, hội họa để học sinh được phát triển toàn diện”.

Cùng với đó, cơ sở cũng đã tổ chức khóa bồi dưỡng về ứng dụng AI và công nghệ số cho toàn bộ cán bộ, giáo viên nhà trường. Những bài giảng sinh động, hấp dẫn được thiết kế qua các công cụ hiện đại là những kết quả đầu tiên cho quá trình nâng cao chất lượng giáo dục, hướng đến bình đẳng trong tiếp cận tri thức của học sinh địa phương.

Hiện thực hóa mục tiêu thực hiện giáo dục toàn diện "đức, trí, thể, mỹ" như một nền tảng chiến lược, nhằm hình thành nhân cách, hệ giá trị con người Việt Nam mới, đáp ứng yêu cầu thời đại theo tinh thần Nghị quyết 71-NQ/TW, Trường trung học cơ sở Thanh Luông cũng đã đẩy mạnh các câu lạc bộ năng khiếu, tạo sân chơi công bằng cho mọi học sinh được bộc lộ khả năng và sở thích cá nhân.

Đặt con người vào vị trí trung tâm, lấy năng lực học tập của người học làm nền tảng nâng cao chất lượng giáo dục một cách thực chất, bền vững là tiền đề, cũng là đích đến mà Nghị quyết 71-NQ/TW hướng tới. Hành trình hiện thực hóa mục tiêu này đầy trăn trở nhưng cũng mở ra không ít cơ hội, đòi hỏi sự chung tay quyết liệt của cả hệ thống chính trị, sự nỗ lực bền bỉ của những người làm giáo dục, vì tương lai “không để ai bị bỏ lại phía sau”.

Ngày xuất bản: Tháng 6/2026
Tổ chức thực hiện: Nam Đông - Hồng Vân
Nội dung: Thanh Xuân - Chiêu Anh - Lê Lan
Thiết kế mỹ thuật: Ngọc Diệp