Làm chủ
trước dòng chảy
công nghệ số

Trước những thay đổi hằng giờ của công nghệ và dòng chảy xu hướng trên môi trường internet, người trẻ cần tự trang bị và được hỗ trợ, đồng hành thế nào để không bị động, tụt hậu so với sự phát triển của công nghệ. Cùng Nhân Dân hằng tháng thảo luận với các chuyên gia để làm rõ vấn đề trên.

PGS, TS Trần Thành Nam,
Phó Hiệu trưởng Trường đại học Giáo dục
(Đại học Quốc gia Hà Nội):
Tự động hóa càng phát triển,
càng cần những gì “con người” nhất

Về chính sách, chúng ta đã có nhiều đề án bảo vệ thanh, thiếu niên trên không gian mạng, đã xây dựng khung năng lực số cho học sinh, sinh viên trong hệ thống giáo dục quốc dân… nhằm giúp các bạn trẻ không chỉ sử dụng thiết bị công nghệ, mà còn có thể tận dụng các thành tựu khoa học-công nghệ để học tập, định hướng nghề nghiệp một cách an toàn. Mới đây, phong trào “Bình dân học vụ số” cũng đã tạo nền tảng góp phần nâng cao năng lực số, thay đổi văn hóa hành xử trên môi trường internet cho toàn dân.

Trong gia đình, các bậc phụ huynh muốn dạy dỗ, bảo vệ con em thì trước hết phải tự cập nhật kiến thức, kỹ năng số. Hiện nay, một số quốc gia trên thế giới đã áp dụng việc phổ biến những “bản kế hoạch, thời gian biểu” về tiếp xúc, sử dụng công nghệ theo dạng khuyến cáo cho các gia đình. Nếu chúng ta có thể triển khai giải pháp này, sẽ không còn tình trạng đời sống các gia đình bị đảo lộn giờ giấc, thói quen sinh hoạt chỉ vì con em nghỉ hè không tới trường.
Bên cạnh đó, cả gia đình và nhà trường đều cần thay đổi tư duy, triết lý giáo dục trong bối cảnh công nghệ AI phát triển như vũ bão hiện nay. Bởi nếu chúng ta cứ mãi chạy theo thành tích và giữ thói quen học nội dung thì chắc chắn các bạn trẻ sẽ “cầu cứu” AI để có được câu trả lời “khó sai” nhất. Thay vào đó, chúng ta nên chuyển hướng sang kích thích trí tò mò, khuyến khích sự tìm tòi, đào sâu trong tư duy.

Đồng thời, xác định được mục tiêu cần hướng tới là sự sáng tạo nhưng vẫn gắn với văn hóa, bản sắc, nói cách khác là những gì “con người” nhất. Bởi trong tương lai gần, nếu giáo dục chỉ nghĩ tới câu chuyện “bằng này, cấp kia” thì AI sẽ làm được, thậm chí làm rất tốt. Thế giới càng hiện đại, càng tự động, con người càng phải đào sâu suy nghĩ, đề cao những giá trị cốt lõi, mà muốn được như vậy thì cần thấu hiểu bản thân và trân trọng cảm xúc. Nếu chỉ giỏi sử dụng AI mà bỏ quên những thứ mang tính “con người”, mỗi cá nhân sẽ trở nên “mù cảm xúc”, bị động, thiếu nhạy bén, không hiểu người khác đang suy nghĩ, tư duy và cuối cùng là mất luôn khả năng giao tiếp.

Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương Đoàn
Nguyễn Thái An:
Công nghệ chỉ hiệu quả khi sử dụng đúng lúc,
đúng cách, đúng chỗ

Theo các báo cáo mới đây, Việt Nam hiện có khoảng 110 triệu tài khoản mạng xã hội trong nước và 203 triệu tài khoản mạng xã hội xuyên biên giới. Các bạn trẻ ngày càng được tiếp cận và chịu tác động của công nghệ sớm, đặc biệt là trong vài năm trở lại đây, kể từ khi công nghệ trí tuệ nhân tạo và một số công cụ tương tự ra đời. Sự phát triển nhanh chóng này đã tạo nên những hình thức lao động có thu nhập mới, làm thay đổi định hướng ngành nghề trong giới trẻ.

Bên cạnh những mảng sáng tích cực như bổ sung tiện ích, cung cấp thông tin rất lớn về học tập, việc làm, vui chơi giải trí..., các bạn trẻ đang có xu hướng phụ thuộc công nghệ khá rõ. Điều đáng ngại là, các nền tảng mạng xã hội được ưa chuộng hiện nay phần lớn không đặt máy chủ trong nước, do đó ít lệ thuộc vào luật pháp Việt Nam, thông tin truyền tải đôi lúc có những điều không phù hợp thuần phong mỹ tục của dân tộc, đường lối, chủ trương của Đảng, Nhà nước. Có một số bộ phim xuyên tạc sự thật, gây hiểu sai lịch sử, có dấu hiệu cổ vũ bạo lực, lối sống không lành mạnh… nhưng vẫn thẩm thấu, tiếp cận giới trẻ không quá khó khăn.

Trước bối cảnh trên, tổ chức Đoàn Thanh niên xác định môi trường internet là nơi giáo dục, tuyên truyền hiệu quả, định hướng cho các bạn trẻ sử dụng công nghệ đúng cách, đúng lúc và đúng chỗ. Từ năm 2020, Trung ương Đoàn đã tập trung xây dựng, phát triển và ra mắt ứng dụng “Thanh niên Việt Nam”. Đến thời điểm hiện tại, ứng dụng đã có hơn 11 triệu tài khoản đăng ký sử dụng, trở thành kênh tương tác thuần Việt, công cụ quản lý đoàn viên hiệu quả, cung cấp thông tin chính thống, hoạt động giải trí lành mạnh qua nhiều cuộc thi, chương trình, dự án khác nhau.

Trong dịp Kỷ niệm 50 năm Ngày Giải phóng miền nam, thống nhất đất nước vừa qua, Trung ương Đoàn đã tổ chức hiệu quả chiến dịch truyền thông “Hòa bình đẹp lắm” với hơn 3,6 tỷ lượt xem, tương tác trên hai nền tảng mạng xã hội Facebook và TikTok; xây dựng, trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình “Giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống văn hóa cho thanh niên, thiếu niên, nhi đồng trên không gian mạng giai đoạn 2022-2030”. Trong Chiến dịch “Thanh niên tình nguyện hè” năm nay, các đội hình “Bình dân học vụ số” với nòng cốt là thanh niên, sinh viên tình nguyện đã triển khai sôi nổi, kèm theo đó là việc đưa vào sử dụng công cụ “AI của Đoàn” phục vụ cán bộ Đoàn, đoàn viên, thanh niên trên khắp các mặt trận lao động, học tập, tình nguyện…

Công cụ số không bao giờ có thể thay thế được hoạt động thực tế. Bởi qua thực tiễn, con người nói chung, thanh niên nói riêng mới có thể rút ra kinh nghiệm và trưởng thành.

Chuyên gia an ninh mạng Ngô Minh Hiếu (Hiếu PC),
Giám đốc dự án “Chống lừa đảo”:
Đừng để bị “công nghệ hóa” tư duy

Chúng ta đang sống trong một thời đại mà công nghệ trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống hằng ngày. Từ học tập, làm việc, giao tiếp cho đến giải trí..., mọi thứ chỉ cần một chiếc điện thoại thông minh là có thể xử lý gọn gàng. Nhưng cũng chính vì thế, rất nhiều bạn trẻ từ học sinh, sinh viên đến cả những em nhỏ đã tự tập cho mình phản xạ không tốt khi gặp vấn đề: thay vì suy nghĩ thì lại... “tra Google”, “hỏi AI” hoặc “nhờ app giải hộ”.

Là người từng có quá khứ va chạm rất sâu với cả hai mặt sáng-tối của internet, tôi có cơ hội nhìn rõ rằng: Công nghệ không bao giờ là vấn đề, mà cách chúng ta sử dụng công nghệ mới chính là vấn đề. Thí dụ, khi sử dụng công nghệ AI để giải một bài toán, chúng ta sẽ không bao giờ hiểu được vì sao lại có kết quả như vậy. Dần dần, chúng ta sẽ mất khả năng suy luận từng bước, mất luôn cả sự tự tin khi đối diện vấn đề. Công nghệ cuối cùng lại trở thành chủ thể dẫn dắt, trong khi lẽ ra nó chỉ nên làm trợ lý cho con người.

Thực tế, không thể gán hoàn toàn trách nhiệm cho các bạn trẻ khi để bản thân rơi vào tình trạng lười tư duy, phụ thuộc công nghệ. Bởi công nghệ được sinh ra là để giúp cuộc sống thuận tiện hơn. Nhưng cần nhớ rằng, cái giá phải trả của sự tiện lợi chính là sự mai một của tư duy phản biện, khả năng tự học, tự đưa ra quyết định, thậm chí mất đi khả năng tự đối thoại với chính mình.

Trong bối cảnh “Bình dân học vụ số” - nơi ai ai cũng cần có kỹ năng số cơ bản, thì vấn đề không chỉ gói gọn trong việc biết sử dụng công nghệ, mà phải là sử dụng đúng lúc, đúng cách. Trước khi “tra Google”, hãy thử suy nghĩ tại sao điều này lại xảy ra, có những giả thuyết nào...; khi “nhờ vả” AI, hãy hướng đến việc kiểm tra kết quả thay vì tìm lời giải đáp khi chưa tư duy.

Thế giới thực tại dạy cho chúng ta rất nhiều kỹ năng mềm mà internet không thể truyền tải như cảm xúc, quan sát, khả năng thấu cảm. Thay vì lướt các clip trên mạng xã hội, hãy thử làm một clip chia sẻ kiến thức mình có. Thay vì chơi game, hãy thử học cách làm một mini game. Đồng thời, hãy học cách quản lý thiết bị, bảo mật tài khoản, phân biệt thông tin thật-giả.

Đừng để mọi thứ trong cuộc đời bạn gắn liền với chiếc điện thoại!

Phó Bí thư Thành đoàn Hà Nội,
Giám đốc Cung Thanh niên Hà Nội Trần Quang Hưng:
Tạo cơ chế bền vững
để đồng hành với startup trẻ

Khởi nghiệp không phải là con đường dễ dàng, không chỉ với riêng thanh niên mà còn với mọi lứa tuổi. Là người đang tham gia khởi nghiệp đổi mới sáng tạo trong hệ thống sinh viên, tôi nhận thấy những khó khăn, thử thách mà hành trình này mang lại, từ đó đòi hỏi sự kiên trì, bản lĩnh, khả năng thích nghi linh hoạt và tinh thần học hỏi không ngừng. Một trong những kinh nghiệm quan trọng là bắt đầu từ vấn đề thực tiễn, từ nhu cầu cụ thể của thị trường, thay vì chạy theo xu hướng.
Thế hệ thanh niên hôm nay đang ở giai đoạn quan trọng nhất của quá trình trưởng thành - nơi tư duy, nhân sinh quan và năng lực hành động dần được hình thành và định hình. Chính vì vậy, môi trường sống, học tập và làm việc của họ không chỉ là không gian vật lý, mà còn là nền tảng tinh thần, nơi họ được nuôi dưỡng, thử nghiệm, va chạm với thực tế và học cách tự phát triển bản thân.

Trong thời đại số, thanh niên cần một hành trình được đồng hành bài bản - từ hình thành tư duy, phát triển năng lực đến thử sức với thực tiễn. Giữa làn sóng chuyển đổi sâu rộng của thời đại, một thế hệ người trẻ Việt đang định hình mình không chỉ là những cá nhân lập nghiệp, mà là những người kiến tạo tương lai cho đất nước. Họ không chờ đợi cơ hội đến, mà chủ động tìm kiếm, kiến thiết và thử nghiệm những con đường mới để giải quyết các vấn đề lớn của xã hội.

Để hỗ trợ thanh niên làm chủ công nghệ và xa hơn nữa là dấn thân khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, cần những giải pháp đa tầng đủ rộng để truyền cảm hứng và đủ sâu để đồng hành phát triển bền vững. Với phần lớn các nhà khởi nghiệp, nhất là lực lượng startup trẻ tuổi, việc thiếu vốn, khó tiếp cận thị trường và yếu năng lực vận hành là việc khó tránh khỏi.

Vì vậy, môi trường khởi nghiệp công nghệ đổi mới sáng tạo dành cho người trẻ cần được kiến tạo như một điểm chạm phát triển, để họ không cảm thấy đây là “cuộc chơi” đơn độc. Đằng sau sự trưởng thành của mỗi startup không chỉ cần ý chí cá nhân, mà còn là sự đồng hành từ một hệ sinh thái kết nối được các cấu phần hiện đang rời rạc gồm giáo dục, công nghệ, tài chính, thị trường và chính sách. Đòi hỏi từ thực tiễn là cần một cơ chế tổng thể và toàn diện hơn, có khả năng huy động nguồn lực liên ngành, gắn kết các chủ thể nhà nước-tư nhân-cộng đồng, cùng kiến tạo một hệ sinh thái khởi nghiệp có chiều sâu và khả năng tự bồi đắp. Chỉ khi đó, các ý tưởng sáng tạo mới có thể hiện thực hóa và bền vững.

Tổ chức thực hiện :
Ban Nhân Dân hằng tháng
Nội dung :
Minh Trung-Hồng Việt-Phong Chương-Linh Phan
Trình bày mỹ thuật :
Duy Thanh
Ảnh :
EY, Wechoice,LPM, TTGĐ,Thế Đại, Thông Hải, nguồn internet.