Trải qua 80 năm xây dựng, chiến đấu và trưởng thành, lực lượng Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội đã không ngừng lớn mạnh, đóng góp to lớn vào sự nghiệp bảo vệ an ninh quốc gia và bảo đảm trật tự, an toàn xã hội.

Dấu ấn của lực lượng được thể hiện rõ nét qua từng thời kỳ: từ việc tạo lập vành đai hành chính bảo vệ chính quyền non trẻ (1945-1954), xây dựng hệ thống quản lý nhân khẩu thời chiến (1954-1975), cho đến công cuộc thống nhất nền hành chính cả nước và từng bước hiện đại hóa công tác quản lý dân cư (1976-2019). Đặc biệt, giai đoạn 2020-2025 đánh dấu một bước đột phá mạnh mẽ với hai "siêu dự án" chưa từng có tiền lệ, đòi hỏi sự cống hiến to lớn về công sức, trí tuệ và nhân lực của toàn lực lượng công an nhân dân. Trong đó, việc triển khai thành công Đề án 06 đã tạo nền tảng then chốt thúc đẩy công cuộc chuyển đổi số quốc gia trên nhiều lĩnh vực. Những thành tựu vẻ vang ấy không chỉ góp phần giữ vững bình yên cho đất nước mà còn khắc họa đậm nét hình ảnh một lực lượng anh hùng: luôn tiên phong, bản lĩnh, sẵn sàng đổi mới vì nhân dân phục vụ, đồng thời kiến tạo nền tảng số vững chắc đưa đất nước vươn mình trong kỷ nguyên mới.

Xuyên suốt hành trình 80 năm xây dựng và phát triển (1946-2026), lực lượng đã không ngừng đổi mới phương thức quản lý. Từ những nhiệm vụ sơ khai là thiết lập các biện pháp hành chính để bảo vệ chính quyền non trẻ sau Cách mạng Tháng Tám, đến nay, lực lượng đã vươn lên đảm nhận vai trò chủ trì triển khai hệ sinh thái dữ liệu dân cư và định danh điện tử. Bước chuyển mình mang tính lịch sử từ quản trị thủ công sang quản trị dựa trên dữ liệu số đã nâng cao rõ rệt hiệu lực quản lý nhà nước, phục vụ đắc lực cho công cuộc phát triển kinh tế-xã hội và bảo đảm an ninh quốc gia trong tình hình mới. Những thành tựu to lớn ấy là minh chứng sinh động cho nỗ lực không mệt mỏi của toàn lực lượng trong việc hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ chính trị mà Đảng, Nhà nước và Nhân dân tin tưởng giao phó.

Sau thắng lợi của cuộc Cách mạng Tháng Tám, khai sinh ra Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, chính quyền non trẻ vừa phải xây dựng bộ máy nhà nước, vừa phải đối phó với thù trong, giặc ngoài. Trong bối cảnh đó, công tác quản lý hành chính về trật tự xã hội đã trở thành công cụ chính trị sắc bén để khẳng định chủ quyền quốc gia. Nghị định số 121-NV/NĐ ngày 18/4/1946 về tổ chức Việt Nam Công an vụ quy định tổ chức Việt Nam Công an vụ gồm 3 cấp: Nha Công an Việt Nam ở Trung ương, Sở Công an ở 3 kỳ (Bắc Bộ, Trung Bộ, Nam Bộ) và Ty Công an ở các tỉnh.

Tại các Sở Công an kỳ đều thành lập Phòng Trật tự, và tại các Ty Công an tỉnh thành lập Ban Trật tự. Các đơn vị Trật tự này được giao thực thi các mặt công tác quản lý hành chính cốt yếu lúc bấy giờ, bao gồm: Giữ gìn trật tự công cộng, trật tự vệ sinh, trật tự giao thông, kiểm soát giấy tờ, cấp thẻ căn cước và quản lý hộ khẩu. Đây là những công cụ hành chính quan trọng để phân loại đối tượng, sàng lọc phần tử phản động và bảo vệ an toàn cho cơ quan đầu não của Đảng, Chính phủ.

Tiếp đó, Nghị định số 174/NV ngày 4/2/1948 quy định chi tiết việc cấp giấy thông hành, hệ thống quản lý cư trú và đi lại đã được triển khai đồng bộ từ trung ương đến địa phương. Về mặt nghiệp vụ, các công cụ hành chính này không chỉ đơn thuần là thủ tục giấy tờ mà còn là biện pháp để phân loại, sàng lọc quần chúng cách mạng với các phần tử phản động, gián điệp, đồng thời giúp lực lượng chức năng rà soát đối tượng phức tạp để "làm trong sạch địa bàn". Kết hợp với mạng lưới các đồn, trạm gác kiểm soát chặt chẽ tại các cửa ngõ vùng tự do và An toàn khu (ATK), hệ thống quản lý hành chính này đã tạo ra vành đai bảo mật thiết yếu cho cơ quan đầu não kháng chiến, góp phần vô hiệu hóa các mạng lưới tình báo và ngăn chặn kẻ gian trà trộn phá hoại.

Việc nắm chắc nhân khẩu đã cung cấp dữ liệu khoa học để Nhà nước thực hiện hai mục tiêu chiến lược: (1)triển khai thành công chế độ cung cấp lương thực, nhu yếu phẩm theo tem phiếu, bảo đảm sự công bằng trong điều kiện kinh tế thời chiến; (2) là căn cứ để thực hiện công tác tuyển quân và huy động lao động, bảo đảm khẩu hiệu "Thóc không thiếu một cân, quân không thiếu một người", góp phần quyết định vào sự nghiệp thống nhất nước nhà.

Song song với cuộc đấu tranh chống phản cách mạng, lực lượng Cảnh sát Quản lý hành chính đã đóng vai trò nòng cốt trong việc giải quyết hậu quả nặng nề về tệ nạn xã hội do chế độ cũ để lại tại các đô thị miền nam như Sài Gòn, Huế, Đà Nẵng. Lực lượng đã quyết liệt triệt phá các tụ điểm sòng bạc, nhà chứa, tiệm hút và phối hợp quản lý, giáo dục hàng vạn người nghiện ma túy, gái mại dâm để làm trong sạch môi trường xã hội.

Việc thực hiện các bước kiện toàn tổ chức mang tính đột phá từ năm 1994 đến 2019 của lực lượng Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội mang ý nghĩa chiến lược sâu sắc trong công tác quản trị xã hội và bảo vệ an ninh trật tự từ sớm, từ xa. “Nhằm bám sát địa bàn và giải quyết mâu thuẫn từ gốc, lực lượng Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội đã tham mưu và thực hiện các bước kiện toàn tổ chức mang tính đột phá. Tiêu biểu là việc khôi phục danh xưng Cảnh sát khu vực vào năm 1994 (theo Quyết định số 118/QĐ-BNV), thay thế cho tên gọi Công an đường phố trước đó để chuẩn hóa chức năng bám dân, nắm chắc di biến động tại địa bàn đô thị.

Từ năm 1999, lực lượng đã triển khai thí điểm Cảnh sát phản ứng nhanh (CS113) tại các thành phố lớn theo Chỉ thị số 02/1999/CT-BCA, xây dựng hệ thống thường trực 24/24 giờ và trở thành “địa chỉ tin cậy” của nhân dân trong các tình huống cấp bách về an ninh trật tự. Đặc biệt, thông qua việc thực hiện Thông tư số 09/2019/TT-BCA, lực lượng đã thực hiện chủ trương đưa công an chính quy về đảm nhiệm các chức danh công an xã, đưa lực lượng nòng cốt về tận cấp cơ sở để thiết lập thế trận an ninh nhân dân vững chắc tại vùng nông thôn theo phương châm “xã bám cơ sở”.

Giai đoạn 2020-2025 đánh dấu chương hồi rực rỡ nhất trong lịch sử 80 năm của lực lượng Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội, với vai trò dẫn dắt, tiên phong trong công cuộc chuyển đổi số quốc gia. Những đóng góp đặc biệt xuất sắc này đã được ghi nhận bằng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân (2022), khẳng định vị thế và tầm vóc của lực lượng trong kỷ nguyên mới.

Lực lượng đã chủ động nghiên cứu, trình ban hành những quyết sách mang tính bản lề như Luật Cư trú (2020), Luật Căn cước (2023) và Luật Quản lý vũ khí, vật liệu nổ (2024). Trọng tâm là việc tham mưu triển khai Đề án 06 của Chính phủ, xác định 5 nhóm giải pháp đột phá về pháp lý, hạ tầng, an ninh, dữ liệu và nguồn lực, tạo tiền đề thay đổi tư duy quản lý từ "thủ công" sang "số hóa".

Lực lượng Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội đã tạo nên một bước ngoặt lịch sử thông qua cuộc cách mạng dữ liệu dân cư và định danh điện tử, bắt đầu bằng việc hoàn thành xây dựng và "làm sạch" Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư cho hơn 106 triệu nhân khẩu theo tiêu chí "đúng, đủ, sạch, sống". Nền tảng dữ liệu vững chắc này chính là tiền đề cho chiến dịch "thần tốc" cấp hơn 89,7 triệu thẻ Căn cước công dân gắn chíp, tích hợp sinh trắc học hiện đại và mở rộng diện cấp thẻ cho người dưới 14 tuổi.

Song song với hạ tầng cứng, hệ sinh thái số được định hình mạnh mẽ qua ứng dụng VNeID với hơn 65 triệu tài khoản mức độ 2, tích hợp hơn 50 tiện ích thiết thực như Sổ sức khỏe điện tử và cấp Lý lịch tư pháp trực tuyến. Những nỗ lực này không chỉ dẫn đến sự kiện lịch sử "khai tử" Sổ hộ khẩu giấy từ ngày 1/1/2023 mà còn tạo ra giá trị kinh tế-xã hội to lớn, ước tính tiết kiệm cho ngân sách nhà nước và xã hội khoảng 4.184 tỷ đồng trong năm 2025 nhờ việc tối ưu hóa các dịch vụ công trực tuyến.

Trong giai đoạn này, lực lượng Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội đã tạo nên bước đột phá trong quản trị xã hội bằng việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data), chuyển dịch mạnh mẽ phương thức điều hành sang tinh thần "hậu kiểm". Trong công tác quản lý vũ khí và pháo, việc tích hợp các thủ tục qua ứng dụng VNeID đã giúp cắt giảm tới 80% thành phần hồ sơ và chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp; đồng thời, hiệu quả thực tiễn được khẳng định qua việc thu hồi hơn 27.000 khẩu súng trong năm 2025, góp phần kéo giảm 42% số vụ vi phạm liên quan.

Đối với các ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, việc thay thế quản lý thủ công bằng phần mềm dữ liệu đã giúp lực lượng nhận diện chính xác hơn 3.100 cơ sở núp bóng, từ đó triệt phá hàng trăm vụ án "tín dụng đen" và ma túy tại các cơ sở lưu trú, karaoke. Đặc biệt, dấu ấn cải cách còn thể hiện qua việc xử lý "thần tốc" thủ tục cho hơn 316.000 con dấu, bảo đảm sự vận hành liên tục và ổn định của hệ thống chính trị trong quá trình sắp xếp các đơn vị hành chính.

Trong giai đoạn này, lực lượng Cảnh sát khu vực, Cảnh sát trật tự và CS113 tiếp tục khẳng định vai trò nòng cốt khi bảo đảm an toàn tuyệt đối cho các sự kiện trọng đại như Đại hội Đảng toàn quốc và các cuộc bầu cử Quốc hội. Năm 2025, với việc bố trí gần 45.000 Công an chính quy tại 100% xã, thị trấn, lực lượng đã phát huy tối đa hiệu quả bám sát cơ sở, tiếp nhận hơn 434.000 tin báo về an ninh trật tự và trực tiếp giải quyết hơn 81.000 vụ việc ngay tại địa bàn. Đã triển khai ứng dụng quét mã QR và thẻ Căn cước công dân gắn chíp để kiểm soát an ninh tại các đại lễ quốc gia, giúp ngăn chặn tội phạm từ sớm.

Đặc biệt, tinh thần nhân văn của lực lượng còn được thể hiện rõ nét qua việc thần tốc xây dựng nền tảng số phòng chống dịch Covid-19, triển khai cứu trợ thiên tai qua ứng dụng VNeID với số tiền lên tới 177 tỷ đồng vào năm 2025, và thực hiện chiến dịch lấy mẫu ADN cho hơn 63.000 thân nhân liệt sĩ. Những nỗ lực này, kết hợp với việc chi trả an sinh xã hội qua tài khoản định danh, đã bảo đảm sự minh bạch, kịp thời và củng cố niềm tin sâu sắc của nhân dân đối với lực lượng.

Giai đoạn 2020-2025 là minh chứng cho sự bứt phá mạnh mẽ của lực lượng Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội. Bằng việc kiến tạo "Hệ sinh thái số quốc gia", lực lượng không chỉ giữ vững kỷ cương xã hội mà còn khẳng định uy tín, hình ảnh đẹp về người chiến sĩ công an tận tụy, sáng tạo, thực sự là lực lượng tiên phong vì cuộc sống bình yên và hạnh phúc của Nhân dân.

Trải qua quá trình rèn luyện và trưởng thành, lực lượng Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội đã khẳng định vị thế trụ cột trong sự nghiệp bảo vệ an ninh quốc gia với những mốc son chói lọi. Tự hào nhất phải kể đến hai phần thưởng cao quý: Huân chương Hồ Chí Minh được trao tặng năm 2006 nhằm tri ân những cống hiến to lớn trong công cuộc xây dựng Tổ quốc và danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân được phong tặng cho tập thể Cục C06 vào năm 2022 vì những thành tích đặc biệt xuất sắc.

Bên cạnh đó, bề dày truyền thống của lực lượng còn được minh chứng qua hàng loạt phần thưởng danh giá khác như:

• Huân chương Quân công: Hạng Nhì (năm 1985 và 1996).

• Huân chương Bảo vệ Tổ quốc: Hạng Nhất (2016), Hạng Nhì (2011) và Hạng Ba (2017).

• Huân chương Chiến công: Hạng Ba (2007).

• Cờ thi đua của Chính phủ: Được trao tặng liên tiếp trong các năm 2017 và từ 2020 đến 2025, cùng nhiều Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ và Bộ Công an.

Sức mạnh và uy tín của hệ lực lượng không chỉ nằm ở cấp Trung ương mà còn được xây đắp từ những chiến công vang dội tại cơ sở. Nhiều tập thể địa phương đã vinh dự nhận danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân như: Đội Cảnh sát khu vực Thượng Lý (Hải Phòng) với tinh thần bảo vệ nhân dân trong chiến tranh (1970), Công an Phường 14 (Quận 5, Thành phố Hồ Chí Minh) và Công an Phường 5 (Thị xã Sóc Trăng) vào năm 1990. Những phần thưởng này không chỉ là sự ghi nhận của Đảng và Nhà nước mà còn là nguồn động lực mạnh mẽ để toàn lực lượng tiếp tục giữ vững an ninh trật tự trong tình hình mới.