Trong giai đoạn phát triển mới, việc ban hành Nghị quyết số 23-NQ/TW là yêu cầu khách quan, đánh dấu bước phát triển mới trong tư duy của Đảng về người Việt Nam ở nước ngoài và công tác người Việt Nam ở nước ngoài. Đó là bước phát triển quan trọng về cách tiếp cận; đồng thời kiến tạo không gian rộng mở - nơi mỗi người con đất Việt ở xa Tổ quốc với lòng yêu nước nồng nàn và khát khao cống hiến đều có thể đồng hành, chung sức, góp phần xây dựng một tương lai tươi sáng cho dân tộc.

Hiện có hơn 6,5 triệu người Việt Nam đang sinh sống, học tập và làm việc tại hơn 130 quốc gia và vùng lãnh thổ. Theo thời gian, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài có bước phát triển mạnh mẽ. Tỷ lệ chuyên gia, trí thức, nhà khoa học, doanh nhân và lao động có trình độ cao ngày càng tăng. Cộng đồng ngày càng hội nhập sâu rộng, từng bước khẳng định vị thế và uy tín trong xã hội sở tại. Đông đảo người Việt Nam ở nước ngoài luôn giữ tình cảm gắn bó với quê hương, mong muốn đóng góp thiết thực cho đất nước.

Ở trong nước, việc cả hệ thống chính trị và nhân dân cả nước đặt quyết tâm chính trị - theo đuổi mục tiêu đến năm 2045 Việt Nam trở thành nước phát triển có thu nhập cao - đặt ra yêu cầu phải huy động cao nhất mọi nguồn lực cho phát triển, trong đó có nguồn lực rất lớn về trí tuệ, tài chính, công nghệ, mạng lưới kinh tế và kinh nghiệm quản trị của người Việt Nam ở nước ngoài. Việc thu hút và phát huy hiệu quả nguồn lực quan trọng này đã trở thành yêu cầu có ý nghĩa chiến lược.

Như nhận định của Thứ trưởng Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng, nhận thức rõ vấn đề cấp thiết trong giai đoạn phát triển mới của đất nước, ngày 2/8/2026, thay mặt Bộ Chính trị, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã ký ban hành Nghị quyết số 23-NQ/TW về công tác người Việt Nam ở nước ngoài thay thế Nghị quyết số 36-NQ/TW của Bộ Chính trị về công tác người Việt Nam ở nước ngoài đã được ban hành cách đây 22 năm (năm 2004). Đây là văn kiện chính trị có ý nghĩa rất quan trọng, cụ thể hóa các chủ trương, định hướng lớn của Đại hội XIV, đồng thời thể hiện tầm nhìn chiến lược, bước phát triển mới trong tư duy của Đảng về người Việt Nam ở nước ngoài và công tác người Việt Nam ở nước ngoài, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên phát triển mới.

“Đây là bước phát triển mới trong nhận thức, khi cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài được nhìn nhận là một cấu phần quan trọng tạo nên sức mạnh tổng hợp quốc gia. Sức mạnh của Việt Nam giờ đây không chỉ được đo bằng những nguồn lực hiện hữu trong lãnh thổ quốc gia mà còn bao gồm nguồn lực trí tuệ, kinh tế, khoa học, công nghệ, văn hóa và quan hệ quốc tế của hơn 6,5 triệu đồng bào trên khắp thế giới”, Thứ trưởng Lê Thị Thu Hằng nhấn mạnh.

Thực tế minh chứng, trải qua hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước, tinh thần yêu nước và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc luôn là nguồn lực nội sinh vô giá, quyết định mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam. Trong dòng chảy lịch sử đó, đồng bào ta sinh sống, học tập và làm việc ở nước ngoài luôn hướng về Tổ quốc như một phần máu thịt không thể tách rời.

Ngay trong chuyến công du mới đây, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam đã tham dự sự kiện văn hóa nghệ thuật “Việt Nam: Hành trình Tổ quốc qua điện ảnh và âm nhạc” và gặp gỡ cộng đồng người Việt Nam ở Hoa Kỳ. Tham dự sự kiện có hơn 2.000 đại biểu, gồm các quan chức của Liên hợp quốc, bạn bè quốc tế và đông đảo đại diện cộng đồng người Việt Nam tại Hoa Kỳ. Đây là sự kiện gặp gỡ giữa Lãnh đạo Đảng, Nhà nước với cộng đồng diễn ra ở nước ngoài có số lượng kiều bào tham dự lớn nhất từ trước đến nay.

Tại sự kiện đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chia sẻ: Trải qua chiến tranh, chia cắt với nhiều đau thương, mất mát, chúng ta càng thấm thía giá trị của hòa bình. Ai trong chúng ta cũng đều mong muốn các thế hệ con cháu được thừa hưởng những giá trị tốt đẹp mà hòa bình mang lại, đó là một cuộc sống bình yên, tự do lao động, học tập, sáng tạo, là lòng nhân ái, sự bao dung, niềm tin, sự đồng lòng và khát vọng cùng nhau xây dựng một đất nước Việt Nam ngày càng giàu mạnh, văn minh, hạnh phúc.

Tới thăm đất nước Canada - nơi có khoảng 300.000 người gốc Việt sinh sống và làm việc, với nhiều nhà khoa học, tiến sĩ được vinh danh trong lĩnh vực điện tử, viễn thông, vệ tinh, năng lượng, nguyên tử hóa học, nhiều luật sư, bác sĩ, thương nhân thành đạt… cũng như sự gắn bó với xã hội và những đóng góp vào đa dạng của văn hóa Canada, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng Toàn quyền Canada Louise Arbour nhấn mạnh: Để phát huy vai trò, nguồn lực kiều bào tại Canada cho công cuộc xây dựng và phát triển đất nước Việt Nam trong kỷ nguyên phát triển mới, cần tiếp tục đẩy mạnh hợp tác giữa nhân dân hai nước..., đặc biệt là phát huy vai trò của cộng đồng du học sinh Việt Nam tại Canada, tăng cường giao lưu, mở rộng hiểu biết giữa thế hệ trẻ hai nước.

Đánh giá cao sự quan tâm, hỗ trợ của Chính phủ Việt Nam đối với cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài nói chung, đồng thời chia sẻ tình cảm cũng như kỳ vọng của cộng đồng người Việt Nam tại Canada về chuyến thăm mang ý nghĩa lịch sử của nhà lãnh đạo đứng đầu Đảng và Nhà nước Việt Nam, Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Đài Trang, Phó Chủ tịch Hội Hữu nghị Canada-Việt Nam, Chủ nhiệm Hội Sáng kiến Canada-ASEAN tại Trung tâm Nghiên cứu châu Á, Đại học York (Canada), đồng sáng lập kiêm Giám đốc Hội đồng Thương mại Canada-Việt Nam, khẳng định, những thành tựu mà cộng đồng người Việt Nam tại Canada đạt được trong nhiều năm qua cũng có sự quan tâm và hỗ trợ rất lớn của Chính phủ Việt Nam, thông qua Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài. Nghị quyết số 23-NQ/TW được nhiều kiều bào ghi nhận là một chủ trương cần thiết và có ý nghĩa. Trước hết là nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của kiều bào. Đồng thời, Nghị quyết cũng mở ra cơ hội phát huy tốt hơn nguồn lực kinh tế, tri thức và mạng lưới quốc tế của người Việt Nam ở nước ngoài, đóng góp cho mục tiêu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

“Việc xây dựng một khung pháp lý đồng bộ, tạo điều kiện thuận lợi về đất đai, đầu tư, sở hữu nhà ở và địa vị pháp lý để kiều bào an tâm gắn bó, đóng góp cho quê hương là điều được rất nhiều bà con quan tâm và hưởng ứng”, Tiến sĩ Nguyễn Đài Trang nhấn mạnh.

Đối với cá nhân Tiến sĩ Nguyễn Đài Trang, Nghị quyết số 23-NQ/TW đem lại một niềm phấn khởi rất lớn. Trong bối cảnh môi trường kinh tế quốc tế có nhiều biến động, cùng với những thay đổi trong chính sách nhập cư của Canada trong hơn một thập kỷ qua, việc xây dựng và kết nối đội ngũ chuyên gia người Việt ở nước ngoài càng trở nên quan trọng. Nghị quyết số 23-NQ/TW mở ra một hướng đi chiến lược: xây dựng hệ sinh thái kết nối kiều bào trên toàn cầu, đặc biệt trong những lĩnh vực công nghệ mũi nhọn như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và đổi mới sáng tạo.

Khẳng định cộng đồng người Việt Nam tại Canada sẽ cùng “đồng hành, kiến tạo cơ chế và phát huy nguồn lực”, đúng như tinh thần của Nghị quyết số 23-NQ/TW đã đề ra, Tiến sĩ Nguyễn Đài Trang cho rằng, cộng đồng người Việt Nam tại các nước trên thế giới, trong đó có Canada, mong muốn đóng góp vào việc củng cố quyền tự chủ chiến lược, nâng cao uy tín, vị thế và tiềm lực của Việt Nam trên trường quốc tế; để từng bước hiện thực hóa khát vọng mà Bác Hồ từng mong muốn: Việt Nam có thể “sánh vai với các cường quốc năm châu”.

“Đó cũng là khát vọng về một Việt Nam phát triển, hùng cường, có thu nhập cao vào năm 2045 - đúng vào dịp kỷ niệm 100 năm ngày Bác Hồ đọc Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, nay là nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Đó là mục tiêu lớn của đất nước, và cũng là niềm tin, là trách nhiệm mà kiều bào Canada muốn được đồng hành và đóng góp”, Tiến sĩ Nguyễn Đài Trang chia sẻ.

Sau 22 năm thực hiện Nghị quyết số 36-NQ/TW, công tác người Việt Nam ở nước ngoài đã có những chuyển biến căn bản, toàn diện, góp phần nâng cao nhận thức và tạo sự thống nhất trong hành động từ Trung ương đến địa phương, cả trong nước và ngoài nước, đạt được nhiều kết quả tích cực.

Tuy nhiên, trong bối cảnh tình hình quốc tế vẫn đang biến động nhanh chóng, phức tạp, khó lường..., đời sống của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài cũng chịu những tác động nhất định. Thêm nữa, sự phát triển của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài chưa đồng đều. Tại một số địa bàn, một bộ phận người Việt Nam ở nước ngoài còn gặp khó khăn trong cuộc sống, địa vị pháp lý chưa vững chắc, khả năng hội nhập còn hạn chế. Tình trạng vi phạm pháp luật sở tại vẫn còn xảy ra. Một bộ phận nhỏ còn có những nhận thức và hành động chưa phù hợp lợi ích quốc gia, dân tộc. Những vấn đề này đặt ra yêu cầu tiếp tục đổi mới phương thức chăm lo, hỗ trợ, vận động và xây dựng cộng đồng, phù hợp đặc điểm của từng địa bàn và từng nhóm đối tượng.

Trước những yêu cầu mới, một số hạn chế cũng bộc lộ rõ hơn. Việc tạo điều kiện để bà con phát huy thế mạnh, tiềm năng và nguyện vọng đóng góp vào sự nghiệp xây dựng, phát triển và bảo vệ Tổ quốc vẫn chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu; cơ chế phối hợp liên ngành có lúc, có nơi chưa đồng bộ; việc nắm bắt tình hình, nhu cầu và đặc điểm của cộng đồng ở từng địa bàn còn có mặt chưa đáp ứng yêu cầu. Trong khi đó, yêu cầu về chăm lo, hỗ trợ, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng, bảo hộ công dân, nhất là trong các tình huống khẩn cấp, cũng ngày càng cao.

Do đó, việc ban hành Nghị quyết số 23-NQ/TW là yêu cầu khách quan, đánh dấu bước phát triển mới trong tư duy của Đảng về người Việt Nam ở nước ngoài và công tác người Việt Nam ở nước ngoài. Đó là bước phát triển quan trọng về cách tiếp cận; không chỉ nhìn cộng đồng từ góc độ đối tượng của chính sách, mà cộng đồng là chủ thể tham gia, là đối tác đồng hành và là nguồn lực của quá trình phát triển đất nước.

Đó cũng chính là cơ sở để chuyển mạnh từ tư duy vận động, tập hợp, chăm lo... sang đồng hành, kiến tạo cơ chế và huy động nguồn lực. Nhà nước chuyển mạnh sang vai trò kiến tạo, tạo môi trường, cơ chế, chính sách thuận lợi để đồng bào có thể lựa chọn cách đóng góp phù hợp nhất với năng lực, điều kiện và nguyện vọng của mình; đề cao tinh thần hòa hợp dân tộc, lấy tương đồng để tăng cường đoàn kết, trân trọng, lắng nghe mọi ý kiến đóng góp xây dựng, kể cả những quan điểm khác biệt nhưng không phương hại đến lợi ích quốc gia, dân tộc.

Thực tế minh chứng, hơn 6,5 triệu người Việt Nam ở nước ngoài không chỉ hướng về quê hương, mà nhờ sự gắn kết của các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài, có thể cùng hơn 100 triệu người Việt Nam trong nước tạo thành một mạng lưới chung của trí tuệ, khát vọng và hành động. Thực tế, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài là một nguồn lực đặc biệt, bởi họ đồng thời thuộc về hai không gian: không gian Việt Nam và không gian toàn cầu. Họ hiểu Việt Nam nhưng cũng hiểu thế giới; có tình cảm với quê hương nhưng đồng thời có tri thức, công nghệ, mạng lưới và kinh nghiệm được tích lũy tại những trung tâm phát triển hàng đầu.

Đơn cử, cộng đồng người Việt Nam tại Nga hiện có khoảng 80.000 người, sinh sống, học tập và làm việc tại nhiều địa phương như: Moskva, Saint Petersburg, Kazan, Ufa, Ekaterinburg và Vladivostok. Nhiều doanh nhân, trí thức, chuyên gia và sinh viên Việt Nam đã khẳng định vị trí trong xã hội sở tại, được chính quyền và nhân dân Nga đánh giá cao. Những năm qua, cộng đồng người Việt Nam tại Nga không chỉ là cầu nối giữa cộng đồng người Việt Nam với quê hương mà còn là nhịp cầu vững chắc nối tình hữu nghị Việt-Nga. “Việc ban hành Nghị quyết số 23-NQ/TW đã tạo cơ sở chính trị và định hướng rõ ràng hơn cho việc phát huy các nguồn lực chiến lược của người Việt Nam ở nước ngoài phục vụ phát triển đất nước. Qua đó, củng cố niềm tin để kiều bào tham gia đầu tư, kinh doanh và đóng góp cho đất nước”, Đại sứ Việt Nam tại Liên bang Nga Đặng Minh Khôi chia sẻ.

Tương tự, cộng đồng người Việt Nam ở Mỹ cũng đã đóng góp nguồn lực đáng kể, không chỉ về tài chính mà còn trong thúc đẩy quan hệ song phương Việt-Mỹ trên nhiều lĩnh vực, góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam và cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài. Tổng Lãnh sự Việt Nam tại San Francisco (Mỹ) Hoàng Anh Tuấn kỳ vọng: Với những định hướng cụ thể, có khả năng hiện thực hóa cao của Nghị quyết số 23-NQ/TW, các cơ quan đại diện có thêm cơ sở và điều kiện thuận lợi để thúc đẩy hoạt động thu hút và phát huy nguồn lực kiều bào, qua đó nâng cao hiệu quả đóng góp cho quá trình phát triển kinh tế-xã hội của đất nước. “Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong giai đoạn đất nước bước vào một thời kỳ mới, giai đoạn phát triển mới, trong đó khoa học, công nghệ là động lực và giữ vai trò trung tâm thúc đẩy sự phát triển”, ông Hoàng Anh Tuấn nhấn mạnh.

Được xem là hình mẫu về một cộng đồng người nước ngoài hội nhập thành công vào xã hội sở tại, cộng đồng người Việt Nam tại Séc có địa vị chính trị ổn định, thậm chí còn được Chính phủ Cộng hòa Séc công nhận là một trong những dân tộc thiểu số của Cộng hòa Séc từ ngày 3/7/2013. Tự tin chia sẻ về những hoạt động hiệu quả khi triển khai Nghị quyết số 23-NQ/TW tại đây, Đại sứ Việt Nam tại Cộng hòa Séc Dương Hoài Nam nhấn mạnh: “Nghị quyết số 23-NQ/TW dành sự ưu tiên đặc biệt cho việc huy động trí thức, chuyên gia người Việt Nam ở nước ngoài tham gia tiến trình xây dựng và phát triển đất nước, trong đó đề cập chế độ đãi ngộ thỏa đáng và môi trường làm việc minh bạch”.

Tuy nhiên, theo ông Nam, để thực hiện quan điểm chỉ đạo này, cần sớm xây dựng một chiến lược tổng thể với tầm nhìn dài hạn, có sự vào cuộc của toàn hệ thống chính trị và nguồn lực thích đáng, để kiều bào thật sự là một trong những nguồn lực chiến lược quan trọng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Đây không phải là nhiệm vụ mà một cơ quan đại diện đơn lẻ, một hội đoàn hay Bộ Ngoại giao có thể thực hiện, mà cần sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị.

Trong số hơn 700.000 người Việt Nam hiện đang sinh sống, học tập và làm việc tại Nhật Bản, khoảng 30% là trí thức, chuyên gia và du học sinh; hơn 50% là lao động, kỹ sư, thực tập sinh. Đặc biệt, đã hình thành khoảng 1.000 trí thức, nhà khoa học có trình độ cao, giữ vai trò quan trọng tại Nhật Bản. Trong số này, có gần 300 giáo sư, phó giáo sư thuộc thế hệ 7x, 8x đang làm việc tại các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp công nghệ hàng đầu của Nhật Bản trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược.

Cộng đồng doanh nhân Việt Nam tại Nhật Bản cũng đang phát triển năng động trên nhiều lĩnh vực. Riêng ở mảng công nghệ thông tin, hiện có khoảng 100 doanh nghiệp Việt Nam đang hoạt động, với doanh thu khoảng 1 tỷ USD mỗi năm. Đây là lực lượng quan trọng trong kết nối đầu tư, công nghệ và thị trường giữa hai nước. Về dự Hội nghị Ngoại giao lần thứ 33 diễn ra tại Hà Nội, dẫn ra từng thí dụ từ thực tiễn tại Nhật Bản, Đại sứ Việt Nam tại Nhật Bản Phạm Quang Hiệu cho rằng: Để kiến tạo hệ sinh thái kết nối như Nghị quyết số 23-NQ/TW đề ra, các cơ quan đại diện cần chủ động từng bước trở thành trung tâm kết nối trí thức, công nghệ và thậm chí là trung tâm đổi mới sáng tạo của Việt Nam ở nước ngoài.

Với thực tiễn hoạt động ngoại giao và công tác cộng đồng tại nhiều quốc gia khác nhau, các đại sứ có chung quan điểm: Cần nhanh chóng xây dựng các mạng lưới hợp tác chuyên ngành của người Việt Nam ở nước ngoài trên phạm vi toàn cầu, gắn với các chương trình phát triển của đất nước trong những lĩnh vực đang rất cần công nghệ cao. Tiến trình kết nối không chỉ dừng ở quốc gia sở tại mà cần sẵn sàng mở rộng tới các hội chuyên ngành trên toàn cầu. Hiện nay, lực lượng chuyên gia, trí thức Việt Nam, đã sẵn sàng và có thể đóng vai trò nòng cốt trong việc xây dựng các mạng lưới này.