Là đơn vị thụ hưởng Nghị quyết 79, ông Khương Bá Luận, Tổng Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn một thành viên Sông Chu bày tỏ sự tin tưởng: Việc khẳng định kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa không chỉ mang ý nghĩa về mặt lý luận, mà còn tạo cơ sở chính trị-pháp lý vững chắc để các doanh nghiệp nhà nước yên tâm đầu tư, đổi mới và phát triển lâu dài.

Bên cạnh việc “Giữ vai trò chủ đạo”, Tiến sĩ Mạc Quốc Anh đặt vấn đề: Nghị quyết 79 đã trả lời câu hỏi “Ai giữ vai trò dẫn dắt, bảo đảm an toàn và cân đối cho cả hệ thống?”.

Nghị quyết 79 đã xác lập tầm nhìn chiến lược đối với kinh tế nhà nước trong giai đoạn mới của đất nước, đó là “xác lập mô hình tăng trưởng mới”, và cần phải “tiên phong kiến tạo phát triển, dẫn dắt, mở đường, thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hoá, cơ cấu lại nền kinh tế”.

“Đây là hiệu lệnh kiến tạo phát triển quốc gia”, ông Nguyễn Quang Huy, Giám đốc điều hành Khoa Tài chính-Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi khẳng định.

“Doanh nghiệp nhà nước được kỳ vọng tiên phong trong các lĩnh vực nền tảng như an ninh năng lượng, hạ tầng số, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh và những không gian phát triển mới của nền kinh tế tri thức… Ở những lĩnh vực này, sự tham gia chủ động của kinh tế nhà nước có ý nghĩa mở đường, tạo lập thị trường và qua đó thúc đẩy sự phát triển đồng bộ của toàn bộ hệ sinh thái kinh tế”, ông Quang Huy giải thích.

Bộ Chính trị đã thẳng thắn nhìn nhận, cho đến nay các doanh nghiệp nhà nước hoạt động chưa hiệu quả; chưa tương xứng với vị trí, nguồn lực đang nắm giữ; năng lực cạnh tranh quốc tế còn hạn chế...

Đồng thời, Nghị quyết 79 cũng chỉ ra những vấn đề tồn tại, kìm hãm sự phát triển của khu vực kinh tế nhà nước, trong đó nổi lên thể chế pháp luật chưa đồng bộ, còn vướng mắc, bất cập; mối quan hệ giữa Nhà nước-thị trường-xã hội chưa được giải quyết thỏa đáng... dẫn đến khu vực kinh tế vẫn chưa quản lý, khai thác và sử dụng nhiều nguồn lực, tài sản của Nhà nước một cách hiệu quả, chưa gắn với yêu cầu hạch toán kinh tế đầy đủ, còn lãng phí, thất thoát...

Để giải bài toán nêu trên, Nghị quyết 79 mang đến một cách tiếp cận linh hoạt hơn trong việc quản lý nguồn lực nhà nước. Đối với các nguồn lực như đất đai, tài nguyên hay ngân sách, mục tiêu xuyên suốt là thiết lập một hành lang pháp lý chặt chẽ để phân bổ và khai thác một cách hiệu quả nhất.

Đối với các nguồn lực khác, Tiến sĩ Nguyễn Minh Thảo, Viện Chiến lược và Chính sách Kinh tế-Tài chính, Bộ Tài chính chỉ rõ thêm: “Cơ chế này cho phép nhà nước sử dụng nguồn lực để can thiệp kịp thời vào các thời điểm thị trường thừa hoặc thiếu hàng hóa, đảm bảo sự ổn định chung”.

Bà Thảo nêu dẫn chứng, nguồn dự trữ quốc gia, thay vì chỉ đóng vai trò dự phòng cho các tình huống khẩn cấp như trước đây, dự trữ quốc gia nay được trao thêm chức năng tham gia điều tiết thị trường dựa trên các tín hiệu thực tế. Việc hình thành Quỹ đầu tư quốc gia với các chỉ tiêu đo lường kết quả cụ thể cũng là một bước đi mới nhằm chuyên nghiệp hóa hoạt động đầu tư công.

Bên cạnh đó, Nghị quyết cũng chỉ ra, cần chuyển đổi mô hình tăng trưởng dựa trên đổi mới sáng tạo, công nghệ, chất lượng nguồn nhân lực, gắn chặt với tinh thần của Nghị quyết 57-NQ/TW. Trong bối cảnh hiện nay, không gian phát triển của doanh nghiệp nhà nước không còn bị giới hạn bởi địa lý hay tài nguyên truyền thống, mà đã mở rộng sang không gian số, dữ liệu, tri thức, công nghệ và các mô hình kinh doanh mới.

Ông Nguyễn Quang Huy, Trường Đại học Nguyễn Trãi khẳng định, với những động lực tăng trưởng mới, “Doanh nghiệp nhà nước được trao quyền sẽ tiên phong trong các lĩnh vực an ninh năng lượng, hạ tầng số, công nghiệp nền tảng, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh và những không gian phát triển mới của nền kinh tế tri thức… Ở những lĩnh vực này, sự tham gia chủ động của kinh tế nhà nước có ý nghĩa mở đường, tạo lập thị trường, giảm rủi ro cho khu vực tư nhân và qua đó thúc đẩy sự phát triển đồng bộ của toàn bộ hệ sinh thái kinh tế”.

Khi bước sang giai đoạn phát triển mới, nhiệm vụ kinh tế và chính trị cần được tách bạch để phát huy tối đa vai trò của từng nhóm nhiệm vụ. Nghị quyết 79 đã chỉ rõ “ranh giới”: phân định rõ chức năng sở hữu, chức năng quản lý kinh tế, chức năng thực hiện các nhiệm vụ chính trị, nhiệm vụ không vì mục tiêu lợi nhuận với chức năng kinh doanh. Giáo sư, Tiến sĩ Hoàng Văn Cường, Ủy viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính Quốc hội nhận định, cách tiếp cận này giúp các tập đoàn nhà nước phát huy đúng vai trò ở mỗi nhiệm vụ và tạo điều kiện để trở thành chủ thể kinh tế năng động, sáng tạo, cạnh tranh sòng phẳng trên thị trường.

Về mặt quản trị, Nghị quyết tập trung tháo gỡ những "điểm nghẽn" cố hữu bằng cách trao quyền chủ động nhiều hơn cho doanh nghiệp.

Về vấn đề này, Tiến sĩ Nguyễn Minh Thảo, Viện Chiến lược và Chính sách Kinh tế-Tài chính, Bộ Tài chính đưa ra ví dụ điển hình được nêu trong Nghị quyết, đó là cơ chế cho phép doanh nghiệp chủ động hình thành quỹ cổ phiếu thưởng để thu hút và giữ chân những nhân sự có trình độ cao và kinh nghiệm thực tiễn.

Gắn với việc trao cơ hội cho kinh tế nhà nước hoạt động, Nghị quyết 79 nhấn mạnh việc áp dụng nguyên tắc quản lý rủi ro và chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Như vậy cơ chế phân cấp, phân quyền tiếp tục được tối ưu hóa đối với hoạt động của khu vực kinh tế nhà nước để để nâng cao tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong hạch toán kinh tế-xã hội, quốc phòng-an ninh, để sử dụng có hiệu quả các nguồn lực vật chất của Nhà nước gắn với trách nhiệm giải trình.

Việc “bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm”; hay “chấm dứt tình trạng thanh tra, kiểm tra, kiểm toán chồng chéo, trùng lặp, kéo dài, không cần thiết” được cho là tháo thế “gọng kìm” đối với doanh nghiệp nhà nước, khuyến khích sự sáng tạo, đổi mới và tạo niềm tin vững chắc cho khối doanh nghiệp nhà nước vào cơ chế, chính sách của Đảng, Chính phủ.

Theo bà Thảo với quy định rõ ràng, chặt chẽ trong Nghị quyết trong việc trao quyền cho doanh nghiệp thì “Đây là sự thay đổi đáng kể so với những ràng buộc cứng nhắc trước đây, tạo dư địa để doanh nghiệp nhà nước cạnh tranh sòng phẳng trên thị trường lao động chất lượng cao”.

Với những quy định cởi mở nêu trên, Nghị quyết 79-NQ/TW mở ra một hành trình mới cho khu vực kinh tế nhà nước. Ông Khương Bá Luận, Tổng Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn một thành viên Sông Chu tin tưởng: “Nghị quyết 79 ra đời sẽ tạo ra những cơ chế, chính sách cụ thể nhằm tăng cường quyền tự chủ cho doanh nghiệp nhà nước, nhất là trong đầu tư, tài chính và tổ chức bộ máy; đồng thời có chính sách hỗ trợ phù hợp đối với các doanh nghiệp thực hiện nhiệm vụ công ích, phục vụ an sinh xã hội. Chúng tôi xác định Nghị quyết 79 không chỉ là cơ hội mà còn là trách nhiệm của các doanh nghiệp nhà nước trong góp phần quan trọng vào phát triển nông nghiệp bền vững, ổn định đời sống nhân dân và phát triển kinh tế-xã hội của địa phương cũng như của cả nước”.