LÒNG NHÂN ÁI TRONG KHÓI LỬA CHIẾN TRANH

Trước bàn thờ mẹ Sai nghi ngút khói hương, ông Ngô Tấn Quân, con mẹ Sai kể lại một ký ức chưa bao giờ phai nhạt.

Anh em tôi tham gia Đội Võ trang Biệt động Thành Đoàn tiêu diệt nhiều ác ôn nợ máu. Nhưng có lần khi ập vào nhà một sĩ quan đối phương, trước ánh mắt của những đứa trẻ, tôi đã không bóp cò. Ở Sài Gòn ngày ấy, thanh niên nếu không thoát ly theo cách mạng thì phải đi quân dịch. Chúng tôi chiến đấu vì hạnh phúc nhân dân, nên khi thấy người lính ấy không gây hại, tôi cũng mong gia đình anh ấy không phải chịu tang thương, như gia đình tôi.

Đó là một lựa chọn đầy khó khăn giữa chiến tranh.

Tha cho người ở phía bên kia chiến tuyến, vào thời điểm ấy, ông Quân đã đối mặt với sự nghi ngờ, chỉ trích. Nhưng đó không phải là hành động nhất thời. Nếu nhìn sâu vào mạch nguồn lịch sử, sẽ thấy quyết định ấy phản ánh phẩm chất đã ăn sâu trong tâm khảm người Việt: lòng yêu nước gắn liền với lòng nhân ái. Phẩm chất tốt đẹp ấy lưu chảy trong huyết quản và hơi thở của những lưu dân theo dòng mở cõi, tiếp tục hòa kết, sinh sôi, làm nên phẩm chất của con người nhân hậu.

Nếu nghĩa tình là phẩm chất được hình thành từ quá trình khai phá phương Nam thì trong chiến tranh, phẩm chất ấy tiếp tục được thử thách và khẳng định.

Nhà nghiên cứu văn hóa nhiều lần nhấn mạnh rằng người Nam Bộ không chỉ dũng cảm mà còn rất bao dung. Họ sẵn sàng hy sinh vì đại nghĩa nhưng không nuôi dưỡng hận thù.

Có lẽ vì vậy mà sau chiến tranh, Thành phố Hồ Chí Minh cũng là địa phương tiên phong trong mở cửa, hòa giải và hội nhập quốc tế.

Một biểu hiện khác của nghĩa tình là sự tri ân đối với những người đã cống hiến cho đất nước.

Chúng tôi đến thăm Bảo tàng Biệt động Sài Gòn, một công trình đặc biệt thuộc chuỗi bảo tàng tư nhân do anh Trần Vũ Bình (con của Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Trần Văn Lai) sáng lập. Mang trong lòng tâm nguyện gìn giữ ký ức hào hùng của cha, hàng chục năm qua, anh Bình đã dùng đây làm nơi họp mặt, chăm lo cho đồng đội của cha; đồng thời tiếp nhận con cháu của những chiến sĩ Biệt động Sài Gòn vào làm việc, giải quyết sinh kế. Theo anh, đó là cách trả nghĩa cho những “tượng đài” đi trước.

Năm 2026, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 20/NQ-CP công nhận liệt sĩ và cấp bằng Tổ quốc ghi công đối với 49 trường hợp hy sinh khi làm nhiệm vụ bí mật, là các trường hợp đặc biệt, chưa đủ điều kiện quy định tại điều 72 Nghị định 131/2021/NĐ-CP, nhưng được xem xét trên cơ sở lịch sử, hồ sơ, tài liệu và ý kiến thống nhất của các cơ quan chức năng. Không chỉ có ý nghĩa về mặt chính sách, điều này khẳng định giá trị lịch sử của lực lượng biệt động Sài Gòn-Gia Định, một lực lượng đặc biệt tinh nhuệ. Đây cũng là cách chúng ta thể hiện nghĩa tình và lòng biết ơn với tiền nhân!.

Bà Nguyễn Thị Huyền Thu, nguyên cán bộ Ban Phụ vận Khu Sài Gòn - Gia Định, vẫn nhớ như in những ngày hoạt động bí mật trong nội thành.

Ngày đó, tôi là cán bộ cơ sở hoạt động nội thành của Ban Phụ vận Khu Sài Gòn-Gia Định. Khi từ Trung ương Cục về thành, tôi tá túc tại Chùa Tam Bảo, phụ in truyền đơn và may cờ. Những nhà tu hành đã không tiếc gì với tôi, cho ăn ở nhờ, cho tôi mượn chiếc mobycle khi đó là một gia tài lớn...

Sự cưu mang ấy trở thành ký ức theo bà suốt cuộc đời.

KHI NGHĨA TÌNH TRỞ THÀNH BẢN SẮC ĐÔ THỊ

Theo nhiều nhà nghiên cứu, nghĩa tình của người Sài Gòn được hình thành từ quá trình cộng cư lâu dài. Những người đi trước luôn giúp đỡ người đến sau, tạo thành một vòng tròn yêu thương nối tiếp. Điều đó cũng được bác sĩ Huỳnh Thị Minh Tâm, con của nguyên Bí thư Tỉnh ủy Chợ Lớn Huỳnh Văn Một cảm nhận rất rõ.

Trong những năm khó khăn của thời bao cấp, khi trẻ em suy dinh dưỡng nhập viện rất nhiều, bà thường mang phần sữa được phân phối của gia đình chia cho các em nhỏ.

Đó không đơn thuần là sự giúp đỡ vật chất mà là sự tiếp nối của những ân tình từng nâng đỡ bà trong tuổi thơ.

Hệ thống Quán Cơm Nụ Cười mang đến những bữa ăn chỉ từ 2.000 đồng cho hàng nghìn người/ngày. Những câu chuyện tại đây không chỉ là bữa ăn giá rẻ mà còn là về tình người ấm áp.

Đã có những nghệ sĩ âm thầm đến giúp đỡ, đã có doanh nhân im lặng đứng sau quyên góp và có cả những người từng nhận được sự sẻ chia cũng sẵn lòng quay lại để giúp đỡ người khác: một nhân viên cũ, một du học sinh về thăm nhà, một vị khách VIP,… Tất cả đều góp phần tạo nên một cộng đồng đầy nụ cười sảng khoái nghĩa tình.

Nhiều người nhập cư cho rằng, ban đầu họ vào Thành phố vì mưu sinh, chọc hành,... rồi phải lòng Thành phố mà ở lại bởi những điều giản dị nghĩa tình. Sự cởi mở của người địa phương không chỉ nằm ở nụ cười hay cái bắt tay, mà còn ở cách giúp đỡ nhau.

Thành phố Hồ Chí Minh hiện là trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước, đóng góp khoảng 23% GDP và hơn 27% ngân sách quốc gia (số liệu trước 1/7/2025). Từ đây, phẩm chất nghĩa tình của Đảng bộ và nhân dân Thành phố ngày càng được phát huy và vun đắp. Phong trào “Đền ơn đáp nghĩa” là một hoạt động nổi bật thể hiện phẩm chất nghĩa tình, thể hiện tinh thần uống nước nhớ nguồn không chỉ bằng đóng góp vật chất để xây dựng nhà, mà còn chăm lo phụng dưỡng người có công.

Thành phố cũng còn là nơi đầu tiên trong cả nước khởi phát Phong trào “Xóa đói giảm nghèo”, trở thành tiêu chí phấn đấu quan trọng của cả hệ thống chính trị. Phong trào “nở hoa” rộng khắp dưới các hình thức sinh động như: “Trao tặng con giống vật nuôi”, “Trái tim tình nghĩa”, “Vay vốn ưu đãi tạo lập nhà ở”, “Tấm vé nghĩa tình”, “Tiếp sức người lao động”, “Tết làm điều hay”…