Cường độ trực ban lớn, khối lượng công việc nhiều, nhưng điều khiến những người lính luôn thấy áy náy nhất là hậu phương. Không ít lần, khi vợ con ốm đau, các anh không thể kịp về bên gia đình.

“Đi công tác xa vất vả thế nào cũng chịu được, nhưng điều khiến tôi trăn trở nhất là vợ con ở nhà không có ai đỡ đần mỗi khi trái nắng trở trời con cái ốm đau”, một cán bộ chia sẻ.

Đêm đông trên đỉnh núi thường xuống rất nhanh. Sau 21 giờ, sương bắt đầu phủ dày, con đường nhỏ dẫn từ khu nhà ở sang phòng trực lờ mờ trong màn sương trắng, ánh đèn hắt ra chỉ đủ soi một khoảng rất gần.

Trong những khoảng nghỉ ngắn giữa ca trực, có người tranh thủ gọi điện về nhà. Cuộc gọi thường không dài, bởi tín hiệu trên núi không phải lúc nào cũng ổn định, và cũng bởi lính không quen nói nhiều về những vất vả của mình.

Thượng úy Nguyễn Tiến Đạt, Phó trạm trưởng Trạm Ra-đa 29 tâm sự, có lần con sốt cao giữa đêm, vợ gọi điện báo tin, ở đầu dây bên kia, anh nghe tiếng con khóc xen lẫn tiếng gió rít qua cửa sổ. Nhà ngay gần đèo Hải Vân, nhưng anh chỉ biết lặng im, rồi nói vài câu rất ngắn: “Em gọi xe, đưa con đi khám…”

Cuộc gọi kết thúc, anh ngồi rất lâu trước màn hình ra-đa, vẫn tập trung dõi theo những tín hiệu chuyển động mà lòng thì chùng xuống.

Nhiều người bảo, nỗi nhớ nhà của người lính không giống nỗi nhớ của những người đi làm xa. Nó đến không phải vào lúc rảnh rỗi, mà thường đến vào những khoảnh khắc rất ngắn, rồi lại phải gác sang một bên để tiếp tục công việc.

Nhưng rồi, cũng chính trong những khoảnh khắc ấy, họ hiểu rõ hơn vì sao mình ở đây. Thượng úy Nguyễn Tiến Đạt khẽ tự hào: “Đây là trạm ra-đa chủ công của Trung đoàn 290, đồng thời cũng là một trong những trạm ra-đa quan trọng của nước ta. Trạm được trang bị các hệ thống ra-đa hiện đại bậc nhất trong khu vực Đông Dương nên cường độ trực, sẵn sàng chiến đấu của anh tại đây cao hơn nhiều đơn vị khác”.

Nỗi nhớ nhà của người lính không giống nỗi nhớ của những người đi làm xa. Nó đến không phải vào lúc rảnh rỗi, mà thường đến vào những khoảnh khắc rất ngắn, rồi lại phải gác sang một bên để tiếp tục công việc.

Không chỉ có những sĩ quan dày dạn kinh nghiệm, Trạm Ra-đa 29 còn có những chiến sĩ nghĩa vụ ở độ tuổi đôi mươi.

Nguyễn Văn Lực, sinh năm 2003, trước khi nhập ngũ từng làm đầu bếp. Khi về đơn vị, lần đầu tiếp xúc với khí tài ra-đa hiện đại, anh “choáng ngợp” trước quy mô và tính chất công việc.

Anh cho hay, những ngày đầu học khí tài là khoảng thời gian khó khăn nhất đối với các chiến sĩ mới. Các loại máy móc, bảng điều khiển, ký hiệu kỹ thuật… đều xa lạ. Mỗi thao tác đều phải thực hiện chính xác theo quy trình, không được phép sai sót.

Ban ngày là học lý thuyết, buổi tối tranh thủ ôn lại tài liệu, ghi chép, hỏi thêm các anh đi trước. Lực cùng nhiều chiến sĩ nói vui rằng, những tuần đầu tiên về trạm, thời gian ở bên cuốn sổ tay còn nhiều hơn thời gian nghỉ ngơi.

Nhưng rồi từng bước, từng bước một, những kiến thức tưởng như khô khan ấy dần trở nên quen thuộc. Những ký hiệu trên màn hình không còn xa lạ, những thao tác trở nên thành thục hơn, và cảm giác bỡ ngỡ ban đầu cũng dần nhường chỗ cho sự tự tin.

Từ chân núi lên Trạm Ra-đa 29, con đường dài khoảng 7km quanh co theo sườn núi Sơn Trà. Trên điểm cao 621 mét này, các cán bộ, chiến sĩ vẫn ngày đêm lặng lẽ làm nhiệm vụ quan sát, phát hiện và quản lý các hoạt động bay, góp phần bảo vệ vững chắc vùng trời Tổ quốc.

Thượng úy Nguyễn Tiến Đạt cho biết, trạm ra-đa này có tầm phủ sóng rộng, có thể giám sát các hoạt động bay từ khu vực đảo Hải Nam đến Tây Nguyên, qua Lào; đồng thời kiểm soát vùng biển phía đông của đất nước.

Nhiệm vụ đặt ra đòi hỏi sự chính xác, kịp thời, bởi chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể ảnh hưởng tới toàn bộ hệ thống hiệp đồng phòng không.

Ở nơi được ví như “đầu sóng, ngọn gió”, điều kiện sinh hoạt và công tác còn nhiều khó khăn. Trước đây, nước sinh hoạt phụ thuộc chủ yếu vào nước mưa; mùa khô, cán bộ, chiến sĩ phải đi bộ xuống chân đồi để tắm, rồi mang từng chai nước lên dùng cho sinh hoạt hằng ngày. Những năm gần đây, hệ thống bơm nước đã được lắp đặt, giúp cải thiện đáng kể đời sống, song thời tiết khắc nghiệt, độ ẩm cao và gió mạnh vẫn là những thử thách thường trực.

Trong phòng trực, ánh sáng từ những màn hình ra-đa hắt lên khuôn mặt những người lính. Không khí luôn căng thẳng và tập trung.

Không gian phòng trực không lớn, nhưng được bố trí rất gọn gàng. Trên các bàn làm việc, từng cuốn sổ trực, bút chì, tai nghe, bản đồ và các tài liệu kỹ thuật được xếp ngay ngắn. Ánh sáng trong phòng không quá mạnh, vừa đủ để nhìn rõ màn hình mà không gây chói.

Ngoài cửa sổ, gió biển thổi liên hồi, thi thoảng lại rít qua khe cửa. Những âm thanh ấy, với người mới đến có thể gây cảm giác lạnh lẽo, nhưng với những người lính ra-đa, đó là thứ âm thanh quen thuộc của những ca trực đêm.

Trên màn hình, những tín hiệu nhỏ di chuyển chậm rãi. Các anh không rời mắt khỏi màn hình, thỉnh thoảng ghi nhanh vài dòng vào sổ trực, rồi lại tiếp tục quan sát.

Thượng úy Nguyễn Tiến Đạt giải thích: Mỗi chấm sáng đều mang một ý nghĩa riêng, và mỗi sự thay đổi đều được theo dõi cẩn thận. Công việc ấy đòi hỏi sự kiên nhẫn và tập trung trong thời gian dài, bởi chỉ lơ là trong vài giây cũng có thể bỏ sót một tín hiệu quan trọng.

Đó là thứ áp lực thầm lặng mà không phải ai cũng hình dung được.

Mỗi chấm sáng đều mang một ý nghĩa riêng, và mỗi sự thay đổi đều được theo dõi cẩn thận. Công việc ấy đòi hỏi sự kiên nhẫn và tập trung trong thời gian dài, bởi chỉ lơ là trong vài giây cũng có thể bỏ sót một tín hiệu quan trọng. Đó là thứ áp lực thầm lặng mà không phải ai cũng hình dung được.

Phó trạm trưởng Nguyễn Tiến Đạt cho biết, mỗi khi vào cấp trực cao nhất, thời gian xử lý tình huống chỉ khoảng 1-1,5 phút, trong khi tốc độ của các loại máy bay có thể lên tới hàng nghìn km/giờ. Việc phát hiện các phương tiện bay nhỏ, đặc biệt là UAV có tín hiệu không ổn định, càng đòi hỏi sự tập trung cao độ và kinh nghiệm.

Một đơn vị làm nhiệm vụ sẵn sàng chiến đấu 24/24 giờ luôn cần một nhịp vận hành chặt chẽ. Từ việc phân công ca trực, tổ chức huấn luyện, bảo dưỡng kỹ thuật, đến bảo đảm hậu cần, đời sống… mọi công việc đều phải được tính toán, phối hợp nhịp nhàng.

Chỉ cần một khâu trục trặc, cả guồng công việc có thể bị ảnh hưởng.

Vì vậy, vai trò của người chỉ huy không chỉ thể hiện trong những mệnh lệnh hay quyết định quan trọng, mà còn trong những công việc rất cụ thể, rất đời thường: kiểm tra bữa ăn, hỏi thăm sức khỏe bộ đội, lắng nghe tâm tư của từng người.

Điều kiện tự nhiên trên bán đảo Sơn Trà vốn khắc nghiệt. Mùa mưa kéo dài, gió lớn, sương muối dày đặc, có những thời điểm tầm nhìn chỉ vài mét. Độ ẩm cao khiến thiết bị nhanh xuống cấp, quần áo khó phơi khô, việc sinh hoạt và tăng gia sản xuất gặp nhiều khó khăn.

Có những thời điểm, hoa màu trong vườn tăng gia gần như bị phá hủy hoàn toàn do mưa gió. Những tấm bạt che, biển bảng ngoài trời nếu không kịp thu gọn có thể bị gió cuốn đi chỉ sau một đêm.

Dù đứng chân trên điểm cao, Trạm Ra-đa 29 không tách rời cuộc sống của địa phương. Nhiều năm qua, chính quyền, các tổ chức đoàn thể và nhân dân trên địa bàn thường xuyên thăm hỏi, động viên, hỗ trợ đơn vị. Có những món quà giản dị như con giống tăng gia, máy sấy quần áo, quạt sưởi… nhưng lại mang ý nghĩa rất lớn đối với bộ đội trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt.

Đại úy Nguyễn Vũ Trường, Chính trị viên Trạm Ra-đa 29, cho biết việc chăm lo cho bộ đội không chỉ là bảo đảm hậu cần mà còn là sự sẻ chia. Nhiều hoạt động văn hóa, thể thao, giao lưu được tổ chức thường xuyên để anh em vơi bớt nỗi nhớ nhà, thêm gắn bó với đơn vị.

Ngày nay, nhiệm vụ quản lý vùng trời không còn đơn giản như trước. Sự phát triển nhanh chóng của công nghệ hàng không cùng với những diễn biến ngày càng phức tạp của hoạt động bay trong khu vực đã đặt ra những yêu cầu cao hơn đối với lực lượng phòng không-không quân.

Mỗi tín hiệu trên màn hình, mỗi mục tiêu xuất hiện trong vùng quản lý đều phải được theo dõi, nhận dạng, báo cáo kịp thời. Đó là công việc thầm lặng nhưng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong thế trận phòng không của đất nước.

Đêm xuống trên đỉnh núi, gió vẫn thổi ràn rạt. Sương mù phủ kín lối đi. Bên trong, những người lính ra-đa vẫn lặng lẽ theo dõi từng tín hiệu, từng chấm sáng trên màn hình.

Có những đêm, khi ca trực kết thúc, các anh bước ra ngoài hiên. Gió từ biển vẫn thổi mạnh, sương phủ dày trên những tán cây. Phía xa, ánh đèn thành phố hiện lên mờ ảo dưới lớp sương, giống như một dải sáng mỏng trên nền trời tối.

Khoảnh khắc ấy thường rất ngắn. Chỉ vài phút hít thở không khí đêm, rồi họ lại trở vào phòng, chuẩn bị cho ca trực tiếp theo. Ca trực nối tiếp ca trực, ngày này qua ngày khác.

Trên “mặt trận vô hình”, những đôi mắt vẫn không ngủ, lặng lẽ giữ bình yên cho bầu trời.