Thứ ba, kiểm soát tàu cá ra, vào cảng cá, hoạt động trên biển và truy xuất nguồn gốc có chuyển biến rõ ràng. Đến nay, đã công bố mở 97 cảng cá đủ điều kiện hoạt động, chỉ định 82 cảng đủ điều kiện cho tàu cá vùng khơi cập cảng và 55 cảng đủ điều kiện xác nhận nguồn gốc thủy sản khai thác. Việc số hóa hồ sơ quá trình hoạt động từng chuyến biển trên hệ thống eCDT giúp kiểm soát chặt chẽ tàu ra, vào cảng, sản lượng bốc dỡ và hồ sơ truy xuất chứng nhận nguồn gốc thủy sản khai thác, qua đó nâng cao tính minh bạch, hợp pháp của sản phẩm.

Thứ tư, công tác thực thi pháp luật và xử lý tàu cá vi phạm khai thác IUU đã được chấn chỉnh, cải thiện rõ rệt, số tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài đã giảm 80% so với năm 2025. Thực hiện nhiệm vụ được giao, các địa phương đã tổ chức trực ban hệ thống giám sát tàu cá 24/7, rà soát và đối khớp dữ liệu, cảnh báo sớm tàu mất kết nối hoặc vượt ranh giới để các cơ quan có thẩm quyền biết, củng cố hồ sơ và xử phạt theo quy định. Quan trọng hơn, nhận thức của đa số ngư dân và doanh nghiệp đã có chuyển biến: chống IUU không chỉ để đáp ứng yêu cầu của Ủy ban châu Âu (EC) mà còn để bảo vệ nguồn lợi, bảo vệ người làm ăn chân chính và nâng cao giá trị, uy tín của thủy sản Việt Nam. Nhờ vậy, số lượng tàu cá vi phạm quy định mất kết nối VMS và vượt ranh giới cho phép khai thác trên biển đã giảm rất mạnh.

Phóng viên: Những khó khăn của Việt Nam hiện nay trong việc ngăn chặn các hành vi khai thác IUU và đàm phán với EC về gỡ “thẻ vàng” là gì, thưa Thứ trưởng?

Thứ trưởng Võ Văn Hưng: Bên cạnh kết quả đạt được, chúng ta phải thẳng thắn nhìn nhận một số tồn tại chưa được khắc phục triệt để.

Một là, tiếp tục hoàn thiện thể chế, quy trình và chế tài xử lý; rà soát những quy định còn chồng chéo hoặc chưa phù hợp thực tiễn, bảo đảm hành vi vi phạm được phát hiện, xác minh và xử lý đúng thẩm quyền, đúng thời hạn, không để tồn đọng hoặc bỏ lọt.

Hai là, quản lý chặt đội tàu theo nguyên tắc “một tàu cá, một mã định danh, một hồ sơ điện tử thống nhất”; hoàn thành rà soát, làm sạch và đối khớp dữ liệu VNFishbase với dữ liệu dân cư, đăng kiểm, cấp phép, VMS và xuất, nhập bến; từng tàu không đủ điều kiện phải được xác định rõ vị trí, chủ tàu, tình trạng và biện pháp quản lý.

Ba là, vận hành thực chất hệ thống VMS: Kiểm soát 100% tàu thuộc diện bắt buộc khi xuất, nhập bến; cảnh báo, liên lạc, xác minh và xử lý ngay các trường hợp mất kết nối, vượt ranh giới hoặc can thiệp thiết bị; lập danh sách tàu nguy cơ cao để giám sát trọng điểm, đồng thời duy trì phối hợp giữa địa phương, biên phòng, kiểm ngư và cơ quan công an.

Bốn là, kiểm soát toàn bộ chuỗi truy xuất nguồn gốc trên eCDT, từ tàu ra, vào cảng, nhật ký khai thác, sản lượng bốc dỡ đến xác nhận nguyên liệu, chứng nhận sản phẩm; không xác nhận đối với nguyên liệu không có dữ liệu hợp lệ. Các doanh nghiệp xuất khẩu loài có nguy cơ cao cần được kiểm tra theo phương pháp đánh giá rủi ro; mọi sai lệch về nguyên liệu, định mức, sản lượng và hồ sơ phải được làm rõ, xử lý dứt điểm.

Năm là, nâng cao trách nhiệm thực thi, nhất là người đứng đầu; tăng cường kiểm tra đột xuất, hậu kiểm, công khai tiến độ và kết quả; đồng thời chuẩn bị bộ hồ sơ, dữ liệu và bằng chứng thống nhất để đối thoại kỹ thuật với EC. Quan điểm của Việt Nam là chủ động, minh bạch, cầu thị nhưng kiên quyết; nội dung nào đã khắc phục phải chứng minh được, vấn đề nào còn tồn tại phải có lộ trình, trách nhiệm và thời hạn cụ thể.