Và cũng theo ông Hồ Sỹ Hùng, cần xác định ngay một thực tế, ngay cả những mô hình từng tạo nên giai đoạn tăng trưởng thần tốc cũng sẽ phải thay đổi khi điều kiện phát triển đổi khác. Trường hợp Trung Quốc trong những năm gần đây cho thấy rõ hơn yêu cầu đó: khi những động lực từng đưa nền kinh tế tăng trưởng nhanh dần tới giới hạn, việc tìm kiếm một động lực mới trở thành yêu cầu không thể trì hoãn.Trung Quốc là một trường hợp đáng chú ý về khả năng điều chỉnh mô hình tăng trưởng khi những động lực từng tạo nên tốc độ phát triển cao bắt đầu bộc lộ giới hạn.

Trong nhiều thập niên qua, tăng trưởng của Trung Quốc dựa trên sự kết hợp giữa đầu tư quy mô lớn, lực lượng lao động dồi dào, công nghiệp chế tạo và xuất khẩu. Việc tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu giúp nước này trở thành một trong những trung tâm sản xuất lớn của thế giới. Tuy nhiên, khi chi phí lao động tăng, dân số già hóa, hiệu quả đầu tư giảm và môi trường kinh tế quốc tế thay đổi, dư địa của mô hình dựa nhiều vào vốn, lao động và xuất khẩu cũng dần thu hẹp.

Trước thay đổi đó, Trung Quốc từng bước điều chỉnh mô hình phát triển, hướng tới cân bằng tốt hơn giữa thị trường trong nước và quốc tế, đồng thời nâng cao năng lực tự chủ về công nghệ. Một trong những định hướng đáng chú ý là chiến lược “tuần hoàn kép”, trong đó tuần hoàn trong nước giữ vai trò chủ đạo, còn tuần hoàn trong nước và quốc tế thúc đẩy lẫn nhau. 

Cách tiếp cận này không đồng nghĩa với thu hẹp hội nhập. Thị trường nội địa với quy mô lớn được coi là nền tảng để thúc đẩy sản xuất, tiêu dùng, đổi mới công nghệ và củng cố chuỗi cung ứng; trong khi thị trường quốc tế tiếp tục được khai thác thông qua thương mại, đầu tư, công nghệ và sự tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Đằng sau sự điều chỉnh ấy của Trung Quốc là một thay đổi sâu hơn về động lực tăng trưởng, với khoa học-công nghệ và năng suất được đặt ở vị trí trung tâm, giữ vai trò chủ đạo - “lực lượng sản xuất chất lượng mới”, mô hình kinh doanh mới tạo năng suất cao hơn. 

Điểm đáng chú ý trong sự chuyển hướng này không nằm ở một thuật ngữ mới, mà ở câu hỏi quen thuộc với mọi nền kinh tế đang phát triển: khi vốn và lao động không thể tiếp tục tăng nhanh như trước, tăng trưởng sẽ đến từ đâu?

Kinh nghiệm của những nền kinh tế Đông Á cho thấy câu trả lời nằm ngay ở năng suất, công nghệ và khả năng tạo ra giá trị mới. Ở đây có một bài học đáng chú ý: một mô hình từng thành công không có nghĩa sẽ tiếp tục phù hợp khi điều kiện phát triển thay đổi. Năng lực nhận ra giới hạn của những động lực cũ và tạo ra động lực mới có ý nghĩa không kém khả năng duy trì tốc độ tăng trưởng.

Với Việt Nam, câu chuyện này càng đáng suy nghĩ khi nền kinh tế đã hội nhập sâu và có độ mở lớn. Theo giới nghiên cứu, mô hình tăng trưởng mới của Việt Nam cần phát triển đồng thời thị trường trong nước và thị trường xuất khẩu theo hướng bổ trợ lẫn nhau. Thị trường trong nước là nền tảng ổn định, lâu dài, trong khi xuất khẩu tiếp tục giúp mở rộng quy mô, nâng cao hiệu quả và tạo sức ép để doanh nghiệp đổi mới công nghệ. 

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang được sắp xếp lại, đây cũng là cơ hội để Việt Nam thu hút thêm đầu tư, công nghệ và những khâu sản xuất có giá trị cao. Nhưng dòng vốn và sự dịch chuyển chuỗi cung ứng chỉ tạo ra giá trị lâu dài khi doanh nghiệp trong nước có đủ khả năng tham gia, tiếp nhận công nghệ và từng bước nâng vị trí trong chuỗi. Bởi vậy, bài học từ Trung Quốc cũng như các nền kinh tế Đông Á không nằm ở việc chạy theo một mô hình có sẵn. Điều đáng quan tâm hơn là khả năng chủ động thay đổi trước khi những lợi thế cũ cạn dần.

Với Việt Nam, yêu cầu ấy đang trở nên cấp thiết khi mục tiêu tăng trưởng hai con số đòi hỏi những động lực đủ mạnh để tạo bước bứt phá, nhưng đồng thời phải đủ bền vững để duy trì trong nhiều năm.