KHÔNG GIAN XANH ĐỘC ĐÁO CỦA ĐÔ THỊ HƠN 300 NĂM LỊCH SỬ
Nằm trên phần đất của rừng mưa nhiệt đới Đông Nam Bộ xưa, Thảo Cầm Viên được thiết lập từ năm 1864, với gần 17 ha diện tích, đây là một phần diện tích quý giá hiếm hoi còn sót lại trong lõi đô thị trung tâm.
Bước qua cánh cổng hướng ra đường Lê Duẩn, du khách như bước vào một thế giới hoàn toàn khác: dịu mát, yên bình, chan hòa bóng cây cổ thụ. Những gốc giáng hương, gõ đỏ, cẩm lai hay cây mét 250 năm tuổi bên cạnh Bảo tàng Lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh trở thành chứng tích hiếm hoi của một quần thể rừng xưa từng bao phủ vùng đất Sài Gòn–Gia Định.
Thảo Cầm Viên Sài Gòn hiện có
Hệ thực vật
Hệ động vật
Không chỉ là điểm tránh nóng quen thuộc, Thảo Cầm Viên còn là nơi gắn bó với rất nhiều thế hệ người dân Thành phố Hồ Chí Minh – nơi trẻ em lần đầu nhìn thấy hổ, voi, hươu cao cổ; nơi nhiều gia đình gìn giữ ký ức tuổi thơ qua những chuyến đi cuối tuần.
Gia đình tôi là “fan cứng” của Thảo Cầm Viên Sài Gòn. Hàng tuần, chúng tôi đều đưa con đến đây để thư giãn, tìm chút không khí mát lành dưới những khoảng xanh từ các cây cổ thụ và cho con tìm hiểu thêm các loài thú được nuôi dưỡng tại Thảo Cầm Viên Sài Gòn.
MỘT “KHO BÁU” CỦA KÝ ỨC ĐÔ THỊ
Trong tiến trình đô thị hóa nhanh, Thành phố Hồ Chí Minh thiếu hụt nghiêm trọng không gian xanh. Vì vậy, Thảo Cầm Viên không chỉ đơn thuần là một công viên; đó là “kho báu” quy tụ các lớp giá trị lịch sử, kiến trúc, sinh thái và văn hóa.
Trước kia
Hiện tại
Theo nhiều tài liệu, Thảo Cầm Viên trước đây chỉ là vùng đất hoang và bạc màu rộng khoảng 12 ha, nơi đây cũng là nông trại nuôi ngựa của người Pháp. Đến ngày 23/03/1864, Đô Đốc De La Grandiere giao cho ông Louis Aldolph Germain - một bác sĩ thú y thuộc quân đội Pháp giải thể nông trại này và thiết lập khu vườn ươm cây giống và xây dựng một số chuồng trại nuôi động vật là tặng phẩm của những người dân từ các nơi gửi đến. Công trình này được xây dựng sớm hơn các công trình lịch sử ở Thành phố Hồ Chí Minh như Bưu điện Thành phố (1886-1891), Nhà thờ Đức Bà (1877- 1880), chợ Bến Thành (1912- 1914).
Có thể nói bác sĩ Germain là người đầu tiên có công khai sinh ra Thảo Cầm Viên ngày nay. Một năm sau, ngày 23/03/1865, Vườn thực vật được hoàn thành và được Toàn quyền Đông Dương giao cho ông J.B. Louis Pierre, nhà thực vật học người Pháp, giám đốc Vườn thực vật Calcutta Ấn Độ đến quản lý.
Tượng ông J.B. Louis Pierre nằm trên trục đường chính, đối diện cổng vào trên đường Nguyễn Bỉnh Khiêm. (Ảnh: Vũ Phượng)
Tượng ông J.B. Louis Pierre nằm trên trục đường chính, đối diện cổng vào trên đường Nguyễn Bỉnh Khiêm. (Ảnh: Vũ Phượng)
Trong ngày đất nước thống nhất, Thảo Cầm Viên vẫn gần như còn nguyên vẹn và tiếp tục được chính quyền Thành phố Hồ Chí Minh giữ gìn, cải tạo qua các thời kỳ. Hiện trong Thảo Cầm Viên Sài Gòn vẫn còn nhiều cây cổ thụ quý hiếm. Cây giáng hương hơn 200 năm tuổi cạnh chuồng hà mã là một phần của khu rừng Đông Nam Bộ ngày nào. Đây là nguồn gen thực vật vô cùng giá trị, cần được bảo tồn lâu dài.
Bảo tàng Lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh và Đền thờ Quốc Tổ Hùng Vương. (Ảnh: Flickr)
Bảo tàng Lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh và Đền thờ Quốc Tổ Hùng Vương. (Ảnh: Flickr)
Không gian Thảo Cầm Viên Sài Gòn ngày nay còn gắn với cụm di tích gồm Bảo tàng Lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh và Đền thờ Quốc Tổ Hùng Vương, tạo nên một tổ hợp di sản hiếm có ngay giữa trung tâm đại đô thị.
TRUNG TÂM BẢO TỒN ĐA DẠNG SINH HỌC LỚN NHẤT PHÍA NAM
Thảo Cầm Viên Sài Gòn hiện là một trong những trung tâm bảo tồn và nghiên cứu động–thực vật lớn nhất cả nước, đóng vai trò quan trọng trong bảo tồn nguồn gen và giáo dục sinh thái cộng đồng.
Những cây cổ thụ như "báu vật" của Thảo Cầm Viên.
Những cây cổ thụ như "báu vật" của Thảo Cầm Viên.
Bộ sưu tập của Thảo Cầm Viên hiện gồm 2160 cây xanh, khoảng 382 loài, trong đó có 29 loài trong Sách đỏ Việt Nam và của IUCN (Liên Hiệp Bảo tồn quốc tế). Bên cạnh đó còn có các nhóm cây thực vật dưới tán phong phú như nhóm dược liệu quý của Việt Nam, nhóm hoa kiểng bonsai, nhóm cây hàng rào…
Ảnh: Hoàng Nguyên Phong
Ảnh: Hoàng Nguyên Phong
Về động vật, Thảo Cầm Viên Sài Gòn có tổng số là 2144 cá thể động vật thuộc 128 loài. Đa số có tên trong Sách đỏ Việt Nam. Các loài động vật nhập ngoại cũng sinh trưởng phát triển tốt, thậm chí sinh sản tốt trong điều kiện của Thảo Cầm Viên.
Hoạt động cứu hộ động vật hoang dã là điểm nhấn nổi bật trong những năm gần đây. Được sư phân công của các cơ quan chức năng, mỗi năm, nhiều cá thể trên mọi miền đất nước được cứu hộ, nuôi dưỡng tại Thảo Cầm Viên Sài Gòn và tái thả, từ Báo lửa ở Huế, Voọc chân nâu ở Đà Nẵng đến Sếu đầu đỏ từ Đồng Tháp.
Thảo Cầm Viên Sài Gòn cũng tham gia tư vấn chăm sóc và đào tạo kỹ thuật nuôi dưỡng chăm sóc động vật hoang dã cho các đơn vị có nhu cầu như kiểm lâm, cảnh sát môi trường …mang lại kết quả rất tốt. Sau khi cứu hộ chăm sóc, Thảo Cầm Viên Sài Gòn cũng thực hiện tái thả về tự nhiên một số loài như rái cá vuốt bé, tê tê, khỉ đuôi dài…Kế hoạch sắp tới, Thảo Cầm Viên Sài Gòn sẽ tái thả các loài sinh sản tốt trong vườn thú như trĩ sao, cầy vằn, hươu vàng.
Hệ động vật
Tại Thảo Cầm Viên Sài Gòn
- Loài thuộc Sách đỏ Việt Nam: Trĩ sao, Báo lửa, Hổ Đông Dương, Voi Châu Á...
- Sinh sản thành công lần đầu tại VN: Trĩ sao, Báo lửa, Voọc chân nâu, Voọc chân xám.
- Loài nhập ngoại sinh trưởng tốt: Hươu cao cổ, hà mã, ngựa vằn, sư tử, hổ Bengal...
- Sinh sản ổn định: Sư tử, hổ Bengal, hà mã...
Đàn Trĩ sao (Asian Openbill)
Thảo Cầm Viên Sài Gòn sở hữu đàn Trĩ sao lớn nhất cả nước với 41 cá thể (loài đặc hữu của Việt Nam).
Xí nghiệp động vật Thảo Cầm Viên Sài Gòn
Thảo Cầm Viên tiếp tục thực hiện công tác tiếp nhận và chăm sóc các cá thể theo sự phân công của các cơ quan chức năng. Bên cạnh đó, Thảo Cầm Viên Sài Gòn cũng tham gia công tác tư vấn, hỗ trợ chuyên môn cũng như chia sẻ kiến thức chăm sóc, nuôi dưỡng động vật cho các đơn vị chức năng, các trung tâm bảo tồn, các đơn vị chăm sóc động vật hoang dã.
NỖ LỰC ĐỂ THU HÚT DU KHÁCH
Thảo Cầm Viên Sài Gòn hoạt động sôi nổi trở lại sau thời gian ảnh hưởng của đại dịch Covid-19. “Khu rừng xanh” không vắng lặng như trước đây mà mỗi ngày đều có hàng nghìn khách tham quan đến vui chơi, đặc biệt là vào dịp cuối tuần và vác ngày lễ, Tết. Để Thảo Cầm Viên Sài Gòn “sống lại”, lãnh đạo đơn vị đã đưa nhiều hoạt động mới mẻ, hấp dẫn nhằm thu hút du khách, đặc biệt là các em nhỏ
Để làm mới trải nghiệm, đơn vị quản lý đã đưa vào hàng loạt hoạt động mới như: Lễ hội ẩm thực, chương trình sinh nhật thú, tour khám phá đêm, giao lưu người hâm mộ vườn thú.
Hoạt động của Thảo Cầm Viên Sài Gòn ngày càng phong phú, đa dạng.
Hoạt động của Thảo Cầm Viên Sài Gòn ngày càng phong phú, đa dạng.
Những sự kiện này tạo nên không gian tương tác hấp dẫn, nhất là với trẻ em, đối tượng rất cần trải nghiệm thiên nhiên trong bối cảnh đô thị hóa nhanh.
Các chương trình giáo dục nổi bật:
● Tiết học ngoài nhà trường
● Trải nghiệm khoa học nông nghiệp
● Giáo dục bảo tồn đa dạng sinh học
● Hợp tác với kiểm lâm, cảnh sát môi trường, trường học
Không chỉ dừng lại ở việc phục vụ tham quan, Thảo Cầm Viên Sài Gòn đã trở thành thành viên Hiệp Hội Vườn Thú Thế giới (WAZA), Hiệp hội vườn thú Đông Nam Á (SEAZA) và là thành viên sáng lập Hiệp Hội Vườn Thú Việt Nam (VZA).
DI SẢN HỖN HỢP ĐỘC ĐÁO CỦA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
Nhiều chuyên gia khẳng định Thảo Cầm Viên là một dạng di sản hỗn hợp, kết hợp giữa di sản tự nhiên, di sản kiến trúc và di sản ký ức đô thị.
Ảnh: Hoàng Nguyên Phong
Ảnh: Hoàng Nguyên Phong
Thảo Cầm Viên Sài Gòn ngày nay nằm trong một không gian di sản bao gồm một quần thể di tích đa dạng. Từ cổng chính đi vào, du khách sẽ nhận ra ngay hai công trình kiến trúc hoành tráng nằm đối diện nhau, ở giữa là lối đi dẫn vào khu trung tâm của Thảo Cầm Viên. Bên trái là Bảo tàng lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh được xây dựng vào năm 1929, bên phải là đền thờ Quốc Tổ Hùng Vương. Đây là điều kiện thuận lợi để Thảo Cầm Viên trở thành điểm du lịch với nhiều giá trị di sản được kết nối một cách độc đáo.
Trong bối cảnh Thành phố Hồ Chí Minh đẩy mạnh chuyển đổi xanh, thích ứng biến đổi khí hậu và phát triển đô thị bền vững, vai trò của Thảo Cầm Viên Sài Gòn càng trở nên quan trọng. Đây không chỉ là điểm nghỉ dưỡng của cộng đồng mà còn là “phòng thí nghiệm sống” cho giáo dục và nghiên cứu; là không gian di sản trong lòng lõi đô thị; và là công cụ cân bằng sinh thái tự nhiên cho Thành phố.
Thảo Cầm Viên luôn đổi mới hoạt động để thu hút du khách.
Thảo Cầm Viên luôn đổi mới hoạt động để thu hút du khách.
Hơn 160 năm qua, bất chấp chiến tranh, biến động và tốc độ đô thị hóa nhanh chóng, Thảo Cầm Viên Sài Gòn vẫn bền bỉ tồn tại như một minh chứng rằng Thành phố Hồ Chí Minh luôn dành sự trân trọng cho môi trường, cho ký ức và cho các giá trị bền vững.
Ngày nay, khi Thành phố Hồ Chí Minh hướng đến mô hình đô thị sáng tạo–xanh–nhân văn, Thảo Cầm Viên tiếp tục đóng vai trò như một “ngọn cờ xanh” của Thành phố. Việc giữ gìn, đầu tư và phát huy giá trị của di sản độc đáo này không chỉ là trách nhiệm của chính quyền mà còn là tình yêu, sự đồng hành của mỗi người dân thành phố.
Ảnh: Hoàng Nguyên Phong
Ảnh: Hoàng Nguyên Phong
Thảo Cầm Viên Sài Gòn với hơn 160 tuổi đời sẽ tiếp tục là nơi gìn giữ ký ức, nuôi dưỡng tri thức sinh thái, lan tỏa tinh thần xanh, góp phần xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh trở thành đô thị đáng sống, hiện đại và bền vững trong tương lai.
Chỉ đạo sản xuất: Lê Nam Tư
Tổ chức sản xuất: Tùng Quang
Nội dung: Mạnh Hảo, Tất Đạt
Ảnh: Tùng Anh, Mạnh Hảo, Hoàng Nguyên Phong
Trình bày: Tùng Anh
Built with Shorthand