Tôi làm việc ở một ngôi trường liên cấp hiện đại, ở đó tiết học bắt đầu và kết thúc bằng tiếng chuông reo.
Cả năm học, chiếc trống trường nằm lặng lẽ trong phòng kho. Mỗi năm vào dịp khai giảng, chiếc trống ấy lại được làm mới, dùi trống được quấn bằng chiếc ruy băng đỏ và gióng giả từng hồi từ đôi tay cô Hiệu trưởng như thúc giục các bạn tới trường.
Những hồi trống chỉ cất lên duy nhất một lần một năm học, nhưng cũng đủ để các bố mẹ tới tham dự lễ khai giảng nước mắt rưng rưng, các cô giáo trẻ xoa cánh tay thì thầm với nhau: “Nghe tiếng trống em gai hết cả người!”… Đó cũng là cách chúng tôi níu giữ và truyền cảm xúc tới những thế hệ sau.
Ở thành phố lớn tôi đang sinh sống, còn bao nhiêu ngôi trường giữ nhịp học bằng tiếng trống? Và còn bao nhiêu thế hệ sẽ còn gai người khi nghe tiếng trống ký ức?, trước khi nó thực sự trở thành một phần của “lịch sử”.
Những thanh âm từ tuổi thơ không cần ai dạy mà vẫn nhớ, chúng tự nhiên ở lại, nuôi dưỡng tâm hồn và cảm xúc mỗi người. Thanh âm là tất cả những gì chúng ta nghe thấy: tiếng trống, tiếng chuông, tiếng ve, tiếng mưa, tiếng dép trên hành lang, tiếng gọi nhau ngoài sân trường… Âm nhạc là khi những thanh âm ấy thành giai điệu, nhịp điệu, tiết tấu để biểu đạt cảm xúc con người.
Trong một buổi ghi hình chương trình truyền hình về chủ đề “Bài hát thiếu nhi” mà tôi là một trong những khách mời, khi chia sẻ về ký ức mùa hè, thay vì nói, tôi mời khán giả lắng nghe một đoạn nhạc: “Ve ve vé ve ve ve… Ve ve vé ve ve… Ve ve vé ve ve… Ve ve vé ve ve (điệp khúc bài hát “Dàn đồng ca mùa hạ” – nhạc sĩ Minh Châu, phổ thơ Nguyễn Minh Nguyên) – Chỉ cần nghe giai điệu và tiếng ve thúc giục ấy là chúng ta náo nức, gấp sách vở lại và... nghỉ hè thôi!!!”.
Cả hội trường đồng loạt vỗ tay. Tôi biết tiếng vỗ tay ấy không dành cho tôi. Nó dành cho những náo nức của một thời thơ bé, khi chỉ cần nghe khúc nhạc ve là biết mùa hè đã về.
Có những âm thanh không cần giải thích. Chúng tự mang theo một câu chuyện.
Có những âm thanh không cần giải thích. Chúng tự mang theo một câu chuyện.
Một phần tuổi thơ của thế hệ 7x, 8x cũng được nuôi dưỡng bằng âm nhạc thiếu nhi. Đó là cái thời cả nước chỉ có một chương trình truyền hình, cả khu tập thể, xóm nhỏ hay làng quê chỉ có một chiếc tivi đen trắng. Vì thế, bất cứ điều gì được phát trên truyền hình cũng có một sức lan tỏa đặc biệt — theo cách gọi ngày nay, có lẽ đó chính là một dạng “viral” rất nguyên sơ.
Cả một chương trình được mong chờ mỗi ngày kéo dài từ 7 giờ tối ấy, luôn bắt đầu bằng “Những bông hoa nhỏ” – một chương trình dành cho trẻ con, trước tất cả những chương trình thời sự, chính luận, phim truyện, thể thao... Chương trình ấy có hoạt hình, rối, kể chuyện, và những bài hát thiếu nhi.
Những bài hát ấy đi vào tuổi thơ của chúng tôi một cách tự nhiên đến mức nhiều năm sau, chỉ cần nghe lại vài nốt nhạc, lời hát đã tự động trở về.
“Bé bé bằng bông, hai má hồng hồng, bé đi sơ tán bế em đi cùng…” — một giai điệu giản dị, lời ca như một câu chuyện được kể thủ thỉ bên tai trẻ nhỏ.
Mà lạ thay, những bài hát thời ấy dù ngắn, dù dài đều có câu chuyện, có tưởng tượng, có ước mơ, và có một “thứ” Tiếng Việt tròn vành, rõ chữ - Điều mà những bài hát AI bây giờ vẫn chưa làm được.
Nhạc sĩ Phạm Đức Lộc – tác giả của bài hát “Bé bé bằng bông” cũng chính là Giám đốc Nhà xuất bản Âm nhạc và băng đĩa (DIHAVINA). Ông đóng vai trò lớn trong giai đoạn hoàng kim của DIHAVINA – thương hiệu sản xuất, phát hành đĩa than, băng cassette và CD nhạc hàng đầu tại Việt Nam trong những thập niên 80 và 90.
Những năm 90, phòng thu của hãng tại 61 Lý Thái Tổ, Hà Nội được coi là phòng thu hiện đại bậc nhất. Chúng tôi – những ca sĩ nhí của Nhà Thiếu nhi Ba Đình thời ấy được vinh dự góp giọng trong một sê ri băng cát xét Tuyển tập các tác giả viết ca khúc thiếu nhi Việt Nam. Hồi đó, chúng tôi chỉ biết tập hát, thu thanh – và phải thu vào chiều tối trở đi – khoảng thời gian giọng hát được cho là đẹp nhất. Hướng dẫn chúng tôi là các thầy cô ở Nhà thiếu nhi Ba Đình, các nhạc sĩ phối khí nổi tiếng thời bấy giờ như nhạc sĩ Hoàng Lương, nhạc sĩ trẻ Ngọc Châu, có những bài hợp xướng được chỉ đạo bởi nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân... và người thu thanh luôn là chuyên gia âm thanh hàng đầu thời bấy giờ - nhạc sĩ Lương Dũng, sau này cũng trở thành Giám đốc DIHAVINA.
Lớn lên rồi - nhìn lại - tôi mới ngỡ ngàng khi thấy công sức đồ sộ của DIHAVINA và các biên tập viên âm nhạc thời bấy giờ, khi cho ra đời tuyển tập băng cassette và sách cho hàng trăm nhạc sĩ gạo cội của Việt Nam trong đó có rất nhiều nhạc sĩ của thiếu nhi như Phong Nhã, Phạm Tuyên, Hoàng Vân, Phạm Trọng Cầu, Hàn Ngọc Bích, Bùi Đình Thảo, Hoàng Long – Hoàng Lân...
Từ một “bông hoa nhỏ” năm nào, tôi học báo chí, trở thành cộng tác viên của chính chương trình “Bông hoa nhỏ” ngày xưa, rồi phóng viên Báo Thiếu niên Tiền phong và có cơ hội gặp các nhạc sĩ – thần tượng thuở bé của mình.
Mỗi người một lối kể chuyện, một thói quen, một tính cách, một cuộc đời... nhưng điểm chung: họ đều là những nhân cách lớn. Các ông đi qua chiến tranh, qua thời cuộc, được học tập và đào tạo bài bản, âm nhạc và ngôn ngữ thể hiện đều chuẩn mực, sáng trong. Và hơn hết, các nhạc sĩ đều mang trong mình trách nhiệm xã hội cao cả, tình yêu nước và tình yêu con trẻ thiết tha.
Có thể đó cũng là di sản của thời cuộc, khi cả một thế hệ đặt quyền lợi tập thể, quốc gia lên trên bản thân mình. Và khi người ta tin rằng những gì trao cho trẻ em phải là những điều đẹp đẽ, trong sáng và tử tế nhất. Như chương trình “Những bông hoa nhỏ” luôn phát sóng trước khung giờ Thời sự, và sê ri các bài hát thiếu nhi đặt trang trọng bên cạnh những băng cát xét bài hát nhạc cách mạng và nhạc nhẹ nổi tiếng thời bấy giờ.
Những nhạc sĩ viết cho trẻ em ngày ấy không coi âm nhạc thiếu nhi là một “dòng nhạc nhỏ”, càng không phải là thứ âm nhạc dễ làm vì đối tượng nghe là trẻ con. Ngược lại, các ông viết cho các cháu bằng tất cả vốn sống, học vấn, trải nghiệm và trách nhiệm của một người lớn.
“Bé bé bằng bông, hai má hồng hồng, bé đi sơ tán bế em đi cùng…”
Một giai điệu giản dị, lời ca như một câu chuyện được kể thủ thỉ bên tai trẻ nhỏ.
Mà lạ thay, những bài hát thời ấy dù ngắn, dù dài đều có câu chuyện, có tưởng tượng, có ước mơ, và có một “thứ” Tiếng Việt tròn vành, rõ chữ - Điều mà những bài hát AI bây giờ vẫn chưa làm được.
Mặt trời soi rực rỡ, gió đùa tóc em bay
Rá cơm trên tay, em đi đưa cơm cho mẹ em đi cày
Mẹ ơi, mẹ nghỉ tay, trời trưa vừa tròn bóng
Mẹ ăn cơm cho nóng, mà để trâu cho con chăn (Ớ) chăn trâu
...
Mai đây chiến thắng bố về, sẽ nghe mẹ kể chuyện con
Rằng con bé lon ton, khi con đưa cơm cho mẹ vui đi cày.
Ca khúc đẹp như một bức tranh, được viết bằng nhịp ¾ chậm rãi, tình cảm, da thiết, vừa dịu dàng vừa nhớ nhung mà cũng đầy tinh thần lạc quan tươi sáng.
Năm 1999-2000, Báo Thiếu niên Tiền phong, Hội Nhạc sĩ Việt Nam, Ban Khoa học Giáo dục VTV và Ban Âm nhạc Đài Tiếng nói Việt Nam tổ chức thực hiện cuộc bình chọn “50 bài hát thiếu nhi hay nhất thế kỷ 20”. Chỉ cần nhìn tên các bài hát, tôi đoan chắc nhiều anh chị và các bạn vẫn nghe văng vẳng những giai điệu và lời hát ấy bên tai. 50 - rõ ràng là con số quá khiêm tốn so với kho tàng đồ sộ các bài hát thiếu nhi Việt Nam.
Nếu lần theo ký ức của riêng tôi, những nhạc sĩ và những bài hát ấy không hiện lên theo một thứ tự nào cả. Chúng trở về theo những cuộc gặp, những giai điệu và những lát cắt tuổi thơ đã ở lại trong tôi.
“Đưa cơm cho mẹ đi cày” – Một trong những bài hát yêu dấu nhất mà tôi vẫn còn được nghe chính giọng hát của mình trên mạng Internet. Bài hát có hai lời, kể trọn vẹn một câu chuyện đời sống và hình ảnh nông thôn Việt Nam thời chiến – nơi mà trên cánh đồng chỉ còn bóng hình người phụ nữ và những đứa trẻ.
Mặt trời soi rực rỡ, gió đùa tóc em bay
Rá cơm trên tay, em đi đưa cơm cho mẹ em đi cày
Mẹ ơi, mẹ nghỉ tay, trời trưa vừa tròn bóng
Mẹ ăn cơm cho nóng, mà để trâu cho con chăn (Ớ) chăn trâu
...
Mai đây chiến thắng bố về, sẽ nghe mẹ kể chuyện con
Rằng con bé lon ton, khi con đưa cơm cho mẹ vui đi cày.
Ca khúc đẹp như một bức tranh, được viết bằng nhịp ¾ chậm rãi, tình cảm, da thiết, vừa dịu dàng vừa nhớ nhung mà cũng đầy tinh thần lạc quan tươi sáng. Nhạc sĩ Hàn Ngọc Bích cũng là một thầy giáo. Ngoài đời, thầy có phong thái khoan thai, mỗi lời nói đều từ tốn và chuẩn mực như từng nốt nhạc và lời ca thầy viết.
Cùng mang âm hưởng đồng quê, còn có bài hát “Em đi giữa biển vàng” của nhạc sĩ Bùi Đình Thảo, lời thơ của nhà thơ Nguyễn Khoa Đăng. Bạn cảm nhận gì khi nghe câu hát “Hương lúa chín thoang thoảng bay, làm lung lay hàng cột điện, làm xáo động cả rặng cây”?. Không lớn lên từ đồng ruộng, mà tôi cũng cảm thấy mùi hương và tình yêu lúa đong đầy trong trái tim.
Tôi cũng đã có vinh dự gặp nhạc sĩ Bùi Đình Thảo ở phòng thu 61 Lý Thái Tổ - một con người vô cùng giản dị, gương mặt vuông chữ điền với nụ cười hiền từ, nhân hậu khiến tôi cứ ngỡ ông là một người nông dân thực thụ.
Nhạc sĩ Hoàng Vân
Tôi được trò chuyện với ông ngay chính tại ngôi nhà nhỏ trên phố Hàng Thùng. Ở đó, ông kể cho tôi nghe về những năm giặc đói hoành hành, những người nông dân tha hương lên Hà Nội, về những ngày thơ bé trốn bố mẹ đi bơi sông Hồng...
Nhạc sĩ Phong Nhã
Ông có vóc người nhỏ nhắn, dẻo dai, ở tuổi 80 mà ông vẫn thoăn thoắt như anh “Kim Đồng” (cũng là tên một ca khúc ông viết).
Nhạc sĩ Phạm Tuyên
Thật khó để kể hết tên các bài hát thiếu nhi trong gia tài của ông. Và một bài hát không thể thiếu trong những ngày Trung thu đang đến là bài “Chiếc đèn ông sao”.
Nhạc sĩ Bùi Đình Thảo
Ông nổi tiếng với bài hát “Em đi giữa biển vàng”, lời thơ của nhà thơ Nguyễn Khoa Đăng. Không lớn lên từ đồng ruộng, mà tôi cũng cảm thấy mùi hương và tình yêu lúa đong đầy trong trái tim khi nghe bài hát.
Nhạc sĩ Hoàng Vân, tôi được trò chuyện với ông ngay chính tại ngôi nhà nhỏ trên phố Hàng Thùng. Ở đó, ông kể cho tôi nghe về những năm giặc đói hoành hành, những người nông dân tha hương lên Hà Nội, về những ngày thơ bé trốn bố mẹ đi bơi sông Hồng... “Em bé Hà Nội” – ca khúc trong cuốn phim cùng tên đã trở thành bài hát kinh điển của thiếu nhi Thủ đô. Bài hát được thu âm bởi Đội Sơn Ca Đài Tiếng nói Việt Nam ca ngợi vẻ đẹp, tình yêu, sức sống kiên cường của con người, phố phường Hà Nội. Đó chỉ là một ca khúc trong gia tài âm nhạc đồ sộ gồm hơn 700 tác phẩm âm nhạc cùng các tài liệu liên quan sáng tác của nhạc sĩ Hoàng Vân, đã được UNESCO ghi danh vào Danh mục Ký ức Thế giới.
Nhạc sĩ Phong Nhã người anh cả của Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh – cũng là Tổng Biên tập đầu tiên của tờ báo nơi tôi từng công tác. Vì vậy tôi có vinh dự được diện kiến ông nhiều lần. Nhạc sĩ Phong Nhã có vóc người nhỏ nhắn, dẻo dai, ở tuổi 80 mà ông vẫn thoăn thoắt như anh “Kim Đồng” (cũng là tên một ca khúc ông viết). Ông nói cũng như bước đi, dứt khoát, nhanh nhẹn, tinh anh.
Có thể nói ông chính là nhạc sĩ của tuổi thơ, của Đội Thiếu niên, những bài hát của ông nhiều thế hệ đã thuộc nằm lòng như “Nhanh bước nhanh nhi đồng”, “Cùng nhau ta đi lên” (“Đội ca”), “Đội ta lớn lên cùng đất nước”, “Hành khúc Đội TNTP Hồ Chí Minh”... Trong gia tài của ông, ca khúc mà tôi yêu thích nhất chính là “Ai yêu Bác Hồ Chí Minh hơn thiếu niên nhi đồng”.
“Bác chúng em dáng cao cao, người thanh thanh
Bác chúng em mắt như sao, râu hơi dài
Bác chúng em nước da nâu vì sương gió
Bác chúng em thề kiên quyết trả thù nhà”
Trong kho tàng các bài hát thiếu nhi, có một tuyến riêng tới hàng trăm bài hát viết về Bác Hồ. Bài hát của nhạc sĩ Phong Nhã, cùng với “Em mơ gặp Bác Hồ” của Nhạc sĩ Xuân Giao đã vẽ nên chân dung, thần thái, con người của Bác bằng âm nhạc và ca từ một cách tuyệt đối tài tình. Tôi phải dùng từ “tuyệt đối” vì hình ảnh “mắt như sao”, đặc biệt là “râu hơi dài” được đưa vào âm nhạc vừa chân thực vừa đầy tinh tế.
Viết đến những dòng này, ký ức của chương trình Kỷ niệm 105 năm ngày sinh nhật Bác – 19/5/1995 lại ùa về. Một chương trình mang tầm vóc quốc gia, sau phần mít tinh là phần nghệ thuật, được trình diễn trước lãnh đạo Đảng, Nhà nước và khách mời quốc tế. Một chương trình lớn như vậy theo lẽ thông thường sẽ đặt trọng trách trên vai các ca khúc nhạc cách mạng với phần thể hiện của các nghệ sĩ nhân dân, nghệ sĩ ưu tú. Nhưng chương trình năm ấy lại có cách dàn dựng hoàn toàn khác biệt vượt ra ngoài khuôn khổ thông thường. Một chương trình bao gồm các bài hát thiếu nhi và được thể hiện bởi thiếu nhi. Chúng tôi – những em nhỏ của Nhà Thiếu nhi Ba Đình và Trường Múa Việt Nam trong ký ức của mình chỉ biết đó là một chương trình lớn, ý nghĩa, vì thế ai cũng chăm chỉ luyện tập. Những buổi duyệt cuối cùng còn có Nhạc sĩ Trần Hoàn - Bộ trưởng Bộ Văn hoá Thông tin đến trực tiếp chỉ đạo và nhận xét.
Chúng tôi hát, múa về tuổi thơ, về những đêm Trung thu đầy hạnh phúc, về hoà bình và niềm vui được đến trường. Chương trình vô cùng độc đáo, mới mẻ và hấp dẫn bởi tài năng của những người dàn dựng, sự đáng yêu và chuyên nghiệp của các diễn viên nhí, và đặc biệt bởi chất liệu tuyệt vời từ những ca khúc thiếu nhi Việt Nam. Tình yêu Bác được lồng với tình yêu tổ quốc được thể hiện một cách tự nhiên sống động như vậy, hoà tan trong niềm hạnh phúc của thế hệ măng non đất nước. Khi giọng đơn ca nữ cất lên “Bác kính yêu ơi, Bác sống đời đời...” (“Bác sống đời đời” – nhạc sĩ Phong Nhã) là lúc màn hình sân khấu chiếu hình ảnh Bác trước lúc đi xa, niềm tiếc thương và nước mắt của cả dân tộc – thì tôi – MC nhí của chương trình cũng nghẹn ngào cất tiếng trong cánh gà sân khấu. Tôi nhìn thấy dưới hàng ghế khán giả, ai cũng lấy khăn mùi soa thấm lên đôi mắt của mình.
Tôi nhìn thấy dưới hàng ghế khán giả, ai cũng lấy khăn mùi soa thấm lên đôi mắt của mình.
Cô phụ trách sau này kể lại với tôi rằng: “Con có biết là sau bài hát đó, con và tốp múa ra biểu diễn bài “Từ rừng xanh cháu về thăm lăng Bác”, mọi người đã ồ lên vì nhận ra cô bé MC ấy trong chiếc váy dân tộc đang tung tăng cất tiếng hát”.
Nói về bài hát này, tôi lại nhớ đến tác giả - Nhạc sĩ – Thầy giáo Hoàng Long – Hoàng Lân. Hai bác là anh em sinh đôi, vóc dáng thư sinh, tóc dài bay bay rất nghệ sĩ. Hồi nhỏ hát bài hát của hai bác, lớn lên làm chương trình truyền hình về hai bác, tôi đã vô cùng khó khăn khi phải nhận diện đâu là bác Long, đâu là bác Lân. Ấn tượng khó phai mãi trong lòng tôi đó là sự lịch thiệp, nho nhã và sự tươi sáng, trẻ trung từ hình thức tới tâm hồn hai nhạc sĩ của thiếu nhi.
Trong kho tàng các bài hát thiếu nhi Việt Nam, có hai ca khúc mang âm hưởng dân ca miền núi phía Bắc vang mãi trong lòng tôi: “Từ rừng xanh cháu về thăm lăng Bác” – Nhạc sĩ Hoàng Long - Hoàng Lân và “Đi học” – Nhạc sĩ Bùi Đình Thảo, phổ thơ của Nhà thơ Hoàng Minh Chính.
Trong khuôn khổ một bài viết, tôi không thể điểm được thật nhiều ca khúc thiếu nhi và những tác giả - nhân cách lớn mà tôi hằng kính trọng. Tôi xin phép được khép lại phần này bằng hình ảnh người nhạc sĩ lớn và gần gũi nhất với bản thân tôi – Nhạc sĩ Phạm Tuyên.
Thật khó để kể hết tên các bài hát thiếu nhi trong gia tài của ông: “Cánh én tuổi thơ”, “Gặp nhau giữa trời thu Hà Nội”, “Chú voi con ở bản Đôn”, “Cô và mẹ”, “Trường của cháu đây là trường mầm non”... và loạt ca khúc đồng dao dành cho các bé mẫu giáo cực kỳ đáng yêu: “Bà còng đi chợ”, “Gánh gánh gồng gồng”, “Rềnh rềnh ràng ràng”, “Cái bống là cái bống bình”...
Và một bài hát không thể thiếu trong những ngày Trung thu đang đến “Chiếc đèn ông sao”. Bài sử dụng nhịp 2/4, câu hát ngắn, tiết tấu rõ, phách mạnh – nhẹ rất dễ cảm nhận. Chính nhịp điệu ấy tạo cảm giác bước đi, rước đèn, nhún nhảy, rất phù hợp với vận động của trẻ. Con gái ông – Nhà báo Phạm Hồng Tuyến – cũng là một biên tập viên chương trình “Những bông hoa nhỏ” kể lại rằng “Các nhạc sĩ quốc tế rất thích “Chiếc đèn ông sao” và cho rằng đây chính là bài hát Việt Nam mang âm hưởng lễ hội Carnival – trình diễn đường phố”. Còn trong ký ức của chúng ta, Trung thu đến là cứ phải “Tùng rinh rinh là tùng tùng rinh rinh....”
Nhạc sĩ Phạm Tuyên nay đã sang tuổi 96, ông không còn khoẻ mạnh như những ngày tôi còn là cô phóng viên trẻ, được ngồi bên để nghe ông bình những bài hát thiếu nhi mới.
Các nhạc sĩ quốc tế rất thích “Chiếc đèn ông sao" và cho rằng đây chính là bài hát Việt Nam mang âm hưởng lễ hội Carnival – trình diễn đường phố.
Cùng với nhạc sĩ Trương Quang Lục (tác giả bài “Trái đất này là của chúng mình”, “Màu mực tím”, “Tuổi mười lăm”, “Chỉ có một trên đời”...), Nhạc sĩ Trần Viết Bính (tác giả bài “Hạt gạo làng ta” phổ thơ Trần Đăng Khoa, “Người bạn thiếu niên miền nam anh hùng”, “Chúng em đã gặp chị Võ Thị Sáu”...), các ông là những nhạc sĩ gạo cội, nay đã ở tuổi xưa nay hiếm của nền âm nhạc Việt Nam nói chung và âm nhạc thiếu nhi nói riêng, vẫn bền bỉ hiện diện trong đời sống âm nhạc của chúng ta.
Con kính chúc các ông thật nhiều sức khoẻ!
Trong khuôn khổ hữu hạn của một bài viết, dù muốn nói rất nhiều nhưng những điều tôi đề cập chỉ là một lát cắt rất nhỏ, trong một giai đoạn dài nhưng chưa đủ của âm nhạc thiếu nhi Việt Nam, vốn còn được tiếp nối bởi các tên tuổi như Nhạc sĩ Nguyễn Văn Hiên, Nguyễn Ngọc Thiện, Thập Nhất, Vũ Hoàng, Lê Quốc Thắng, Lê Vinh Phúc...
Để xác thực lại những chi tiết quan trọng trong bài viết, tôi đã tìm lại những “người xưa” và được gợi lại biết bao cảm xúc về thời kỳ “cực thịnh” của âm nhạc thiếu nhi, trước khi âm nhạc và văn hoá nước ngoài “đổ bộ” vào Việt Nam, trước khi mạng xã hội với những đoạn nhạc thiếu lành mạnh “tấn công” khán giả nhỏ.
Tôi được tin nhạc sĩ Hoàng Giai – người được coi là “từ điển sống” của nhạc thiếu nhi Việt Nam – nay đã ngoài 90 và đang còn khoẻ. Ông đã dành cả cuộc đời sưu tầm bản nhạc thiếu nhi Việt Nam và nhớ từng chi tiết nhỏ về các tác giả và các ca khúc.
Tôi được nhạc sĩ Bùi Anh Tú (trước là biên tập viên của DIHAVINA, sau này là Biên tập viên âm nhạc của Nhà xuất bản Giáo dục và chuyên viên âm nhạc Bộ Giáo dục và Đào tạo) xác nhận thông tin quan trọng có tính mạch nối trong bài viết: nhạc sĩ Phạm Đức Lộc – nguyên Giám đốc DIHAVINA chính là tác giả của ca khúc “Bé bé bằng bông”. Nhạc sĩ Bùi Anh Tú cũng còn lưu giữ rất nhiều tư liệu âm nhạc thiếu nhi Việt Nam trong suốt cuộc đời làm nghề của mình.
Ông cũng hé lộ cho tôi rằng có khả năng vẫn còn những người giữ được tư liệu audio âm nhạc - tuyển tập nhạc và sách của chương trình hợp tác giữa DIHAVINA và Hội Nhạc sĩ Việt Nam.
"Nhiều ca sĩ thành danh hôm nay đã từng là các ca sĩ nhí thuộc lòng các bài hát thiếu nhi một thời".
Tôi biết có rất nhiều ca sĩ thành danh hôm nay đã từng là các ca sĩ nhí thuộc lòng các bài hát thiếu nhi một thời: là ca sĩ Thanh Lam với “Màu áo chú bộ đội” (Nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý), Hồng Nhung với “Chiếc đèn ông sao” (Nhạc sĩ Phạm Tuyên), Hồng Kỳ với “Lời tâm sự của chú gà trống” (Nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý), Tùng Dương với “Tre ngà bên lăng Bác” (nhạc sĩ Hàn Ngọc Bích), Mỹ Tâm với “Điệu lý quê em” (Nhạc sĩ Thái Nghĩa), Ngọc Anh với “Khúc hát chim sơn ca” (Nhạc sĩ Đỗ Hoà An), là Quang Hà với “Màu mực tím” (Nhạc sĩ Phạm Trọng Cầu), là Hiền Thục với “Hổng dám đâu” (Nhạc sĩ Nguyễn Văn Hiên), Quang Vinh với “Cho con” (Nhạc sĩ Phạm Trọng Cầu)... Tôi tin họ sẽ đóng góp sức mình theo một cách nào đó, để âm nhạc thiếu nhi được vang lên và “viral” không kém các bản “hit” của chính họ.
Và tôi biết còn rất nhiều người đau đáu một ước mơ như tôi – xây dựng một nền tảng âm nhạc thiếu nhi cho nhà trường, cho thầy cô, cho bố mẹ và cho chính những mầm non của đất nước.
Để những khúc ca tuổi thơ sẽ vang mãi, để những bài hát mới được viết và những nhạc sĩ trẻ tuổi sẽ tìm được nguồn cảm hứng với âm nhạc thiếu nhi, để những tư liệu sẽ được tập hợp, gìn giữ cẩn thận, truyền đời và tiếp nối. Để âm nhạc là nguồn nuôi dưỡng tâm hồn và thẩm mỹ thực sự cho con trẻ.
Đừng để một ngày nào đó, khi những ngôi trường được xây mới khang trang trên cả nước, tiếng trống trường sẽ chỉ còn trong ký ức. Và cũng đừng để những bài hát dành cho tuổi thơ chỉ còn là những cái tên nằm lại trong một danh sách.
Bởi trẻ em luôn cần những thanh âm có khả năng nuôi dưỡng tâm hồn.
Và biết đâu, chính từ những thanh âm ấy, một thế hệ sẽ mang theo trong mình những điều đẹp đẽ để bước vào tương lai.
DANH SÁCH 50 BÀI HÁT THIẾU NHI HAY NHẤT THẾ KỶ 20
1. Ai yêu Bác Hồ Chí Minh hơn chúng em nhi đồng - Nhạc sĩ Phong Nhã
2. Bác Hồ - Người cho em tất cả - Nhạc sĩ Hoàng Long - Hoàng Lân
3. Bàn tay mẹ - Nhạc sĩ Bùi Đình Thảo - Tạ Hữu Yên
4. Bụi phấn - Nhạc sĩ Vũ Hoàng - Lê Văn Lộc
5. Ca ngợi Tổ quốc - Nhạc sĩ Hoàng Vân
6. Chiếc đèn ông sao - Nhạc sĩ Phạm Tuyên
7. Cánh chim tuổi thơ - Nhạc sĩ Phan Long
8. Cánh én tuổi thơ - Nhạc sĩ Phạm Tuyên
9. Cho con - Nhạc sĩ Phạm Trọng Cầu - Tuấn Dũng
10. Dàn đồng ca mùa hạ - Nhạc sĩ Minh Châu - Nguyễn Minh Nguyên
11. Đếm sao - Nhạc sĩ Văn Chung
12. Đi học - Nhạc sĩ Bùi Đình Thảo - Minh Chính
13. Đội ta lớn lên cùng đất nước - Nhạc sĩ Phong Nhã
14. Đưa cơm cho mẹ đi cày - Nhạc sĩ Hàn Ngọc Bích
15. Em bay trong đêm pháo hoa - Nhạc sĩ Hàn Ngọc Bích
16. Em đi giữa biển vàng - Nhạc sĩ Bùi Đình Thảo
17. Em đi trong tươi xanh - Nhạc sĩ Vũ Thanh
18. Em làm kế hoạch nhỏ - Nhạc sĩ Lưu Bách Thụ
19. Em là bông hồng nhỏ - Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn
20. Em là mầm non của Đảng - Nhạc sĩ Mộng Lân
21. Em như chim bồ câu trắng - Nhạc sĩ Trần Ngọc
22. Em yêu trường em - Nhạc sĩ Hoàng Vân
23. Gặp nhau giữa trời thu Hà Nội - Nhạc sĩ Phạm Tuyên
24. Hành khúc Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh - Nhạc sĩ Phong Nhã
25. Hạt gạo làng ta - Nhạc sĩ Trần Viết Bình - Trần Đăng Khoa
26. Hoa thơm dâng Bác - Nhạc sĩ Hải Hà
27. Khăn quàng thắm vai em - Nhạc sĩ Ngô Ngọc Báu
28. Khi tóc thầy bạc trắng - Nhạc sĩ Trần Đức
29. Không dám đâu - Nhạc sĩ Nguyễn Văn Hiên
30. Kim Đồng - Nhạc sĩ Phong Nhã
31. Màu áo chú bộ đội - Nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý
32. Màu mực tím - Nhạc sĩ Trương Quang Lục
33. Mơ ước ngày mai - Nhạc sĩ Trần Đức - Phong Thu
34. Mùa hoa phượng nở - Nhạc sĩ Hoàng Vân
35. Mùa xuân tình bạn - Nhạc sĩ Cao Minh Khanh
36. Năm 2000 của chúng em - Nhạc sĩ Huỳnh Phước Liên
37. Ngày đầu tiên đi học - Nhạc sĩ Nguyễn Ngọc Thiện - Viễn Phương
38. Nhớ ơn Bác - Nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu
39. Nguyễn Bá Ngọc - Người thiếu niên dũng cảm - Nhạc sĩ Mộng Lân
40. Reo vang bình minh - Nhạc sĩ Lưu Hữu Phước
41. Tấm ảnh Bác Hồ - Nhạc sĩ Mộng Lân
42. Thiếu nhi thế giới liên hoan - Nhạc sĩ Lưu Hữu Phước
43. Tia nắng hạt mưa - Nhạc sĩ Khánh Vinh - Lê Bình
44. Tiếng chim trong vườn Bác - Nhạc sĩ Hàn Ngọc Bích
45. Tiến lên đoàn viên - Nhạc sĩ Phạm Tuyên
46. Trái đất này là của chúng mình - Nhạc sĩ Trương Quang Lục - Định Hải
47. Trẻ em hôm nay, thế giới ngày mai - Nhạc sĩ Lê Mây - Phùng Ngọc Hùng
48. Tre ngà bên Lăng Bác - Nhạc sĩ Hàn Ngọc Bích
49. Trường làng tôi - Nhạc sĩ Phạm Trọng Cầu
50. Từ rừng xanh cháu về thăm Lăng Bác - Nhạc sĩ Hoàng Long - Hoàng Lân
Ngày xuất bản: tháng 9/2026
Nội dung: Vân Ngọc
Thiết kế mỹ thuật: Ngọc Diệp
(Bài có sử dụng sự hỗ trợ của AI trong thiết kế)
Built with Shorthand