Xây dựng nền tảng
phát triển thể lực, trí tuệ
và nhân cách thế hệ trẻ

Trong tư duy kiến tạo giáo dục, dinh dưỡng học đường không chỉ là bữa ăn trưa của học sinh mà còn là nền tảng để phát triển thể lực, trí tuệ và nhân cách thế hệ trẻ. Trao đổi với Báo Nhân Dân, ông Nguyễn Nho Huy (ảnh bên), Phó Vụ trưởng Vụ Học sinh, sinh viên (Bộ Giáo dục và Đào tạo), nhấn mạnh trách nhiệm liên ngành và sự chung tay của toàn xã hội trong việc bảo đảm dinh dưỡng học đường, để không một học sinh nào bị bỏ lại phía sau.

Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh đổi mới mạnh mẽ tư duy, từ cải cách “chỉnh sửa” sang tư duy kiến tạo, lấy chất lượng-công bằng-hội nhập-hiệu quả làm thước đo. Ở góc nhìn của Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT), vai trò của dinh dưỡng học đường trong tư duy kiến tạo ấy được thể hiện như thế nào, thưa ông?

Đổi mới tư duy giáo dục theo hướng kiến tạo không chỉ là đổi mới về chương trình, phương pháp dạy và học, mà còn kiến tạo một môi trường phát triển toàn diện cho học sinh, trong đó dinh dưỡng học đường đóng vai trò quan trọng. Chúng ta không thể nói đến một nền giáo dục chất lượng và công bằng nếu trẻ em đến trường trong tình trạng thiếu bữa ăn bảo đảm dinh dưỡng hợp lý theo từng độ tuổi, hoặc sự chênh lệch điều kiện, chế độ dinh dưỡng giữa các vùng miền còn quá lớn.

Trong tầm nhìn kiến tạo, dinh dưỡng học đường là “nền hạ tầng mềm” của giáo dục, tương tự như trường lớp, thầy cô hay công nghệ số. Đối với trẻ em, học sinh, việc bảo đảm dinh dưỡng hợp lý kết hợp với tăng cường hoạt động thể lực, phát triển giáo dục thể chất phù hợp từng giai đoạn phát triển cơ thể sẽ giúp phát triển tốt nhất cả về thể chất, trí tuệ và tinh thần. Hiện nay, nhiều nước trên thế giới đã lấy trường học là nơi để tập trung nâng cao sức khỏe, thay đổi hành vi lối sống cho thế hệ tương lai thông qua việc phát triển giáo dục thể chất, rèn luyện sức khỏe, kỹ năng sống, đặc biệt là truyền thông, giáo dục về dinh dưỡng và bảo đảm dinh dưỡng hợp lý cho trẻ em, học sinh thông qua việc tổ chức bữa ăn học đường, coi đây là yếu tố căn bản để phát triển nguồn lực của đất nước. Các nghiên cứu y học, cũng như thực tiễn nhiều quốc gia phát triển, đều cho thấy: học sinh được bảo đảm dinh dưỡng đầy đủ có khả năng học tập tốt hơn, sức bền thể chất cao hơn và ít gặp các vấn đề sức khỏe lâu dài.

Do vậy, Bộ GDĐT xác định bảo đảm dinh dưỡng học đường và tăng cường các hoạt động thể lực là nhiệm vụ quan trọng, là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, gia đình, nhà trường và xã hội để góp phần vào sự phát triển thể lực, tầm vóc, trí tuệ con người và nâng cao hiệu quả chăm sóc sức khỏe cho trẻ em, học sinh. Đưa dinh dưỡng học đường trở thành một tiêu chí quan trọng trong chiến lược giáo dục là bước đi thể hiện đúng tinh thần đổi mới tư duy: chuyển từ cách tiếp cận khắc phục hạn chế đơn lẻ, sang xây dựng một hệ sinh thái giáo dục toàn diện, trong đó chất lượng bữa ăn học đường và sự công bằng trong tiếp cận dinh dưỡng chính là thước đo của công bằng xã hội trong giáo dục.

Khoảng cách vùng miền vẫn khiến nhiều học sinh thiệt thòi về dinh dưỡng và thể chất. Bộ có những giải pháp gì để thực hiện đúng tinh thần “không để bất kỳ trẻ em nào bị bỏ lại phía sau”?

“Không để bất kỳ trẻ em nào bị bỏ lại phía sau” là nguyên tắc cốt lõi để bảo đảm công bằng trong giáo dục. Khoảng cách vùng miền hiện nay vẫn là một thực tế, đặc biệt ở những vùng sâu, vùng xa, nơi điều kiện kinh tế còn nhiều khó khăn, học sinh chưa được thụ hưởng đầy đủ dinh dưỡng và chăm sóc thể chất. Bộ GDĐT xác định thu hẹp khoảng cách này không chỉ là nhiệm vụ nhân văn, mà còn là yêu cầu chiến lược để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực quốc gia.

Thời gian qua, Đảng và Nhà nước ta đã dành sự quan tâm đặc biệt đối với công tác dinh dưỡng nói chung và dinh dưỡng học đường nói riêng và đã đạt được những kết quả nhất định với sự nỗ lực của ngành Y tế, ngành Giáo dục và các ban, ngành liên quan. Nhiều chủ trương, chính sách, Nghị quyết Đại hội Đảng, Chương trình, Đề án, chiến lược cụ thể về dinh dưỡng học đường đã được ban hành, đặc biệt Nghị quyết của Quốc hội về hỗ trợ bữa ăn trưa cho học sinh tiểu học và trung học cơ sở ở các xã biên giới đất liền; chủ trương của Bộ Chính trị về đầu tư xây dựng các trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học và trung học cơ sở tại 248 xã biên giới đất liền, đây là lần đầu tiên có mô hình trường phổ thông nội trú liên cấp ở các xã biên giới, và chủ trương mở rộng học 2 buổi/ngày đối với cấp trung học cơ sở, trung học phổ thông.

Bộ GDĐT đã chủ trì phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành, địa phương xây dựng và triển khai các chính sách hỗ trợ trẻ em mầm non, học sinh miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng đặc biệt khó khăn, phối hợp Bộ Y tế triển khai Chương trình Sữa học đường tại nhiều tỉnh thành. Đặc biệt, Bộ đã chủ trì triển khai nghiên cứu, thí điểm thành công và chỉ đạo nhân rộng thực hiện Mô hình bữa ăn học đường bảo đảm dinh dưỡng hợp lý và tăng cường hoạt động thể lực cho trẻ em, học sinh Việt Nam. Các mô hình bữa ăn bán trú đã được thí điểm và mở rộng, không chỉ giúp trẻ em có điều kiện học tập ổn định hơn mà còn cải thiện rõ rệt về thể trạng. Theo thống kê đánh giá tổng kết, nhóm trẻ em mầm non và học sinh tiểu học, chiều cao trung bình và cân nặng trung bình đều tăng với tỷ lệ đáng kể so với trước khi thực hiện mô hình thí điểm.

Trong giai đoạn tới, Bộ tiếp tục phối hợp với Bộ Y tế, các tổ chức xã hội để xây dựng hướng dẫn bữa ăn học đường chuẩn dinh dưỡng, có tính đến đặc thù vùng miền. Đồng thời, đẩy mạnh huy động doanh nghiệp, cộng đồng cùng chung tay, tạo thành một mạng lưới trách nhiệm xã hội để bảo đảm trẻ em, dù ở bất kỳ hoàn cảnh nào, đều được thụ hưởng sự chăm sóc dinh dưỡng cần thiết. Đó cũng chính là cách hiện thực hóa tinh thần công bằng xã hội trong giáo dục - không để một học sinh nào bị bỏ lại phía sau.

Nhiều ý kiến đề xuất cần có Luật Dinh dưỡng học đường để quy định rõ trách nhiệm của Nhà nước, gia đình, nhà trường và doanh nghiệp. Quan điểm của Bộ thế nào và liệu có lộ trình cho vấn đề này không?

Xây dựng Luật Dinh dưỡng học đường không chỉ là nguyện vọng của phụ huynh, nhà trường và xã hội, mà đã trở thành đòi hỏi khách quan trong giai đoạn hiện nay. Thực tế cho thấy, những chính sách hiện hành như chương trình “sữa học đường”, hỗ trợ bữa ăn bán trú, hay quy định về an toàn thực phẩm trong trường học mới dừng lại ở mức các nghị định, thông tư, chưa tạo nên một hành lang pháp lý thống nhất và đủ sức ràng buộc. Hậu quả là việc triển khai thiếu đồng bộ, nơi làm tốt - nơi chưa thực hiện, thậm chí còn để xảy ra sự cố mất an toàn thực phẩm, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe học sinh.

Quan điểm của Bộ GDĐT là: Cần có một khung pháp lý ở tầm luật để khẳng định dinh dưỡng học đường là trách nhiệm chung của toàn xã hội, không phải nhiệm vụ riêng lẻ của ngành giáo dục. Luật phải xác định rõ vai trò, trách nhiệm và quyền lợi của từng chủ thể: Nhà nước bảo đảm cơ chế, chính sách và ngân sách thiết yếu cho vùng khó khăn; nhà trường tổ chức bữa ăn, giáo dục kiến thức dinh dưỡng cho học sinh; gia đình phối hợp và đồng hành trong thói quen ăn uống lành mạnh; doanh nghiệp tham gia cung ứng dịch vụ, sản phẩm với chuẩn mực cao nhất, minh bạch và chịu trách nhiệm xã hội.

Một đạo luật được ban hành sẽ tạo cơ sở để giám sát chặt chẽ, phân bổ nguồn lực công bằng, nhân rộng những mô hình hiệu quả, đồng thời ngăn ngừa nguy cơ thương mại hóa thiếu kiểm soát trong lĩnh vực nhạy cảm này. Nói cách khác, Luật Dinh dưỡng học đường chính là công cụ để biến khẩu hiệu “không để bất kỳ học sinh nào bị bỏ lại phía sau” thành hiện thực, từ bữa ăn hằng ngày trong lớp học.

Bộ có chiến lược gì để tích hợp dinh dưỡng học đường với thể thao, hoạt động ngoại khóa và trách nhiệm phối hợp liên ngành, nhằm hình thành thế hệ học sinh “vừa giỏi giang, vừa nhân ái, vừa kiên cường”?

Thông điệp của Tổng Bí thư đã chỉ rõ: Giáo dục phổ thông không chỉ dừng lại ở việc truyền thụ tri thức, mà phải gắn kết chặt chẽ giữa nuôi dưỡng nhân cách - rèn luyện thể chất - bồi dưỡng tâm hồn. Trong bức tranh tổng thể ấy, dinh dưỡng học đường chính là “nền móng”, thể thao và hoạt động ngoại khóa là “đòn bẩy”, còn giáo dục nhân cách là “đích đến”.

Thực tế ở nhiều địa phương, những trường học tổ chức tốt bữa ăn học đường, đồng thời gắn kết với thể thao, nghệ thuật, kỹ năng sống, đều đạt kết quả rõ rệt: học sinh khỏe mạnh, năng động, có khả năng tập trung cao hơn và tinh thần đồng đội, trách nhiệm xã hội được bồi đắp.

Nghiên cứu của Viện Dinh dưỡng Quốc gia chỉ rõ, trẻ em có chế độ dinh dưỡng cân đối và thường xuyên tham gia vận động thể chất giảm đến 40% nguy cơ béo phì và các bệnh không lây nhiễm, đồng thời tăng sức đề kháng, cải thiện thành tích học tập. Đây là minh chứng thuyết phục rằng, dinh dưỡng - thể chất - nhân cách phải được tích hợp thành một chỉnh thể thống nhất.

Trong thời gian tới, Bộ GDĐT xác định một số định hướng chiến lược. Đó là ban hành Thông tư quy định cụ thể về giáo dục dinh dưỡng học đường và tổ chức bữa ăn trong các cơ sở giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông; Phối hợp Bộ Y tế theo dõi tình trạng dinh dưỡng, thể lực và tầm vóc học sinh định kỳ, xây dựng phần mềm, bộ chỉ số chuẩn để quản lý từ Trung ương đến từng trường học; Phát triển thể thao học đường gắn với giáo dục dinh dưỡng, bữa ăn bán trú bảo đảm trẻ được vận động hằng ngày theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới.

Cùng với đó, khuyến khích mô hình “trường học xanh”: kết hợp dinh dưỡng lành mạnh, vận động ngoài trời, chăm sóc sức khỏe tinh thần, qua đó hình thành môi trường giáo dục toàn diện. Tăng cường phối hợp liên ngành, huy động sự chung tay của doanh nghiệp và tổ chức xã hội, nhằm tạo thành hệ sinh thái nuôi dưỡng thế hệ trẻ.

Tổ chức thực hiện :
Ban Nhân Dân hằng tháng
Nội dung :
Thy Linh-Phong Quỳnh-Phan Thanh Phong-Thiện Anh
Trình bày mỹ thuật :
Duy Thanh
Ảnh :
TH, nguồn internet.