Nếu nhà thơ Lê Bá Dương từng viết “Đò lên Thạch Hãn ơi chèo nhẹ/Dưới sông còn đó bạn tôi nằm…”, thì với các chiến sĩ Đội tìm kiếm quy tập hài cốt liệt sĩ K51 (Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Đắk Lắk), họ cũng phải cẩn thận gạt từng lớp đất mỏng, nâng niu từng viên đá vì sợ làm hư mảnh hài cốt,hay di vật của các liệt sĩ. Rồi mắt cay xè khi chạm vào những mảnh ký ức của một thời hoa lửa.
Tây Nguyên vốn luôn là chiến trường trọng điểm trong mọi cuộc kháng chiến. Vì thế, từng tấc đất nơi đây thấm đẫm biết bao máu xương của những người đã ngã xuống vì độc lập tự do. Theo Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh, trên địa bàn Đắk Lắk hiện có 34 nghĩa trang liệt sĩ, nhưng vẫn còn khoảng 6.600 liệt sĩ chưa được quy tập và hơn 6.200 hài cốt đã quy tập nhưng chưa được lấy mẫu sinh phẩm để xác định danh tính. Đó không chỉ là nhiệm vụ, trọng trách, mà còn là sứ mệnh trái tim của các chiến sĩ đội K51 trong suốt 25 năm qua. Địa hình hiểm trở, trải dài sang tận nước bạn Campuchia cộng thêm với khí hậu khắc nghiệt. Nhưng chưa bao giờ họ ngơi nghỉ, niềm hy vọng cũng chưa bao giờ lụi tàn.
Quy tập hài cốt liệt sĩ là nhiệm vụ, trọng trách và sứ mệnh trái tim
(COPY)
Đại tá Đỗ Văn Thiệu, Chính trị viên Đội K51 cho biết, Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ đã giao chỉ tiêu cho tỉnh Đắk Lắk trong “Chiến dịch 500 ngày đêm” phải tìm kiếm được 270 hài cốt liệt sĩ, trong đó riêng năm 2026 đạt mục tiêu là 180 hài cốt.
“Khi nào chưa tìm được và đưa các liệt sĩ về với quê hương, về với gia đình là không ăn ngon, ngủ yên được, vì những gian khổ của mình hiện nay chỉ là một phần nhỏ bé so với sự hy sinh to lớn của các liệt sĩ vì độc lập, tự do của Tổ quốc” - Thượng tá Nguyễn Văn Từ, Đội trưởng Đội K51.
Khó khăn lớn nhất trong công tác quy tập hiện nay chính là tính chính xác của thông tin. Đội K51 tiếp nhận hàng chục tin nhắn, cuộc gọi qua mạng xã hội mỗi ngày từ thân nhân và các tổ chức. Tuy nhiên, trong quá trình phối hợp cùng địa phương để xác minh 42 thông tin do người dân cung cấp, mới chỉ có 6 thông tin mang lại kết quả.
Thông tin do nhân dân và những cựu chiến binh từng cầm súng trên chiến trường Tây Nguyên năm xưa, thường được ghi nhớ từ những ký ức đọng lại suốt 50-60 năm qua.
Có trường hợp người lính già đã trực tiếp chôn cất đồng đội của mình, quả quyết về độ chính xác của địa điểm, nhưng khi lực lượng đến xử lý tận nơi, hiện trạng của thực địa đã có nhiều thay đổi.
Những cái tên hiện lên không mấy rõ nét trong trí nhớ của những cựu chiến binh cao niên như “suối Bông”, “buôn Trấp”, “trạm 45”... Đó là những địa danh có thực trong giai đoạn khó khăn của đất nước, nhưng đến nay đã bị chia tách, sáp nhập hoặc thay đổi mục đích sử dụng thành những nương rẫy cà-phê, hoa màu ngút ngàn.
Thậm chí, nhiều thông tin khi được xác minh lại có vị trí sai lệch cách vài km, nên việc tìm kiếm trở nên khó khăn. Trước thông tin một liệt sĩ được cho là nằm lại “ở gần bến nước đồng bào”, lực lượng tìm kiếm đã phải đào xới, khảo sát suốt ba ngày đêm với nhiều thiết bị máy móc nhưng vẫn chưa đạt kết quả như mong đợi.
Không chỉ trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk, Đội K51 cũng có hơn 20 năm kinh nghiệm “lăn lộn” tìm kiếm trên các chiến trường xưa tại địa phận tỉnh Mondulkiri (Campuchia). Trên thực tế, Đội K51 được thành lập ngày 27/12/2000 với nhiệm vụ chính trị trọng tâm là quy tập hài cốt liệt sĩ và chuyên gia Việt Nam hy sinh trong chiến tranh qua các thời kỳ ở tỉnh Mondulkiri để đưa về nước.
Đại tá Đỗ Văn Thiệu cho biết, trong mùa khô 2025-2026, Đội K51 đã tìm kiếm, quy tập và hồi hương được 27 hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh qua các thời kỳ trên chiến trường nước bạn. Để có được kết quả ấy và đằng sau mỗi hài cốt liệt sĩ được đưa về quê hương là hành trình gần 7 tháng băng rừng, vượt suối, kiên trì lần theo từng nguồn thông tin dù là mong manh, mờ nhạt nhất. Có những chuyến đi tưởng chừng như phải khép lại trong vô vọng, nhưng với quyết tâm không bỏ cuộc, các cán bộ, chiến sĩ đã tìm thấy đồng đội sau nhiều thập kỷ nằm lại trên đất khách quê người.
Có những chuyến đi tưởng chừng như phải khép lại trong vô vọng, nhưng với quyết tâm không bỏ cuộc, các cán bộ, chiến sĩ đã tìm thấy đồng đội sau nhiều thập kỷ nằm lại trên đất khách quê người.
Thượng tá Nguyễn Văn Từ, Đội trưởng Đội K51 kể lại một kỷ niệm đặc biệt trong những tháng mùa khô ấy. “Đó là vào ngày 23/5/2026, khi đơn vị đã hoàn tất thủ tục và dự kiến trở về nước vào ngày 25/5/2026 thì bất ngờ nhận được tin báo của người dân về một vị trí nghi có hài cốt liệt sĩ tại núi Nậm Nia. Không chần chừ, tổ công tác lập tức lên đường. Hôm ấy trời mưa lớn, đường trơn trượt, địa hình hiểm trở khiến việc tìm kiếm ban đầu không có kết quả. Tuy nhiên, các chiến sĩ vẫn quyết định bám hiện trường, mở rộng phạm vi rà soát. Đến ngày 25/5, thời điểm dự kiến lên đường hồi hương thì tìm thấy hài cốt liệt sĩ trong niềm vui vỡ òa và xúc động của cả đội”, Thượng tá Nguyễn Văn Từ nhớ lại.
Theo Thượng tá Nguyễn Văn Từ, Đội trưởng Đội K51, khó khăn tại đây còn nhân lên gấp bội: sức người bị thử thách bởi tình trạng thiếu nước trầm trọng trong mùa khô nơi đất bạn. Các chiến sĩ phải lắp đặt hệ thống ống tre từ đỉnh đồi xa cả km để dẫn nước sinh hoạt.
Vào mùa mưa, tình hình tại địa bàn tỉnh Đắk Lắk và Mondulkiri cũng có nhiều trở ngại khác. Những cơn mưa rừng khiến việc di chuyển, cơ động vào các vùng sâu, vùng xa trở nên cực kỳ nguy hiểm và vất vả.
Sự thay đổi của địa chất và hệ thực vật cũng là một “đối thủ” vô hình của công cuộc tình kiếm. Trong ký ức của những người lính năm xưa, những gốc cây rừng, những bến nước hay triền đồi là những mốc tiêu quan trọng nhất để đánh dấu nơi yên nghỉ của đồng đội. Thế nhưng, sau hơn nửa thế kỷ, những dấu mốc ấy đã không còn.
Đại tá Đỗ Văn Thiệu chia sẻ: Các liệt sĩ chủ yếu hy sinh trước năm 1975. Thời gian đã quá lâu, các nhân chứng lịch sử đều đã già yếu hoặc đã mất. Nhiều chiến sĩ hy sinh tại trận địa được chôn cất sơ sài trong điều kiện chiến tranh nên nay đã mất dấu vết. Địa hình chiến trường xưa nay đã thay đổi nhiều do san ủi, làm đường, trồng cây công nghiệp… Thậm chí, có những nhân chứng trực tiếp chôn cất đồng đội nhưng khi đi cùng sang Campuchia cũng không thể nhận ra vị trí cũ, hoặc có những phần mộ chỉ còn lại những viên đá đặt trên đầu mộ hay vài di vật như cúc áo, thắt lưng, dép cao su và không còn sinh phẩm để xét nghiệm ADN xác định danh tính…
Có những trường hợp hy hữu, đồng đội nhớ rằng liệt sĩ được chôn gần một gốc cây lớn bên sông, nhưng khi Đội K51 tìm đến, cây rừng đại thụ ấy đã bị phát quang để làm vườn, mặt đất được san phẳng. Những hàng cọc gỗ hay những viên đá xếp đánh dấu mộ nay cũng đã bị vùi lấp hoặc biến mất do sự thay đổi của địa chất.
Trong quá trình sản xuất và sinh hoạt, những chiến trường ác liệt năm xưa nay đã trở thành những vùng kinh tế trọng điểm. Những địa bàn chiến lược ở Đắk Lắk như Cư M’gar, Krông Bông, hay Ea H’leo nay đã được thay thế bằng những rẫy cà-phê ngút ngàn, vườn cây ăn quả hay những công trình dân sinh hiện đại.
Ngày đất nước thống nhất, người dân từ khắp mọi miền tìm về cao nguyên đất đỏ để khai phá kinh tế, phát triển nguồn lực cho địa phương. Việc người dân xây dựng nhà cửa, đào ao, làm đường giao thông hay làm nương rãy đã vô tình đè lên hoặc làm xáo trộn các vị trí hài cốt.
Có những hài cốt nằm sâu dưới lớp đất bồi hoặc bị rễ cây xuyên qua, khiến việc lấy mẫu sinh phẩm để làm giám định trở nên vô cùng khó khăn vì xương đã mủn, chỉ cần chạm nhẹ là tan ra thành đất.
Các chiến sĩ Đội K51 đã từng phải đối mặt với những tình huống khó, như khi nhận được thông tin cung cấp về vị trí yên nghỉ của liệt sĩ, nhưng thực tế nơi đó từ lâu đã trở thành một khu vườn hoa màu được hoặc nhà cửa kiên cố. Điều này khiến việc khai quật trở nên vô cùng phức tạp, do liên quan đến công tác đền bù và hỗ trợ sinh hoạt của người dân, mà có thể chưa chắc đã có kết quả.
Đặc biệt, có những hài cốt nằm sâu dưới lớp đất bồi hoặc bị rễ cây xuyên qua, khiến việc lấy mẫu sinh phẩm để làm giám định trở nên vô cùng khó khăn vì xương đã mủn, chỉ cần chạm nhẹ là tan ra thành đất.
(Ảnh tư liệu)
(Ảnh tư liệu)
Với ý chí của người lính, cùng tinh thần “uống nước nhớ nguồn”, sự tri ân sâu sắc dành cho thế hệ cha anh, những người lính K51 vẫn miệt mài tìm kiếm hơn hai chục năm qua, đã đúc kết được những kinh nghiệm quý báu mà “không trường lớp nào” giảng dạy.
Để xác định vị trí mộ tập thể hay mộ lẻ giữa rừng sâu, lực lượng tìm kiếm phải học cách quan sát màu đất và độ nén của đất.
Đại tá Đỗ Văn Thiệu, Chính trị viên Đội K51 cho biết: “Đất nguyên thủy lúc nào cũng chắc và đồng nhất. Đất đã có tác động của con người, dù 50 hay 100 năm sau, độ gắn kết vẫn kém hơn, xốp hơn và màu sắc thường khác biệt do có thể bị trộn lẫn đất sét trắng hoặc bùn đen”. Do đó, các chiến sĩ dùng phương pháp “xăm đất” từng rãnh nhỏ để tìm những vùng đất mềm, cho thấy dấu hiệu can thiệp của con người.
Di vật đi kèm tại các điểm tìm kiếm chính là “căn cước” quan trọng nhất để kết luận là hài cốt liệt sĩ.
Bên cạnh đó, di vật đi kèm tại các điểm tìm kiếm chính là “căn cước” quan trọng nhất để kết luận là hài cốt liệt sĩ. Đó có thể là mảnh tăng, võng dù, đôi dép cao su, bình tông, chiếc lược nhôm tự chế, hay lọ thuốc penicillin.
Đại tá Đỗ Văn Thiệu đặc biệt xúc động khi giới thiệu về những kỷ vật chiến sĩ, như chiếc vỏ đạn M79 được bộ đội ta thu giữ như một chiến lợi phẩm sau khi đánh thắng quân địch được khắc dòng chữ “Quân đưa em về thế giới bên kia”. Dù dòng chữ khắc vội ấy chưa thể được giải mã rõ ràng về ý nghĩa, nhưng cũng là một lời gợi nhắc về tinh thần quật cường và sẵn sàng hi sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.
Hay như, cuốn sổ tay với dòng chữ “Nhân Dân 1962" vẫn còn rõ nét dù nằm dưới lòng đất hơn nửa thế kỷ được, được tìm thấy trong quá trình khai quật, vẫn chưa thể tìm thấy chủ nhân.
Công tác xác minh danh tính thời gian qua còn gặp nhiều thách thức. Nhiều mẫu sinh phẩm lấy trước đây chưa đạt chuẩn do quy trình bảo quản dẫn đến tình trạng vi khuẩn xâm nhập, gây ra sai sót trong giám định. Hiện nay, công nghệ hiện đại đã có nhiều đổi mới: Hộp chuyên dụng có túi chống ẩm và giấy thấm để bảo vệ mẫu xương được áp dụng rộng rãi cho từng mẫu sinh phẩm ngay khi vừa đưa lên khỏi mặt đất.
Trong thực tế đã xảy ra một tình huống khiến không ít người phải trăn trở như trường hợp của liệt sĩ Phạm Quang Hoành. Gia đình liệt sĩ đã tới phối hợp cùng lực lượng chức năng tiến hành giám định, nhưng do mẫu sinh phẩm không bảo đảm điều kiện để đối chiếu nên hài cốt liệt sĩ hiện vẫn phải gửi lại nghĩa trang trên địa bàn.
Bên cạnh những nỗ lực của chính quyền địa phương, cơ quan chức năng và trung tâm chuyên môn, mọi thông tin phối hợp cung cấp từ nhân dân cũng đều đáng giá và là “chìa khóa” mở ra nhiều “cánh cửa hy vọng” còn khép hờ.
Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ K51 cũng thường xuyên kêu gọi các nhân chứng, cựu chiến binh, nhân dân tích cực cung cấp thông tin giúp lực lượng tìm kiếm tiếp tục hành trình “trả lại tên” cho liệt sĩ.
“Trong quá trình làm nương rẫy, đào ao, làm móng nhà, nếu bà con thấy các dấu hiệu như túi nilon màu xanh đen (bao tử sĩ), dây thắt lưng, đế dép cao su..., thì cần phải ngay lập tức thông báo ngay cho cơ quan quân sự”, Đại tá Đỗ Văn Thiệu cho biết.
Đối với lực lượng tìm kiếm, mỗi lần phát hiện một mẩu xương, một chiếc khuy áo, hay một bia đá khắc tên liệt sĩ, đó là một lần nhân dân cả nước trả được món nợ ân tình với lịch sử.
Đối với lực lượng tìm kiếm, mỗi lần phát hiện một mẩu xương, một chiếc khuy áo, hay một bia đá khắc tên liệt sĩ, đó là một lần nhân dân cả nước trả được món nợ ân tình với lịch sử.
Đại tá Đỗ Văn Thiệu
Đặc biệt, cuộc chạy đua với sự khắc nghiệt của thời gian và khí hậu vẫn tiếp tục. Các tầng lá mục vẫn tiếp tục dày lên hằng năm, che phủ dần dấu tích xưa của những trận đánh. Cơn lũ rừng vẫn vẫn chảy qua từng khe đá trong rừng sâu, rửa trôi những dấu vết cũ của đồng đội. Lòng đất đỏ bazan nơi đại ngàn vẫn sẽ tiếp tục được khai phá nhằm phục vụ phát triển kinh tế cho địa phương. Càng lùi xa chiến tranh, những nhân chứng sống của một thời hoa lửa hào hùng càng lớn tuổi, sẽ dần ra đi mang theo những ký ức về đồng đội cũ.
Khó khăn là vậy nhưng từ năm 2000 đến nay, Đội K51, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Đắk Lắk đã tìm kiếm, quy tập và hồi hương được 769 hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh trên chiến trường Vương quốc Campuchia về an táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ tỉnh Đắk Lắk và Nghĩa trang Liệt sĩ huyện Đắk Mil, tỉnh Đắk Nông (cũ).
Phía sau mỗi hài cốt được đưa về với quê hương, gia đình là hành trình thầm lặng của của biết bao mồ hôi, công sức thậm chí đánh đổi cả với cả tính mạng khi sống chung với rừng thiêng, nước độc.
Phía sau mỗi hài cốt được đưa về với quê hương, gia đình là hành trình thầm lặng của của biết bao mồ hôi, công sức, thậm chí đánh đổi cả với cả tính mạng khi sống chung với rừng thiêng, nước độc, là chuỗi ngày ăn cơm nắm, đồ khô, mì tôm, rau rừng hay đối mặt với những cơn sốt rét ác tính hiểm nguy. Dẫu vậy, vượt lên tất cả, những người lính Đội K51 vẫn luôn kiên định và mong mỏi tìm được nhiều hài cốt liệt sĩ hơn nữa đang nằm lại trên đất bạn Campuchia để đưa về với quê hương, gia đình đang ngày đêm trông ngóng. Bởi họ luôn tâm niệm rằng, những gian khổ hôm nay không thể so sánh với sự hy sinh của các thế hệ cha anh trong chiến tranh.
Chính suy nghĩ ấy đã tiếp thêm động lực để các cán bộ, chiến sĩ tiếp tục lặng lẽ băng rừng, lội suối, vượt núi tìm kiếm đồng đội. Đại tá Đỗ Văn Thiệu, Chính trị viên Đội K51 chia sẻ: “Theo các tài liệu và nguồn thông tin thì đến nay còn khoảng 800 hài cốt liệt sĩ hy sinh trên chiến trường Campuchia chưa được tìm thấy để đưa về với quê hương, gia đình. Điều chúng tôi mong mỏi nhất lúc này là thông tin. Chỉ cần có thông tin, manh mối, dù ở đâu chúng tôi cũng lập tức lên đường để đưa các liệt sĩ về với quê hương, gia đình”.
Hy vọng chưa bao giờ tắt, như núi Chư Prông đứng bên mặt trời…
TÌM KIẾM, QUY TẬP VÀ XÁC ĐỊNH DANH TÍNH HÀI CỐT LIỆT SĨ TỈNH ĐẮK LẮK
Liệt sĩ của tỉnh hy sinh qua các thời kỳ chiến tranh
Đã quy tập được
Hài cốt liệt sĩ đã được các cơ quan chức năng quy tập.
Chưa được quy tập
Số liệt sĩ còn nằm lại chưa được quy tập.
Chưa rõ thông tin
Liệt sĩ chưa được xác minh thông tin.
Để thực hiện hiệu quả “Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin”, thực hiện sự chỉ đạo của Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Đắk Lắk và mệnh lệnh từ trái tim người lính, Đội K51 tiếp tục đẩy mạnh công tác đối ngoại, tích cực vận động các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước cung cấp thông tin, hỗ trợ dẫn đường, tạo điều kiện thuận lợi cho công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ. Đồng thời, Đội K51 tăng cường khảo sát thực địa, kết hợp chặt chẽ giữa kinh nghiệm thực tiễn với ứng dụng khoa học công nghệ nhằm nâng cao độ chính xác trong việc xác định khu vực tìm kiếm.
Ngày xuất bản: Tháng 8/2026
Tổ chức thực hiện: Hoàng Nhật
Thực hiện: Công Lý - Ngọc Duy - Ngọc Diệp
Bài 1: Anh làm tướng mà không đưa được em về cho mẹ là không được
Bài 2: Có người linh hy sinh khi chưa nhìn thấy biển
Bài 3: Mắt cay xè khi lưỡi xẻng chạm vào di vật
Built with Shorthand