Tại Tuyên Quang, cùng với việc đẩy nhanh tiến độ xây dựng sáu trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học và trung học cơ sở ở các xã biên giới, các phần việc chuẩn bị cho ngày trường đi vào hoạt động cũng được triển khai đồng thời.

Ông Bùi Quang Trí, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Tuyên Quang cho biết, Sở đã phối hợp Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng tỉnh rà soát toàn bộ hiện trạng cơ sở vật chất và nhu cầu trang thiết bị của từng trường. Trên cơ sở đối chiếu với danh mục thiết bị dạy học theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo, từng hạng mục được tính toán phù hợp với quy mô sử dụng, bảo đảm đúng tiêu chuẩn, tránh đầu tư dàn trải hoặc trùng lặp.

Đến nay, danh mục mua sắm đã hoàn thiện và được chuyển cho chủ đầu tư tổ chức thực hiện. Tổng kinh phí dành cho mua sắm trang, thiết bị của 6 trường khoảng 65,7 tỷ đồng, bao gồm thiết bị phòng học, phòng học bộ môn, phòng ở nội trú, nhà ăn, nhà bếp và hệ thống lọc nước. Mục tiêu đặt ra là khi bàn giao công trình cũng là lúc phòng học có đủ bàn ghế, thư viện có đủ sách, khu nội trú có đủ giường tủ, bếp ăn có thể phục vụ học sinh ngay từ ngày đầu tiên.

Cùng với việc chuẩn bị cơ sở vật chất, các địa phương đặc biệt quan tâm kiện toàn bộ máy quản lý, bố trí giáo viên, nhân viên, tổ chức tuyển sinh. Sở Giáo dục và Đào tạo Tuyên Quang đã phối hợp Sở Nội vụ cùng chính quyền sáu xã biên giới rà soát toàn bộ đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên và lao động hợp đồng để xây dựng phương án bố trí phù hợp cho các trường mới.

Theo phương án đã hoàn thiện, tổng số người làm việc tại sáu trường là 435 người, trong đó có 34 cán bộ quản lý, 366 giáo viên (gồm 139 giáo viên tiểu học và 227 giáo viên trung học cơ sở), 29 nhân viên cùng 12 lao động hỗ trợ, phục vụ.

Việc chuẩn bị đội ngũ ngay từ trước khi trường hoàn thành giúp các địa phương chủ động sắp xếp tổ chức bộ máy, phân công nhiệm vụ, xây dựng kế hoạch giảng dạy, thay vì chờ đến khi có công trình mới bắt đầu tuyển dụng hoặc điều động nhân sự.

Công tác tuyển sinh được triển khai sớm. Sở Giáo dục và Đào tạo Tuyên Quang đã ban hành quyết định phê duyệt kết quả tuyển sinh của cả sáu trường. Kết quả, các trường tuyển được 6.944 học sinh trên tổng số 7.015 chỉ tiêu, đạt khoảng 99% quy mô thiết kế, với 201 lớp học.

Những con số ấy không chỉ cho thấy sự chủ động của ngành giáo dục mà còn phản ánh kỳ vọng rất lớn của người dân đối với mô hình trường nội trú liên cấp. Đó còn là nơi con em các dân tộc được học tập trong điều kiện tốt hơn, được chăm sóc, nuôi dưỡng và rèn luyện trong môi trường ổn định; đồng thời giúp cha mẹ yên tâm lao động, sản xuất, nhất là tại những địa bàn có nhiều lao động đi làm ăn xa.

Riêng ở xã Phố Bảng, mỗi năm có khoảng 2.500 lao động đến làm việc tại các khu công nghiệp ở các tỉnh đồng bằng. Nhiều gia đình phải gửi con nhỏ cho ông bà hoặc người thân chăm sóc. Việc thiếu sự kèm cặp của cha mẹ trong thời gian dài không chỉ ảnh hưởng đến việc học tập, mà còn tác động đến quá trình hình thành nhân cách và kỹ năng sống của trẻ.

Ông Nguyễn Văn Hãnh, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Phố Bảng cho biết, trường nội trú liên cấp sẽ tổ chức nuôi dưỡng, chăm sóc học sinh trong suốt năm học, kể cả những ngày nghỉ. Vì vậy, phụ huynh có thể yên tâm lao động, sản xuất, không còn nỗi lo gửi gắm con cái khi đi làm xa. Các em được học tập trong môi trường giáo dục chất lượng, được thầy cô quan tâm từ việc học đến sinh hoạt hằng ngày, góp phần từng bước giảm tình trạng bỏ học, tảo hôn và hôn nhân cận huyết ở vùng cao.

Tại họp báo thường kỳ chiều 9/7/2026, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Phạm Thu Hằng khẳng định, các trường nội trú liên cấp tại 248 xã biên giới đất liền sẽ góp phần thúc đẩy giao lưu nhân dân và hợp tác giữa các địa phương, các tỉnh biên giới giữa Việt Nam với các nước láng giềng.

Thời gian qua, Bộ Chính trị đã quyết định đầu tư xây dựng 248 trường nội trú liên cấp tại 248 xã biên giới đất liền. Trả lời câu hỏi của phóng viên Báo Nhân Dân đề nghị cho biết, từ góc độ đối ngoại, Bộ Ngoại giao đánh giá như thế nào về ý nghĩa của chủ trương này đối với việc thúc đẩy giao lưu nhân dân, củng cố lòng tin và duy trì môi trường hòa bình, ổn định, hợp tác tại khu vực biên giới, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Phạm Thu Hằng khẳng định:

“Năm vừa qua, Bộ Chính trị đã thống nhất chủ trương đầu tư xây dựng các trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học và trung học cơ sở tại 248 xã biên giới đất liền. Đây là chủ trương có tính chiến lược và có ý nghĩa nhân văn sâu sắc, thể hiện sự quan tâm của Đảng và Nhà nước Việt Nam đối với đồng bào vùng biên giới, vùng sâu, vùng xa còn nhiều khó khăn và là một trong những nhiệm vụ trọng tâm quan trọng trong công cuộc phát triển kinh tế-xã hội và thực hiện chính sách dân tộc của Việt Nam, qua đó nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho đồng bào vùng biên giới và góp phần củng cố an ninh quốc phòng của Việt Nam”.

Đến nay, giai đoạn 1 của dự án với 100 trường học đang được tích cực triển khai để hoàn thành đúng kế hoạch đề ra và kịp thời phục vụ năm học 2026-2027.

Như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh, các trường sẽ ‘trở thành nhiều 'cột mốc mềm' về giáo dục vùng biên, góp phần đào tạo nguồn nhân lực, thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội bền vững của các khu vực biên giới. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao cho rằng: “Các trường học này cũng góp phần thúc đẩy giao lưu nhân dân và hợp tác giữa các địa phương, các tỉnh biên giới giữa Việt Nam với các nước láng giềng. Điều này cũng sẽ tăng cường hiểu biết và lòng tin lẫn nhau, tạo nền tảng xã hội vững chắc cho việc quản lý bảo vệ biên giới bằng các biện pháp hòa bình; đồng thời củng cố môi trường hòa bình, ổn định và hợp tác lâu dài giữa Việt Nam với các nước láng giềng trên cơ sở tôn trọng, độc lập chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ cũng như lợi ích chính đáng của nhau”.

Về quan điểm đầu tư cho giáo dục vùng biên không chỉ nhằm nâng cao dân trí, mà còn là một chính sách phát triển con người và an sinh xã hội có ý nghĩa chiến lược đối với ổn định dân cư, bảo tồn bản sắc văn hóa, củng cố quốc phòng và an ninh, theo Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Quý Thanh, trước hết, cần coi giáo dục vùng biên là một chính sách phát triển tổng thể, chứ không phải nhiệm vụ riêng của ngành giáo dục. Một ngôi trường dù được xây dựng khang trang nhưng thiếu đường giao thông, điện, nước sạch, dịch vụ y tế, giáo viên và kinh phí vận hành thì khó có thể tạo ra thay đổi bền vững.

Theo chủ trương của Đảng, quy hoạch trường học phải gắn với phân bố dân cư, điều kiện địa hình và hệ thống hạ tầng thiết yếu, đồng thời, phải có phương án bố trí giáo viên, đào tạo giáo viên biết tiếng dân tộc và có chế độ phù hợp với người công tác lâu dài ở khu vực biên giới.

Chương trình giáo dục tại những khu vực này cũng không nên chỉ dừng ở kiến thức phổ thông, mà cần chú trọng tiếng Việt, văn hóa địa phương, kỹ năng sống, kỹ năng số, hướng nghiệp, giáo dục pháp luật và hiểu biết về biên giới, chủ quyền quốc gia.

Đặc biệt, chính sách giáo viên phải đủ sức thu hút và giữ chân người có năng lực. Ngoài thu nhập, giáo viên cần nhà công vụ, điều kiện làm việc, cơ hội bồi dưỡng và lộ trình phát triển nghề nghiệp. Cùng với đó là cơ chế phối hợp thường xuyên giữa nhà trường, chính quyền, y tế, lực lượng biên phòng, các tổ chức xã hội và cộng đồng dân cư. Khi các chính sách này vận hành đồng bộ, nhà trường mới thật sự trở thành trung tâm giáo dục, văn hóa và an sinh của địa bàn biên giới.

Phân tích việc xây dựng mô hình trường liên cấp vùng biên có thể tạo ra những thay đổi căn bản đối với khả năng tiếp cận, chất lượng và tính liên tục của quá trình học tập của trẻ em vùng biên, Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Quý Thanh, nguyên Hiệu trưởng Trường đại học Giáo dục (Đại học Quốc gia Hà Nội) nhận định: Thay đổi lớn nhất của mô hình này là giúp trẻ em vùng biên được học tập trong một môi trường ổn định, an toàn và liên tục hơn. Các em giảm quãng đường đi học, hạn chế nguy cơ bỏ học khi chuyển từ tiểu học lên trung học cơ sở, đồng thời, được chăm sóc tốt hơn về ăn, ở, sức khỏe và sinh hoạt. Việc tổ chức trường liên cấp cũng tạo điều kiện tập trung giáo viên, thiết bị và các dịch vụ hỗ trợ mà những điểm trường nhỏ lẻ khó đáp ứng.

Theo quy định của Nhà nước, học sinh trường nội trú và học sinh tại các xã biên giới được hưởng các chính sách hỗ trợ thiết yếu; nhà trường cũng được bảo đảm kinh phí vận hành và bảo trì. Tuy nhiên, cơ sở vật chất tốt chưa tự động tạo ra chất lượng. Nhà trường phải có đủ giáo viên, nhân viên y tế, tư vấn tâm lý, cán bộ quản lý nội trú và chương trình phù hợp với đặc điểm văn hóa, ngôn ngữ của học sinh.

Bên cạnh đó, xét về hợp tác với địa phương của nước láng giềng, quy định của Nhà nước đã mở khả năng tiếp nhận học sinh nước bạn khi được cấp có thẩm quyền giao nhiệm vụ. Đây có thể là nền tảng cho giao lưu ngôn ngữ, văn hóa và chuyên môn, nhưng phải thực hiện qua chương trình, thỏa thuận chính thức. Tác động của mô hình cần được đánh giá định kỳ bằng tỷ lệ chuyên cần, bỏ học, chuyển cấp, kết quả học tập, sức khỏe, an toàn và mức độ hài lòng của học sinh, gia đình.

Không phải ngẫu nhiên mà Đảng và Nhà nước lựa chọn giáo dục là một trong những trụ cột quan trọng để phát triển vùng biên giới. Mỗi ngôi trường nội trú liên cấp được xây dựng hôm nay không chỉ mang đến cơ hội học tập tốt hơn cho hàng vạn học sinh, mà còn tạo nền tảng để giữ chân người dân, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, gìn giữ bản sắc văn hóa các dân tộc và củng cố thế trận lòng dân nơi biên cương Tổ quốc.

Khi những lớp học đầu tiên rộn ràng trong năm học mới, đó cũng là lúc một chiến lược phát triển dài hạn bắt đầu được hiện thực hóa bằng những hành động cụ thể. Gieo mầm tri thức hôm nay chính là vun đắp tương lai của vùng biên, góp phần hình thành những thế hệ công dân có tri thức, có bản lĩnh, gắn bó với quê hương, góp phần xây dựng đường biên giới hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển bền vững trong nhiều thập niên tới.