CUỘC CHIẾN CHƯA TỪNG CÓ VỚI BIẾN CHỦNG DELTA

Thế giới gọi giai đoạn đối mặt với Covid-19 từ đầu năm 2021 là cuộc chiến với biến chủng Delta. Bởi dù đã “làm quen” với virus SARS-CoV-2 hơn một năm rưỡi, tưởng đã bắt đầu hiểu và kiểm soát được, thì đại dịch Covid-19 vẫn trở nên nguy hiểm, khó lường khi biến chủng Delta xuất hiện. Nó làm đảo ngược mọi thành quả chống dịch của nhiều nước trong suốt gần hai năm trước.

Tại Việt Nam, chỉ khi biến chủng Delta xuất hiện tại TP Hồ Chí Minh và các tỉnh phía nam từ cuối tháng 4/2021 thì công cuộc chống dịch mới thực sự bắt đầu khốc liệt. Với tốc độ lây lan nhanh, mạnh, diễn biến hết sức phức tạp, kéo dài, số ca mắc tăng nhanh trong thời gian ngắn, vượt hơn nhiều so với dự báo và cao gấp trăm nghìn lần cả ba đợt dịch trước cộng lại, làn sóng dịch thứ tư đẩy thành phố đầu tàu cả nước vào một cuộc chiến chưa từng có trong lịch sử và để lại một hậu quả hết sức nặng nề.

Qua hơn 4 tháng cao điểm của đại dịch, TP Hồ Chí Minh ghi nhận hơn 427 nghìn người mắc Covid-19, chiếm khoảng 48% số ca nhiễm của cả nước. Và đau xót hơn, có tới 16 nghìn 500 người tử vong, chiếm tới 75% con số tử vong của cả nước. Thành phố phải chịu thời gian giãn cách xã hội theo Chỉ thị 16 kéo dài gần 3 tháng, và điều đó ảnh hưởng nặng nề đến sinh kế của người dân cũng như mọi mặt đời sống kinh tế, xã hội. Theo ước tính, có tới 80% lao động thành phố (hơn 3,7 triệu người) bị giảm hoặc mất thu nhập. Và hơn tất cả là những ảnh hưởng, mất mát về tinh thần mà người dân phải chịu đựng sẽ lâu dài về sau…

Trước sự nguy hiểm khó lường của biến chủng Delta, những chính sách, biện pháp chống dịch đã có lúc lúng túng, bị động. Tuy nhiên, cùng với sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, Ban Chỉ đạo phòng chống dịch, sự đồng lòng quyết tâm của lãnh đạo và nhân dân thành phố, sự chung sức và chia sẻ của đồng bào cả nước, thành phố đã nhanh chóng vượt qua những thời điểm khó khăn nhất.

Dịch Covid-19 hiện vẫn còn phức tạp khó lường với nhiều đợt sóng lây nhiễm mới, và cùng với toàn thế giới, Việt Nam vẫn đang từng bước thích ứng tình hình, kiểm soát an toàn để phục hồi và phát triển kinh tế, bảo đảm đời sống an sinh cho nhân dân. Nhìn lại hành trình chống dịch thời gian qua cũng là rút ra những bài học kinh nghiệm quý báu cho nhiều địa phương trong cả nước.

Đợt dịch Covid-19 lần thứ 4 tại TP Hồ Chí Minh qua những con số

TP Hồ Chí Minh và gần 200 ngày chống Covid-19

Cuộc chiến chưa từng có với biến chủng Delta

Từ “đốm lửa nhỏ” đến vết dầu loang

Biến chủng Delta có mặt tại TP Hồ Chí Minh cuối tháng 5, và chỉ cần nửa tháng đã tấn công vào 22 quận, huyện của thành phố, ngấm sâu vào cộng đồng, khu công nghiệp, các bệnh viện, rồi theo dòng người hồi hương lan ra các tỉnh miền nam và nhiều tỉnh, thành phố khắp cả nước. Mọi sự chủ động, kinh nghiệm có được từ 3 đợt dịch trước, trở nên bối rối và không phù hợp trước sự nguy hiểm của biến chủng mới virus SARS-CoV-2, khiến cho sự lây lan và tác hại của nó dường như có lúc không thể kiểm soát...

Cuối tháng 5, thành phố phát hiện những ca bệnh đầu tiên thuộc nhóm truyền giáo tại phường 3, quận Gò Vấp và nhanh chóng trở thành một chuỗi lây nhiễm lớn nhất mang biến chủng Delta. TP Hồ Chí Minh đã chứng kiến những ngày khốc liệt khi số ca mắc vọt từ 2 con số lên 3, rồi 4 con số, ngày hôm sau lại lập kỷ lục so với ngày hôm trước về số ca nhiễm và con số thống kê cập nhật mỗi ngày vượt quá mọi hình dung...

Suốt mấy tháng qua tôi chỉ ở trong nhà đọc sách, viết lách, không bước chân ra ngoài dù chân mình muốn đi dữ lắm. Ngày nào tôi cũng nghe tiếng xe cứu thương, tiếng chuột chạy, tiếng kêu của những con mèo hoang kéo đến sinh sống tại các sạp bỏ không trong chợ. Một cảnh tượng vắng lặng đáng sợ mà tôi chưa từng thấy ở khu vực từ mấy chục năm nay. Dịch bệnh lần này quả thật quá khủng khiếp, nó vượt quá sức tưởng tượng của bản thân tôi”.
Nhà văn Trần Bảo Định

Làn sóng lây nhiễm lần thứ tư từ tâm dịch TP Hồ Chí Minh đã tạo nên một cơn rung chấn, ảnh hưởng nặng nề tới nhiều địa phương… Trong đó, Bình Dương, Đồng Nai, Long An là những địa phương chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ tâm dịch TP Hồ Chí Minh. Dịch vẫn tiếp tục lây lan và số ca nhiễm tăng cao đồng loạt ở hầu hết các tỉnh miền nam. Thực trạng đó cũng xảy ra tương tự với Đồng Tháp, Cần Thơ, và các tỉnh miền trung xa hơn như Bình Thuận, Phú Yên, Quảng Ngãi, lan ra Quảng Trị, Quảng Bình, Nghệ An… và các tỉnh miền bắc như Phú Thọ, Vĩnh Phúc và… Hà Nội. Các địa phương này cũng chịu cảnh “đóng, mở” liên tục các hoạt động thiết yếu, thực hiện giãn cách xã hội  và đưa ra nhiều biện pháp để kiểm soát người về từ TP Hồ Chí Minh.

Bác sĩ khám cho các bệnh nhân Covid tại bệnh viện dã chiến điều trị Covid-19 tại Trường THPT Phú Nhuận. (Ảnh: HOÀNG TRIỀU)

Bác sĩ khám cho các bệnh nhân Covid tại bệnh viện dã chiến điều trị Covid-19 tại Trường THPT Phú Nhuận. (Ảnh: HOÀNG TRIỀU)

Công tác khám sàng lọc diễn ra khẩn trương.

Công tác khám sàng lọc diễn ra khẩn trương.

Bệnh viện Hồi sức người bệnh Covid-19 của Bệnh viện Việt Đức những ngày đầu tiên tiếp đón rất nhiều bệnh nhân nặng, nguy kịch.

Bệnh viện Hồi sức người bệnh Covid-19 của Bệnh viện Việt Đức những ngày đầu tiên tiếp đón rất nhiều bệnh nhân nặng, nguy kịch.

Rất đông người dân tập trung tại chợ Bình Điền để được lấy mẫu xét nghiệm trưa 5/7. Ảnh: Dân trí

Rất đông người dân tập trung tại chợ Bình Điền để được lấy mẫu xét nghiệm trưa 5/7. Ảnh: Dân trí

Dòng người đổ về các quê đã mang theo virus lây lan ra các địa phương.

Dòng người đổ về các quê đã mang theo virus lây lan ra các địa phương.

Item 1 of 5

Bác sĩ khám cho các bệnh nhân Covid tại bệnh viện dã chiến điều trị Covid-19 tại Trường THPT Phú Nhuận. (Ảnh: HOÀNG TRIỀU)

Bác sĩ khám cho các bệnh nhân Covid tại bệnh viện dã chiến điều trị Covid-19 tại Trường THPT Phú Nhuận. (Ảnh: HOÀNG TRIỀU)

Công tác khám sàng lọc diễn ra khẩn trương.

Công tác khám sàng lọc diễn ra khẩn trương.

Bệnh viện Hồi sức người bệnh Covid-19 của Bệnh viện Việt Đức những ngày đầu tiên tiếp đón rất nhiều bệnh nhân nặng, nguy kịch.

Bệnh viện Hồi sức người bệnh Covid-19 của Bệnh viện Việt Đức những ngày đầu tiên tiếp đón rất nhiều bệnh nhân nặng, nguy kịch.

Rất đông người dân tập trung tại chợ Bình Điền để được lấy mẫu xét nghiệm trưa 5/7. Ảnh: Dân trí

Rất đông người dân tập trung tại chợ Bình Điền để được lấy mẫu xét nghiệm trưa 5/7. Ảnh: Dân trí

Dòng người đổ về các quê đã mang theo virus lây lan ra các địa phương.

Dòng người đổ về các quê đã mang theo virus lây lan ra các địa phương.

Sự tác động khủng khiếp của virus SARS-CoV-2 chủng Delta còn in đậm mãi trong ký ức của nhiều người thành phố TP Hồ Chí Minh và các tỉnh miền nam, nhất là đối với những ai đã gắn bó lâu năm với vùng đất này. Nhà văn Trần Bảo Định, nay đã gần 80 tuổi, nhưng ông chưa bao giờ nhìn thấy nơi ông ở trở nên tiêu điều, hoang vắng như thế. Ông sống trong khu vực chợ Tân Định, nơi nổi tiếng sầm uất với kẻ bán người mua thuộc địa bàn quận 1, TP Hồ Chí Minh. Từ đầu tháng 7, khi những ca dương tính bắt đầu xuất hiện tại chợ, khu vực này nhanh chóng bị phong tỏa. Gia đình “ông già Nam Bộ nhiều chuyện” Trần Bảo Định may mắn là một trong những hộ ít ỏi ở khu vực chợ không bị Covid -19 tấn công. 


Mất mát đau thương, khó khăn chồng chất

Trong đợt dịch thứ tư, TP Hồ Chí Minh và nhiều tỉnh, thành phố phải đối mặt với một cơn chấn thương với những mất mát chưa từng có. Con số tử vong tăng nhanh từng ngày và nhiều ca bệnh trở nặng, diễn biến xấu không kịp trở tay, hệ thống điều quá tải. Những ngày khốc liệt còn in dấu vết thương trong lòng mỗi người không thể nào đo đếm được. Sẽ cần nhiều, thật nhiều thời gian, sự tận tâm và nỗ lực để có thể bù đắp, xoa dịu những gì mà hơn 10 triệu người dân sống ở thành phố đã trải qua…

Kể từ 27/4 tới 15/10, có hơn 21.000 bệnh nhân tử vong vì Covid-19. Con số gấp hàng chục nghìn lần cả ba đợt dịch trước cộng lại và cũng là con số buồn đưa Việt Nam từ nước có tỷ lệ ca tử vong thấp nhất thế giới trong hơn một năm qua trở thành nước ở mức xếp thứ 34/223 quốc gia và vùng lãnh thổ chỉ trong mấy tháng. Thật đúng như các chuyên gia nhận định, biến chủng Delta đã làm đảo lộn mọi thành quả chống dịch. Trong những ngày từ giữa tháng 7 đến cuối tháng 8, số ca mắc và ca tử vong liên tiếp lập “kỷ lục buồn” mỗi ngày. Điều đó không những là sự mất mát đau thương với người dân thành phố và các điểm nóng như Đồng Tháp, Bình Dương, Đồng Nai, lan cả ra Phú Yên, Bình Định, Quảng Ngãi… mà còn là sự ám ảnh, tổn thương với người dân cả nước.

Suốt tháng 8 cao điểm đầy đau thương ấy, chị Phạm Thị Mộng Cầm, Chủ tịch Hội Chữ thập đỏ phường 1, quận 6 (TP Hồ Chí Minh) không nhớ rõ mình cùng cơ quan tiếp nhận và chuyển giao bao nhiêu hũ tro cốt người mất vì Covid-19 cho thân nhân của họ. Chính vì vậy, khi ngồi trên chiếc xe bán tải của Công an phường 1, chị Cầm như người thất thần vì hũ cốt lần này vận chuyển về chính địa chỉ nhà chị, người trong hũ cốt lại là cha ruột chị. Đau đớn thay, trong lúc chị Cầm đang mải miết chăm lo hỗ trợ nhân dân phường chống dịch, thì chính Covid-19 lại cướp đi người cha thương yêu.

Đau đớn nhất là khi làn sóng thứ tư đi qua, để lại hàng nghìn trẻ em không còn cha mẹ, người thân. Theo thống kê chưa đầy đủ, trong đợt dịch thứ tư, TP Hồ Chí Minh có khoảng 2.000 trẻ em mồ côi vì cha mẹ nhiễm Covid-19. Hệ lụy này vô cùng khủng khiếp và đối tượng gánh chịu phải thấm nỗi đau suốt cuộc đời. Thực tế buồn đặt ra nhiều câu hỏi cho chính quyền và cả xã hội.

Đường phố về đêm trong những ngày giãn cách càng thêm vắng lặng và chất chứa bên trong nhiều nỗi lo lắng, căng thẳng vì dịch bệnh có thể ập tới bất cứ gia đình nào. Ảnh: Hải An

Đường phố về đêm trong những ngày giãn cách càng thêm vắng lặng và chất chứa bên trong nhiều nỗi lo lắng, căng thẳng vì dịch bệnh có thể ập tới bất cứ gia đình nào. Ảnh: Hải An

Dịch bệnh đã tác động hết sức nghiêm trọng đến sinh mạng, sức khỏe, đời sống của người dân và ảnh hưởng sâu sắc đến mọi mặt kinh tế, xã hội. Đặc biệt, các biện pháp đối phó dịch bệnh đã làm đình trệ hoạt động sản xuất, tác động tiêu cực đến đời sống và sinh kế, ảnh hưởng tâm lý của nhân dân, nhất là người lao động, cộng đồng doanh nghiệp. Kinh tế của thành phố suy giảm chưa từng có, với tăng trưởng xuống mức -5% trong năm 2021. Giá trị GRDP của thành phố bị mất đi do đại dịch năm 2021 bằng khoảng 20% GRDP năm 2019, khoảng 268 nghìn tỷ đồng (khoảng hơn 11 tỷ USD).

Trên địa bàn thành phố có khoảng 1,6 triệu hộ có hoàn cảnh khó khăn và 4,7 triệu nhân khẩu trong hộ có hoàn cảnh khó khăn cần được trợ giúp. Những mất mát, đau thương có thể nói chưa từng có trong lịch sử...


Cả nước dồn sức chi viện cho miền nam

Chúng ta ước lượng được bao nhiêu chuyến xe, bao nhiêu tấn hàng vận chuyển vào TP Hồ Chí Minh, nhưng không thể cân đo hết bao nhiêu yêu thương, lo lắng dành cho thành phố. Chúng ta tính được hàng trăm nghìn nhân lực chi viện ở mọi mặt trận nhưng không thể đong đếm được bao nhiêu giọt mồ hôi, nước mắt đã rơi xuống trong hơn 150 ngày qua. Nghĩa tình đồng bào, sự chung sức, đồng lòng, sẻ chia gánh vác trách nhiệm đã giúp cho TP Hồ Chí Minh vượt qua được những tháng ngày khốc liệt nhất.

Gần 5 tháng qua, đã có hơn 300.000 nhân lực hỗ trợ, đồng hành cùng TP Hồ Chí Minh và các tỉnh, thành phố phía nam, lăn xả ở nhiều chiến tuyến, dốc sức vì những địa phương này đang rơi vào tình thế khó khăn chưa từng có. Hơn 25.000 người từ các bệnh viện lớn của Trung ương và địa phương trực tiếp điều trị bệnh nhân tại các bệnh viện, các trung tâm y tế và tham gia công tác truy vết.

Khi dịch bệnh tại thành phố khốc liệt nhất với mỗi ngày số F0 ở mức hàng nghìn, số ca tử vong tính hàng trăm, tháng 8, Bộ Y tế tiếp tục tung một lực lượng tinh nhuệ nhất từ trước tới nay với sự tham gia chỉ huy mặt trận điều trị là các giám đốc bệnh viện đầu ngành tuyến Trung ương vào TP Hồ Chí Minh xây dựng các trung tâm hồi sức. Các bệnh viện lớn như Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện Đại học Y, Bệnh viện Trung ương Huế... đều có mặt và thiết lập những trung tâm cứu chữa bệnh nhân Covid-19 nặng tại khắp các quận, huyện của TP Hồ Chí Minh và tỉnh Bình Dương, đồng thời hỗ trợ từ xa cho các địa phương khác.

Bộ Quốc phòng hỗ trợ cho TP Hồ Chí Minh và các tỉnh phía nam hơn 133.000 quân, trong đó bộ đội hơn 33.000, dân quân hơn 99.000. Riêng lực lượng quân y tăng cường khoảng 9.800, triển khai 13 cơ sở điều trị bệnh nhân Covid-19 với 6.600 giường bệnh, thành lập 660 tổ quân y cơ động, 510 tổ vaccine, hơn 1.100 tổ lấy mẫu xét nghiệm, tăng cường xuống cơ sở thực hiện truy vết, xét nghiệm, tiêm ngừa, tư vấn sức khỏe và điều trị F0 tại nhà có hiệu quả.

Cũng trong những ngày gian khó càng sáng lên nghĩa đồng bào. Ngay từ khi dịch bệnh bùng phát và TP Hồ Chí Minh phải thực hiện giãn cách, hàng trăm chuyến xe từ khắp mọi miền đất nước mang theo gạo rau, củ quả, cả những con cá, hạt lạc từ miền trung, trang thiết bị y tế… chạy suốt quốc lộ vào nam hỗ trợ thành phố trong cơn hoạn nạn. Những mạnh thường quân lăn lộn nhiều ngày vác từng bao gạo, từng bình oxy đi đến những con hẻm dài sâu hun hút để cứu trợ những F0 tại nhà…

Trong tâm dịch, ngay lúc khó khăn nhất, khi mọi lực lượng tuyến đầu căng mình với nhiều hy sinh mất mát, hàng loạt chương trình bếp ăn miễn phí, bếp ăn không đồng, bếp nghĩa tình… ra đời với nhiều quy mô mà mục đích tiếp sức tuyến đầu và chăm lo người dân trong hoạn nạn. Thống kê cuối tháng 9/2021, nếu như Bếp ăn Suối mát Từ Tâm (Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam) đã cung cấp 125.000 suất ăn đến các hoàn cảnh nghèo khổ thì bếp ăn Chùa Tường Nguyên đã nấu tổng số 1,25 triệu suất cơm. Còn các bếp ăn tại Chùa Nam Thiên Nhất Trụ, Chùa Giác Ngộ, Chùa Vĩnh Nghiêm đã nấu từ 5.000-10.000 suất cơm/ngày chuyển tới lực lượng tuyến đầu chống dịch.

Cùng với ký ức đau thương mất mát, thành phố trong cơn đại dịch cũng ghi dấu những câu chuyện cảm động, ấm áp yêu thương của nghĩa đồng bào...


Những quyết định chưa từng có

Các chuyên gia nhận định đợt chống dịch Covid-19 lần thứ tư tại TP Hồ Chí Minh và các tỉnh phía nam thời gian qua là “Cuộc chiến chưa từng có trong lịch sử” với rất nhiều quyết định lần đầu tiên được áp dụng.Cùng với những quyết định cam go, lịch sử cũng chứng kiến lần đầu tiên có sự huy động toàn dân tham gia tuyến đầu chống dịch, với sự chi viện của các lực lượng từ y tế, quân đội, công an… Để an dân, đồng lòng cùng chính quyền vượt qua đại dịch, vấn đề an sinh xã hội được xem là một trong những trụ cột quan trọng giúp cho người dân yên tâm ở trong nhà, đồng hành cùng cả thành phố chống dịch.

Suốt thời gian trong 2 tháng, từ giữa tháng 7 tới giữa tháng 9 là giai đoạn Chính phủ đã có rất nhiều cuộc họp để cùng thành phố tháo gỡ những nút thắt. Đặc biệt, ngày 25/8/2021, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã ký Quyết định 1438/QĐ-TTg kiện toàn Ban Chỉ đạo Quốc gia phòng, chống dịch Covid-19. Theo Quyết định, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính làm Trưởng Ban chỉ đạo, trực tiếp chỉ đạo, điều hành tập trung, thống nhất từ Trung ương xuống địa phương, đáp ứng yêu cầu huy động nhanh nhất, hiệu quả nhất mọi nguồn lực, biện pháp để sớm ngăn chặn, kiểm soát dịch bệnh trên phạm vi cả nước.

Theo Bộ trưởng Y tế Nguyễn Thanh Long, biện pháp giãn cách xã hội theo Chỉ thị 16 của Chính phủ tại TP Hồ Chí Minh cao hơn, được áp dụng nhờ Nghị quyết 30 của Quốc hội đã mở đường cho Chính phủ thực hiện các biện pháp tương tự trường hợp khẩn cấp, nhưng không ban bố tình trạng khẩn cấp. “Nhờ vậy, chúng ta mới kiểm soát được tình khu vực phía nam. Quyết định đó đã góp ngăn sự gia tăng diện rộng tình trạng lây nhiễm và tử vong trong khu vực này”, Bộ trưởng Y tế khẳng định.

Cùng với những quyết định cam go, lịch sử cũng chứng kiến lần đầu tiên có sự huy động toàn dân tham gia tuyến đầu chống dịch, với sự chi viện của các lực lượng  từ y tế, quân đội, công an… Để an dân, đồng lòng cùng chính quyền vượt qua đại dịch, vấn đề an sinh xã hội được xem là một trong những trụ cột quan trọng giúp cho người dân yên tâm ở trong nhà, đồng hành cùng cả thành phố chống dịch.

Để an dân, đồng lòng cùng chính quyền vượt qua đại dịch, vấn đề an sinh xã hội được xem là một trong những trụ cột quan trọng. Ngày 15/8, TP Hồ Chí Minh đã thành lập Trung tâm An sinh xã hội với mục tiêu nhanh chóng, kịp thời, hỗ trợ đúng và tránh trùng hoặc bỏ sót đối tượng; phấn đấu trao tặng túi an sinh để chăm lo tất cả người dân gặp khó khăn cần sự hỗ trợ, giúp đỡ thông qua các đường dây nóng.